Etymologie

Hier kun je allerlei zaken kwijt die van invloed zijn op of te maken hebben met cultuur. Bijvoorbeeld culturele gebruiken, taal, beschavingsgeschiedenis, maar ook kunst, architectuur of muziekgeschiedenis.

Moderator: Moderators

Plaats reactie
Gebruikersavatar
Devious
Erelid
Berichten: 6467
Lid geworden op: 14 jul 2003 22:17
Locatie: saturn
Contacteer:

Etymologie

Bericht door Devious »

Over het veranderen van woorden en hun betekenis

Etymologie, de wetenschap van het veranderen van woorden en verwantschap tussen talen, is een hobby van mij. Het is één van de manieren waarop ik nieuwe talen leer, want de schoolse methoden van vroeger daar begreep ik meestal weinig van. Etymologie is wel leuk en sommige dingen leer je niet op een school

De connotatieverwisseling van het woord 'neuken' is bijvoorbeeld erg interessant. Lang geleden betekende het 'rammen', 'gooien' of 'stoten'. Het woord 'kut' betekende ooit gewoon gat. 'Kut' en 'kont' zijn etymologisch aan elkaar verwant. We zien dit ook terug in het Engelse 'cunt' en het Franse 'con', maar óók het Engelse 'cut' (snede). Iets in een gat gooien; hoe zal dat vroeger geklonken hebben?

In de 17e eeuw was een lul een kannetje waar een pijpje aan was bevestigd waar je uit kon drinken; een zogenaamde 'pijpkan'. In die goeie ouwe tijd was 'uyt een lul suyghen' dus iets heel gewoons. Nu ook nog natuurlijk, maar daar praten we niet over :D

'Bruid', is een heel interessant woord. 'Bruid' is verwant aan 'breidelen', en dit betekent 'intomen', 'beteugelen' (denk aan het Engelse 'bridle'). De bruidegom is 'de man van de bruid', (-gom is verwant aan het Franse 'homme', of 'homo' in het Latijn). Veel tradities die met het huwelijk te maken hebben, zoals de vader die de bruid naar het altaar leidt, en de vrouw die de achternaam van haar echtgenoot aanneemt verwijzen nog naar de tijd waarin de vrouw het eigendom was van haar man. De vrouwen die in deze tijd meedoen aan deze tradities geven dus eigenlijk symbolisch de teugels uit handen.

Connotatieverwisseling kan ook de andere kant opgaan. 'Hoer' is een pejoratief; het heeft nu een negatieve connotatie. In het Indo-Europees, een taal die niet meer bestaat maar waar de meeste Europese talen van afstammen, was het afgeleid van een woord dat 'liefhebben' of 'beminnen' betekende. We zouden dit edele woord dus zonder scrupules weer in ere kunnen herstellen voor onze geliefde bruiden.
'Bij een discussie die de redelijkheid zoekt heeft hij die het onderspit delft groter voordeel, voor zover hij er iets van opgestoken heeft.’ Epicurus (341-271vc)
Jagang
Ontoombaar
Berichten: 11284
Lid geworden op: 27 jul 2009 00:22

Re: Etymologie

Bericht door Jagang »

Devious schreef:Het woord 'kut' betekende ooit gewoon gat. 'Kut' en 'kont' zijn etymologisch aan elkaar verwant.
En niet alleen etymologisch, maar ook biologisch.
Ooit vormden beiden tesamen de "cloaca". :wink:
‘Als mensen vandaag het geldsysteem begrijpen, dan breekt morgen de revolutie uit.'
Henry Ford
Gebruikersavatar
Vilaine
Bevlogen
Berichten: 3717
Lid geworden op: 26 mei 2010 15:38
Locatie: Fryslân

Re: Etymologie

Bericht door Vilaine »

"Vrij" komt van het protogermaanse "frija" wat "bemind", "geliefd" betekende.
Er van afgeleid zijn vrijen, vrouw, vriend en vrede.

Mogelijk is de betekenis "ongebonden" ontstaan uit het begrip "vriend". Een vriend was een gelijke binnen de stam, voor een vrije man dus ook een vrije man, i.t.t. slaven, die kennelijk niet je vriend konden zijn.

"Denken" komt van het protogermaanse "þankjan", wat gewoon denken betekent. Mogelijk wel als oorspronkelijke betekenis "zoals je jezelf ziet".
Despite the high cost of living.....
it remains popular.
Gebruikersavatar
Fenomeen
Superposter
Berichten: 6032
Lid geworden op: 15 feb 2004 10:53
Locatie: Rotterdam

Re: Etymologie

Bericht door Fenomeen »

pimpelen

Voor de verklaring van het woord pimpelen zal men moeten uitgaan van het woord pimpel dat op iets kleins duidt. Wij kennen nog pimpelmees voor een kleine mees. Ook werd vroeger een zwak vrouwtje dat nergens tegen kon, een pimpeltje genoemd. Vooral bekend werd het woord als de benaming van een klein glas, ter grootte van een kwart mutsje. Een mutsje was 1½ dl. (vandaar dat men een glaasje sterke drank vóór het slapen gaan nog wel een slaapmutsje noemt). Pimpelen wil dus zeggen: pimpeltjes leeg drinken, dus: bij kleine hoeveelheden, doch aanhoudend drinken.
Poor is the man whose pleasures depend on the permission of another - Madonna
Gebruikersavatar
doctorwho
Ontoombaar
Berichten: 11463
Lid geworden op: 19 mei 2005 12:53
Locatie: tardis

Re: Etymologie

Bericht door doctorwho »

Ik ben alvast met het pimpelen gestart :)
Wie atheïsme een geloof noemt kan tot niets bekeerd worden
The person who calls atheism a religion can be converted to nothing
Gebruikersavatar
Blackadder
Ervaren pen
Berichten: 991
Lid geworden op: 22 okt 2008 16:03

Re: Etymologie

Bericht door Blackadder »

Kwam bij een etentje ter sprake: Wat betekent rinse, bij rinse appelstroop? Dat het lichtzuur of zoet/zuur betekent werd door de tafelgenoten wel gevonden.

