Peter van Velzen schreef: ↑07 mar 2023 02:40
Toch heeft onze uitwisseling van misverstanden iets nuttigs opgeleverd. Het blijkt dat de mens(en) die ik achter de figuur van Jezus vermoedde, mogelijk wel kunnen hebben bestaan, maar héél andere mensen kunnen zijn dan die welke men doorgaans voor ogen heeft. Nu heb je mij doen beseffen, dat er wellicht (ook) een Grieks Cynicus achter heeft gezeten of een Rabijn of een Gallileeër met proto-communistische denkbeelden of alleen de betreffende Evangelist zélf. Verschillende van de genoemde omschrijvingen kunnen in theorie op eenzelfde - al dan niet fictieve - persoon betrekking hebben. En er kunnen nog veel meer personen een rol in hebben gespeeld.
Inderdaad. Voor wat betreft Jezus de Cynicus zijn er tegenwoordig een hoop geleerden die daar voor zijn warmgelopen: Gerald Downing, Burton Mack, John Dominic Crossan, David Seeley "and others"!
En dit is maar één voorbeeld. Hier een ander voorbeeld: Carrier haalt naar voren dat Marcus ideeën ontleent aan het verslag over Jezus ben Ananias, dat men kan lezen in het boek de Joodse Oorlog dat Josefus publiceerde in het jaar 76. (Daaruit kan men overigens dan weer concluderen dat Marcus op zijn vroegst omstreeks het jaar 80 zijn evangelie heeft geschreven.) Hij refereert aan bijbelgeleerden die wel twintig details vinden uit dit verhaal van Josefus die Marcus toepast op de berechting en dood van zijn Jezus.
Maar belangrijk hier is dat je beseft dat de Jezus waarover in de evangeliën gesproken wordt hierdoor niet historischer wordt, maar juist van het omgekeerde sprake is. De evangeliejezus ziet er dan juist meer en meer uit als een volledig kunstmatig geconstrueerde persoon, een opgemaakt karakter met opgemaakte gebeurtenissen zoals een romanschrijver al zijn karakters en gebeurtenissen verzint via inspiratie uit de werkelijkheid om zich heen.
Peter van Velzen schreef:
NB Ik betwijfel of Lucas de huidige versie van Mattheus heeft gekend. Waarom zou hij in vredesnaam het geboorteverhaal overnieuw geschreven hebben? Idem ditto Andersom. Wat me me eerder mogelijk lijkt is dat een van beide, een versie van het andere Evangelie heeft gelezen of gehoord, waaraan het geboorteverhaal ontbrak.
Dit is geen afterthought, maar een kernzaak. Indien iemand wil opperen dat Lukas Matteüs niet gekend heeft dan moet deze persoon automatisch het ooit bestaan hebben van dat Q-document verdedigen. En bijgevolg dus een geloofwaardig antwoord kunnen verzinnen op alle tegenwerpingen die ik je in de vorige bijdrage gaf en die Richard Carrier voorbij liet gaan in zijn vernietigende kritiek.
Aan de andere kant kun je in On the History of Jesus van Carrier (pp. 470-474) een opsomming zien van argumenten aangevoerd door Goodacre, MacDonald en Goulder, die aantonen dat Lucas bekend is met het evangelie van Matteüs. Iets wat sowieso al waarschijnlijk is uit het feit dat Lucas zijn evangelie begint met: "Nadat velen zich tot taak hebben gesteld om een verslag te schrijven....leek het ook mij goed om alles van de aanvang af nauwkeurig na te gaan en de gebeurtenissen geordend op schrift te stellen". Oftewel hij is een late schrijver, gebruikt andere evangelies als bron en is er duidelijk op uit om zogenaamde fouten te herstellen. Zeer veelzeggend is overigens dat hij hier nota bene "van de aanvang af" schrijft, oftewel impliciet laat weten dat hij onder andere van de geboorte nu het juiste verslag zal geven. Moderne geleerden wijzen erop dat Lucas weet had van Josefus' boek Oude geschiedenis van de Joden (Antiquitates Judaicae), geschreven in 93. Daaruit putte hij bijvoorbeeld om het geboorteverhaal van Jezus onder de volkstelling van Quirinius te laten plaatsvinden. Lucas-Handelingen kan om deze reden op z'n vroegst pas enkele jaren daarna geschreven zijn, aan het begin van de tweede eeuw.
