N&G,
Jaspers (met alle respect) wilde Christus als spil van de wereldgeschiedenis vervangen door een meer mondiaal aanvaardbare spil, maar het blijft idealisme. Als jaar 0 koos hij 500 voj. met schommeling van 300 jaar - wat toch de sociale geschiedenis wat geweld aandoet.
Als simplistisch materialist vind ik een keerpunt in 1000 voj. Dat was de ondergang van een wereld aangedreven door tempels en mythes zoals onze wereld door kerncentrales: niemand weet wat er binnen gebeurt met welke krachten, er is ontzag en angst bij de brede bevolking, ze bepalen alles, zonder hen zou de wereld instorten. De wereld was collectief: koningen moesten de gunsten van goden winnen. Volkeren werden als geheel gestraft.
Deze periode eindigde met invasies die het gevolg waren van klimaatschommelingen in het noorden. In het jaar 1000 voj. waren alle tempelbeschavingen van Azië en Afrika ingestort. De Vedische beschaving langs de Ganges; de Thebaanse beschaving van Karnak langs de Nijl; de An-Yang beschaving in China; het oude Assyrië samen en naburige rijken in Mesopotamië; de Myceense beschaving in Griekenland.... In het jaar 1000 waren magische tempels machtige ruines geworden. Generaties later zou een nieuwe golf van beschavingen dromen van het herstel van oude praal, alle nieuwe tempels van de volgende 15 eeuwen zouden grootheid halen uit legendes van oude grootheid en ondergang - de tijd van goud en van reuzen.
Maar in de tussentijd was het krisis voor priesters. Sommigen bleven rondspoken in de oude ruines, of lieten zich inhuren voor privé-rituelen. Anderen trokken de markten langs met wonderen, prostituees, beschilderde lichamen, zelfkastijding. Nog anderen verhuurden zich als huispriester, of predikten zelfgevonden waarheden, dreigend en bedelend. In deze soep ontstond het begrip persoonlijke verantwoordelijkheid vanzelf. Het was de persoonlijke verantwoordelijkheid van de charlatan geworden te overleven, en het lag voor de hand het publiek te wijzen op de noodzaak van een eigen bijdrage.
Daarbij niet te vergeten dat een groot deel van deze priester de hoogst ontwikkelden, en gealfabetiseerden, van hun tijd waren.
De oudste upanishaden (Indië) uit het begin van deze periode bevatten geniale speculaties over de fysische wereld. Ze zijn echter niet door priesters geschreven (die ze minachtten) maar door welgestelde landheren.
In Afrika (gemist door Jaspers?) kwam de Osiriscultus op. Tot dan was het eeuwig leven enkel voor pharao's en zijn gevolg. Nu rezen overal Osirisheiligdommen op. Tot het jaar 1000 was het ondenkbaar dat één god verschillende tempels had, maar men had een legende uitgevonden dat het lichaam van Osiris verscheurd was en overal langs de Nijl verstrooid. Wie het kon betalen kocht de ingewikkelde lijkbehandeling die zou toelaten door Osiris naar de wereld der gelukzaligen geleid te worden.
Eerst in de zesde eeuw verenigde het Perzische (achameniden) rijk de Egyptische antropologie met de Indische cosmologie. Zo ontstond het zoroastrisme, dat formeler dan ooit tevoren hamerde op individuele verantwoordelijkheid. Deze ideeën zou uitstralen naar de Grieken, Indië, Joden etc....
In het Jodendom werd veel energie aan het herstel van de Tempeltijd besteed (tot ergernis van profeten die de tijd beter begrepen.)
In Griekenland waren de echte erfgenamen de sofisten, die nogal radikaal werden afgemaakt door Plato, die eveneens een vreesde voor de decentraliserende krachten. Dat verklaart de latere doorbraak van het ethisch denken in de Grieks-Romeinse wereld.
In deze tijd werkten Confucius en Lao-Tse. Ze verschenen vroeger op het toneel omdat de bodem van China grotendeels uit vruchtbare loess bestaat (leem afgezet door de wind na de ijstijd, en minder rivierafzettingen die centraliserend werken) en er dus in China minder centrale macht, en minder grote tempels hadden bestaan. Bijgevolg was er ook minder metafysische mythologie te bevechten, want de volksgodsdiensten en riten vormden geen weerstand voor hun ideeën.
Nietweten en Geweten schreef:Bedoel je, Siger, dat de sofisten beter dan Socrates passen in de Griekse beweging waarin individuele ethiek ontstond? Zoja, waarom dan? Wat nog meer precies dan Protagoras' basisstelling dat de mens de maat aller dingen is?
Socrates, in de mond van Plato, spoort aan tot nederigheid, tot terugkeer naar onderwerping. Denk alleen maar aan zijn veroordeling tot de gifbeker. Dat verhaal is niet wegens die veroordeling tot ons gekomen (dat was toen niets bijzonders), maar door zijn merkwaardige weigering te vluchten toen zijn vrienden hem dat aanboden en uitlegden dat hij daar niets onrechtvaardigs mee deed. Zijn reden zou ieder modern mens moeten doen griezelen:
Phaedo schreef:Er is een leer die in het geheim verteld wordt, dat de mens een gevangene is die niet het recht heeft de deuren van zijn gevangenis te openen en weg te rennen; dit is een groot mysterie dat ik ook niet goed begrijp. Maar toch geloof ook ik dat de goden onze wachters zijn, en dat wij hun bezit zijn.
Plato (de bedenker van deze Socrates) is dan ook instrumenteel geweest in de zege van het christendom.