Maar gebruikt men het nog wel eens voor iets anders dan voor appelstroop?
May the Lord hate you and all your kind, may you be turned orange in hue, and may your head fall off at an awkward moment.'
Gebruikersavatar
heeck
Ontoombaar
Berichten: 12052
Lid geworden op: 21 aug 2006 14:19
Locatie: Leeuwarden

Re: Etymologie

Bericht door heeck »

Rinse (appelstroop) geeft een typerende zurig frisse smaak aan.
Komt van Rins, komt van Rijnsch.
Betekenis: smakende als Rijnsche wijn.

Roeland
Bron: van Dale etymologisch woordenboek.
Begrip is een waan met een warm gevoel. Dus Mijdt Spijt.
HomoSignificans
Forum fan
Berichten: 196
Lid geworden op: 04 jul 2011 03:38

Re: Etymologie

Bericht door HomoSignificans »

heeck schreef:Rinse (appelstroop) geeft een typerende zurig frisse smaak aan.
Komt van Rins, komt van Rijnsch.
Betekenis: smakende als Rijnsche wijn.

Roeland
Bron: van Dale etymologisch woordenboek.
Volgens Francks etymologisch woordenboek der Nederlandse taal (1912 :) ):

Rinsch bnw., nog niet mnl., vla. runsch, Kil. rinsch, rench, rijnsch. De verklaring van Kil. [Kilisen] "zuurachtig zooals de Rijnwijn" is mogelijk, maar niet meer dan dat. Minder wsch. is de afl. van mnl. rînen "aanraken"
Gebruikersavatar
heeck
Ontoombaar
Berichten: 12052
Lid geworden op: 21 aug 2006 14:19
Locatie: Leeuwarden

Re: Etymologie

Bericht door heeck »

Homosignificans,
Hoe zou ik de beste kunnen aanwijzen als ook dit nog in zicht komt:
http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/rins" onclick="window.open(this.href);return false;

Roeland
Begrip is een waan met een warm gevoel. Dus Mijdt Spijt.
Gebruikersavatar
MoreTime
Bevlogen
Berichten: 1864
Lid geworden op: 28 sep 2011 15:54

Re: Etymologie

Bericht door MoreTime »

Ik vind gijzelaar altijd nog een leuke:

De van Dale zegt:
"1. iemand die gegijzeld wordt, syn. gegijzelde; (...) 2. terrorist, misdadiger die iemand gijzelt om bepaalde eisen af te dwingen, syn. gijzelhouder, gijzelnemer, kaper" (Van Dale, 2005);

Gijzelaar wordt kennelijk al zo vaak opgevat als 'gijzelhouder' dat sommige woordenboeken deze betekenis inmiddels ook opnemen. Dat gijzelaar het slachtoffer én de dader kan aanduiden, is natuurlijk erg verwarrend. Het is eigenlijk het best gijzelaar te vermijden, en te spreken van een gegijzelde die gevangen wordt gehouden door een gijzelnemer of gijzelhouder.
bron: onzetaal.nl

Vooral in oudere boeken, kranteknipsels etc. zie je dat men de tweede betekenis gebruikt.
"Het goede leven is een leven ingegeven door liefde en geleid door kennis.", Bertrand Russell.
Gebruikersavatar
doctorwho
Ontoombaar
Berichten: 11463
Lid geworden op: 19 mei 2005 12:53
Locatie: tardis

Re: Etymologie

Bericht door doctorwho »

Vandaar het wonderschone lied. O was ik maar een gijzelaar dan stond altijd mijn eten klaar hoefde nooit meer af te wassen en kon ik altijd klaverjassen. :wink:
Wie atheïsme een geloof noemt kan tot niets bekeerd worden
The person who calls atheism a religion can be converted to nothing
Kevin
Diehard
Berichten: 1042
Lid geworden op: 16 mei 2007 11:33

Re: Etymologie

Bericht door Kevin »

Even tussendoor, waarom wél van Dale en niet Wolters???
Gebruikersavatar
heeck
Ontoombaar
Berichten: 12052
Lid geworden op: 21 aug 2006 14:19
Locatie: Leeuwarden

Re: Etymologie

Bericht door heeck »

Kevin schreef:Even tussendoor, waarom wél van Dale en niet Wolters???
Doel:
Om niet iedereen te laten redeneren via zelfverzonnen woordbetekenissen.
Afwijken van de in het gewone spraakgebruik bestaande betekenissen is, mits van redenen voorzien, toegestaan. Soms staat er al meer dan een enkele betekenis bij een enkel woord en soms hebben verschillende woorden praktisch dezelfde betekenis.

Het had voor dit doel ook Wolters kunnen zijn.
Er valt dus geen garen te spinnen uit het naast elkaar leggen van beide.

Roeland
Begrip is een waan met een warm gevoel. Dus Mijdt Spijt.
Plaats reactie