Peter van Velzen schreef: ↑07 mar 2023 02:40
Wat mij verbaasde is dat - ondanks de verve waarmee je de theorie van een historische Jezus bestrijdt, je toch zegt geen keuze te hebben gemaakt in het debat. Heb je ook dergelijke argumenten om de andere kant van het debat te verdedigen?
Nee die heb ik niet. Maar ik doe wel mijn best om die de hele tijd maar tegen te komen en ga er dan steevast op in om te kijken of ze steekhoudend zijn!
Wat de keuze betreft: Laat mijn antwoord in het vorige citaat van je dat ik behandelde niet heel goed zien dat het niet eenvoudig is je voor de één of het andere zienswijze uit te spreken? Je kunt je nooit beroepen op één zaak die toevallig jou te binnen schiet, omdat op grond van die ene gedachte je geen uitspraak kunt doen of Lucas nu wel of niet bekend was met Matteüs. Er zit letterlijk zoveel meer aan vast dat men er boeken over kan schrijven. Pas na die studie kun je alles wat naar boven is gekomen tegen elkaar afwegen.
Juist omdat ik er vlijtig op gestudeerd heb ben ik me ervan bewust hoeveel kennis mij nog ontbreekt, hoeveel meer ik er nog over zou moeten lezen, om als een expert een uitspraak te kunnen doen. Mijn taak is eigenlijk altijd dezelfde: iemand heeft conclusies getrokken op basis van een argument dat ofwel geen steek houdt ofwel niet sterk genoeg is om tot die conclusie te komen. En dat ontmasker ik.
Eén reden voor mijn passie is dat ik meer dan wij allemaal geïndoktrineerd ben geweest door de opvatting dat Jezus vanzelfsprekend heeft bestaan en een half leven geconditioneerd ben geweest op dit denken. Via theologiestudie is dit enkel nog versterkt. Zo leert een theologiestudent als axioma er vanuit te gaan dat het Q-document heeft bestaan, want er is helemaal niemand die het tegenspreekt! Willie van Peer is een uitstekende illustratie van hoe het in zijn werk gaat. Hij schrijft in zijn boek dat ik becommentarieerde dat hij 25 jaar gestudeerd heeft op wat de theologen zeggen. En komt dan in hoofdstuk 1 - dat de indrukwekkende titel heeft De blik van een wetenschapper - met deze uitleg voor jan-en-alleman:
Willie van Peer schreef:
Niet verklaard echter is het feit dat de evangelies van Matteüs en Lucas zoveel overeenkomsten vertonen in passages die geen pendant hebben in de tekst van Marcus (Matteüs en Lucas wisten waarschijnlijk niet van elkaar dat ze een evangelie aan het schrijven waren). Dit wordt wel verklaard wanneer we aannemen dat Matteüs en Lucas naast de tekst van Marcus ook nog een andere tekst gebruikten, waaruit ze voor hun eigen evangelie hebben geput. Wat deze kan zijn, is lang een mysterie gebleven. Totdat Duitse geleerden voorstelden dat er een tekst moet zijn geweest waaruit zowel Matteüs als Lucas moet hebben geput, maar die Marcus niet had. Dit boek wordt door die geleerden het boek Q genoemd, Q naar het Duitse woord ’Quelle’, bron.
Deze redenering is zo onwetenschappelijk dat hij komisch is. Maar het feit dat de schrijver denkt wetenschappelijk bezig te zijn laat zien hoezeer men in bijbelwetenschap overgeleverd is aan napraten van elkaar zonder dat kritisch denken eraan te pas komt.
Ook ik was daar slachtoffer van! De opkomst van het jezusmythicisme veroorzaakte een schok in mijn denken: mijn ogen gingen ervoor open dat er talloze zaken zijn die betrekking hebben op de studie van het Nieuwe testament die zelfs nooit bij me waren opgekomen! Die blikseminslag meende ik ook waar te nemen bij Theoloog die eerder op dit forum prominent meedeed. Ik merkte in 2007 tegen hem op:
Rereformed schreef:
Ik stond er overigens zelf versteld van hoe dit bij jou zelf in het werk ging. Ik herinner me dat je nog enkele weken geleden op dit forum naar voren bracht dat er 'uiteraard' wel een residu van wat men een historische Jezus moet noemen bestaan heeft. Maar toen je met de site van Doherty kennis maakte was het alsof je door de bliksem getroffen werd, en opeens alle stukjes van een puzzel waar jij blijkbaar al jaren mee zat op een doorslaggevende manier op hun plaats kwamen. Bij mij ging het precies op dezelfde manier. Ikzelf heb nooit gedubt of Doherty nu wel of niet gelijk heeft. Toen ik hem las was ik meteen op elke bladzijde overtuigd dat de legpuzzel nu voor het eerst werkelijk inelkaar wordt gelegd.
Waarop ik dit antwoord kreeg:
Theoloog schreef::
Klopt. De kennismaking met zijn probleemstelling voelde inderdaad als een elektrische stoot in mijn geest. Alle puzzelstukjes verwisselden van plaats, kwamen anders te liggen. Ik ga niet zover te zeggen dat de puzzel nu werkelijk helemaal klopt (dat is te pretentieus denk ik). Maar ik ben het wel met je eens dat Doherty's theorie houdbaar is: je kúnt er zo tegen aan kijken, en het verklaart meer dan het oude paradigma waarin de evangeliën denkbeeldig vooruit worden gerekt om de tijdspanne tussen 70 na Chr. (Markus) en 30 na Christus te overbruggen.
Ik begreep onmiddellijk - en heb het 16 jaar lang onthouden - dat zijn reaktie veel wijzer was, aangezien ik heel veel zaken omtrent deze zaak nog nooit bestudeerd had en uiteindelijk bewijs voor de ene of de andere zienswijze sowieso nooit gegeven kan worden.
Maar het was geen kwestie van enkel een schok. Bij mij ging het in ieder geval veel dieper: opeens in te zien dat waar je je tijd en leven aan gaf, en op vertrouwde, de zogenaamde wetenschappelijke studie van je geloof, in feite die naam niet waard is, het is veelal geen objektieve beschouwing van de voorhanden zijnde informatie. Heb je de kritiek gelezen die Carrier op de Q-hypothese geeft? Eenzelfde soort kritiek zou men kunnen geven op zo'n beetje alles wat "de bijbelwetenschap" naar voren brengt. Dat is iets wat heel diep in mijn persoonlijke leven heeft gesneden en heeft iets van woest zijn op die nepwetenschap die aangeboden wordt in mij veroorzaakt.
Het is mij daarbij volkomen om het even of nepargumenten vóór of tegen het gelovige standpunt gegeven worden. Het beste voorbeeld hiervan is het commentaar dat ik schreef op Van Peer. Hij kreeg van mij de wind van voren, maar ik had het nog veel feller kunnen doen. Ik zal hier een voorbeeld geven van misinformatie over het gelovige standpunt dat mij woest maakte maar ik onvermeld liet. Op bladzijde 37 van zijn boek geeft Van Peer een citaat van paus Leo XIII uit 1893: "Al deze boeken werden in al hun onderdelen geschreven door de inspiratie van de Heilige Geest. De goddelijke inspiratie sluit elke mogelijkheid van fouten uit. Uiteraard, gezien God, de Opperste Waarheid, onmogelijk geacht kan worden om fouten te onderrichten". Van Peer geeft hierop als commentaar:
Van Peer schreef:
Dit traditionele beeld, dat het Nieuwe Testament door vier mannen op één moment geschreven werd onder inspiratie van de Heilige Geest, is volstrekt verzonnen en in tegenspraak met al het historisch bewijsmateriaal.
Het is een volslagen raadsel waar Van Peer het vandaan haalt dat de vier evangelies (blijkbaar bedoelt hij dat met de aanduiding "het Nieuwe Testament", maar kan hij zelfs dat niet correct schrijven) op één moment geschreven werden. Dit is nooit door de christelijke autoriteiten onderwezen en dus helemaal nooit het traditionele beeld geweest. Het is volslagen misinformatie. Het is een beeld dat enkel in zijn eigen hoofd ronddwarrelt, misschien heeft hij als kind van het verhaal dat de zondagschooljuf vertelde er voor zichzelf zo'n fantasie van gecreëerd. Jezelf dan opwerpen als iemand die de leek van gedegen wetenschappelijke informatie kan voorzien maakt mij een zeer felle tegenstander.
Maar tezelfdertijd mengt zich dit met passie voor en geobsedeerd zijn door alle nieuwe zienswijzen en nieuw gevonden inzichten die een geheel ander beeld scheppen van de zaken waar ik zolang mee bezig ben geweest. Telkens weer word ik verrast door een onderzoeker die iets aan het licht brengt waar ik nooit eerder van bewust was. Bijbelstudie is sinds mijn tienertijd mijn passie geweest, maar strikt wetenschappelijke bijbelstudie is pas interessant! Hoe buitengewoon interessant is bezig zijn met het ontstaan van het christelijk geloof indien je het bekijkt puur door de ogen van een atheïst: er is geen God, noch zijn er godmensen, noch engelen, noch profetieën, noch wonderen, noch leiding van heilige geesten. Er zijn enkel onheilige geesten, mensen die bezield zijn met religieus fanatisme, slachtoffers van volksmenners, charismatische visionairen, goedgelovigen en oplichters, mensen die in een benauwende wereld hun troost ergens uit willen putten. Hoe ziet alles er dan anders uit!
Tenslotte is je niet uitspreken voor of tegen de effectiefste manier om het wetenschappelijke debat te stimuleren. Erop hameren dat de verdediging van het historisme ondeugdelijk is dwingt de tegenpartij om het mythicisme serieus te nemen en dwingt het om met een serieuze verdediging van het historisme op de proppen te komen. Dit is nota bene negen jaar na verschijning van Carriers boek nog steeds niet gedaan! De enige reaktie van de historistische zijde is geweest het mysthicisme uit te maken voor extreem en buitenissig, zodat men het helemaal niet serieus hoeft te behandelen.
Waarom zou ik mijzelf als jezusmythicist uitspreken en Lenderingen en Van Peren een reden geven om mij als extremist uit te maken? In plaats daarvan is het veel effectiever om het jezushistorisme af te schieten door de argumenten waarop het staat als ondeugdelijk te ontmaskeren.
Peter van Velzen schreef:
Maar wellicht komt dit ook omdat je het meer met mij eens bent dan ik besef, maar "een mens die daadwerkelijk geleefd heeft" gelijk stelt aan een "Historisch persoon". Wat ik hardnekkig weiger te doen.
Geen idee waarom je dit opnieuw naar voren haalt terwijl ik heb uitgelegd dat hiervan geen sprake is. Ik heb opgemerkt dat het woordje "historisch" afhangt van de contekst waarin het woord gebruikt wordt.
De persoon die zich als reaktie op het mythicisme heeft geprofileerd als spreekbuis voor "een historische Jezus" kleedt deze historische persoon aan met dit ondergoed:
Bart Ehrman schreef:
Ondanks de enorme verscheidenheid aan meningen zijn er verschillende punten waarover vrijwel alle oudheid-geleerden het eens zijn. Jezus was een joodse man, bekend als een prediker en leraar, die werd gekruisigd (een Romeinse vorm van executie) in Jeruzalem tijdens het bewind van de Romeinse keizer Tiberius, toen Pontius Pilatus de gouverneur van Judea was. (pagina 12 Did Jesus exist?)
Indien je maar zó weinig grond hebt om op te staan dan is imho de kernzaak niet of we zoiets als "historisch" mogen bestempelen, maar komt de zaak eenvoudig weer terecht op het kernprobleem: heeft er überhaupt zo'n Jezus rondgelopen? Waar haalt Ehrman en "virtually all scholars of antiquity" de zekerheid vandaan dat het een Joodse prediker is geweest die door de Romeinen gekruisigd werd, indien ze al het andere wat je erover zou kunnen zeggen afdanken als onwaarschijnlijk?
Al deze uitspraken staan op benen van stro:
Het oudste evangelie ontstaat ergens buiten Palestina, is geschreven door iemand die niet erg goed bekend lijkt te zijn met het land, is geschreven in het Grieks voor mensen aan wie hij Joodse gebruiken moet uitleggen, en laat Jezus iemand zijn die alle voedsel voor rein verklaart, iets wat helemaal niet op een Joodse man lijkt. En Johannes laat hem uitspraken van goddelijkheid doen die nooit door een Jood uitgesproken zouden kunnen worden.
Paulus laat zien dat zijn prediking en leringen ontvangen konden worden via visioenen of interpretaties van de hebreeuwse schrift.
En de Babylonische Talmoed laat horen dat "Jezus de Nazarener" iemand geweest is die leefde ten tijde van de Joodse koning Alexander Jannaeus (gestorven in 76 v.Chr.) en omwege tovenarij en het misleiden van het Joodse volk tot afgoderij gestenigd en opgehangen is. Deze informatie moet gebaseerd zijn op de informatie die van christenen in Babylon, de sekte van de Torah-onderhoudende Nazorenen, afkomstig moet zijn. Dus zelfs kan men niet uitgaan van de Romeinen en het tijdstip van gebeuren.
Hoe in vredesnaam zijn die zaken waarover vrijwel alle geleerden het eens zijn gebaseerd op meer dan uitgaan van een axioma en vervolgens elkaar maar napraten? Fascinerend niet?