Religie in Nederland niet minder maar anders

[Kitty]

Religie in Nederland verdwijnt niet, maar verwildert. Plichten maken plaats voor vrije – en vrijblijvende – keuzen.
Het ritueel kent niet langer een vaste plaats en tijd.

Meerten Ter Borg, godsdienstsocioloog, volgt de verandering op de voet.

Discussie - Hebben veel Nederlanders de kerk verlaten voor niet-institutionele religies?
Nederlanders raken los van de kerken, maar ze worden niet minder religieus. “Religie verdwijnt niet”, zegt godsdienstsocioloog Meerten ter Borg, “maar verlaat de traditionele beddingen”. Hij spreekt van ‘niet-geïnstitutionaliseerde religie’ en zo luidt ook de leeropdracht die hij vorige maand, op 63-jarige leeftijd, aanvaardde aan de Universiteit Leiden.

Lees het interview met Meerten ter Borg hier

[Sebastiaan]

Religie verdwijnt wellicht niet meteen, maar door gebrek aan constituties zal de gelovige wel minder dogmaties worden wat resulteerd in een vrijere interpretatie en invulling van het geloof en uiteindelijk tot verwatering van een religie als verbindend element.

[windsurfer]

Religie verdwijnt wellicht niet meteen, maar door gebrek aan constituties zal de gelovige wel minder dogmaties worden wat resulteerd in een vrijere interpretatie en invulling van het geloof en uiteindelijk tot verwatering van een religie als verbindend element.

Dat is een gedachte die men sinds de secularisatie kent, maar wel een gedachte die in de praktijk toch geen gevolg blijkt te krijgen. Toevallig zag ik afgelopen week een docu over dit onderwerp, met Jan Siebelink (schrijver) en anderen over het godsbeeld in Nederland. Misschien terug te zien op uitzendinggemist.nl.
Met andere woorden: fundamentalisme zal ook gewoon blijven, ondanks de omvang en niveau van de wetenschappelijke kennisvergaring.

[Rereformed]

Religie verdwijnt wellicht niet meteen, maar door gebrek aan constituties zal de gelovige wel minder dogmaties worden wat resulteerd in een vrijere interpretatie en invulling van het geloof en uiteindelijk tot verwatering van een religie als verbindend element.

Precies wat ik dacht, dus religie verdwijnt wél, maar het verdwijnen heeft tussenstations.

[Rereformed]

Dat is een gedachte die men sinds de secularisatie kent, maar wel een gedachte die in de praktijk toch geen gevolg blijkt te krijgen.

Wat bedoel je met de tijd van secularisatie; iets van de laatste 50 jaar ofzo?
In mijn optiek begint de tijd van de secularisatie eigenlijk al in de renaissance, en heeft het proces in 600 jaar tijd enorme vorderingen gemaakt.
Mensen bekijken veelal een veel te korte tijd wanneer ze het over deze dingen hebben. Volgens mij moet je voor het proces van het uitsterven van zoiets fundamenteels als religie (de haat tegen het bestaan en het zich werpen op het irrationele als manier van verlichting) wellicht wel duizend jaar rekenen.

[windsurfer]

Ik kijk inderdaad op kortere termijn, zeg de laatste 50 jaar. Maar desondanks denk ik niet dat religie ooit uit zal sterven, daarvoor is de functionaliteit ervan (en de angst van de mens voor de dood) veel te groot. Sterker nog, ik hoop ook niet dat religie ooit verdwijnt, het zou ons met grote problemen opzadelen hoe grote mensenmassa's te structureren.

[Sebastiaan]

Religie verdwijnt wellicht niet meteen, maar door gebrek aan constituties zal de gelovige wel minder dogmaties worden wat resulteerd in een vrijere interpretatie en invulling van het geloof en uiteindelijk tot verwatering van een religie als verbindend element.

Precies wat ik dacht, dus religie verdwijnt wél, maar het verdwijnen heeft tussenstations.

Het verdwijnt langzaam, mede onder invloed van de voortschrijdende wetenschap die ondermeer de werking van het menselijk brein ontrafelt. Ik verwacht dat er een dag komt dat we hersen activiteit kunnen digitaliseren en kunnen aantonen dat geloof en religie niets meer dan een zichzelf replicerend brein programma is, m.a.w een hersen virus .

Indoctrinatie met religie kan dan net als alcohol voor minderjarigen bij de wet verboden worden omdat het "aantoonbare" schade aanricht aan de hersen ontwikkeling van kind

[a.r.]

Windsurfer schreef:

Sterker nog, ik hoop ook niet dat religie ooit verdwijnt, het zou ons met grote problemen opzadelen hoe grote mensenmassa's te structureren.

Kun je dit nader toelichten ?

[windsurfer]

Windsurfer schreef:

Sterker nog, ik hoop ook niet dat religie ooit verdwijnt, het zou ons met grote problemen opzadelen hoe grote mensenmassa's te structureren.

Kun je dit nader toelichten ?

Religie is voor velen een leidraad hun leven te leiden. Ze bepalen wat goed en slecht is vanuit de religie, en doen daarom bepaalde dingen wel of juist niet. Handig, want als een groep van pak em beet 100 miljoen mensen gelooft dat je naar de hel gaat als je doodt, overspel pleegt of steelt, zal een groot gedeelte binnen de paden die de religie aangeeft, blijven lopen. Daardoor is die groep dan meer voorspelbaar en beheersbaar geworden.
Ook voor sociale omgang zijn er tal van regels die sociologisch gezien orde en structuur handhaven. Sociologisch gezien vormt georganiseerde religie dan ook een zeer krachtig controlemechanisme. Hitler gaf als definitie van macht 'het vermogen om de massa in beweging te krijgen'. Naast door religie kan dit eigenlijk met elke ideologische benadering, zolang die maar gedragen wordt door de grote groep.

NB Er zijn trouwens ook voorbeelden genoeg aan te halen uit religieuze voorschriften die een 'aards nut' hebben. Denk aan voedel- en spijswetten, zoals dat het erg verstandig is in warme landen voorzichtig te zijn met varkensvlees, maar ook aan andere 'praktische tips' zoals dat het verstandig is in warme landen lijken binnen 24 uur te begraven.

[Rereformed]

Windsurfer schreef:

Sterker nog, ik hoop ook niet dat religie ooit verdwijnt, het zou ons met grote problemen opzadelen hoe grote mensenmassa's te structureren.

Kun je dit nader toelichten ?

Religie is voor velen een leidraad hun leven te leiden. Ze bepalen wat goed en slecht is vanuit de religie, en doen daarom bepaalde dingen wel of juist niet. Handig, want als een groep van pak em beet 100 miljoen mensen gelooft dat je naar de hel gaat als je doodt, overspel pleegt of steelt, zal een groot gedeelte binnen de paden die de religie aangeeft, blijven lopen. Daardoor is die groep dan meer voorspelbaar en beheersbaar geworden.
Ook voor sociale omgang zijn er tal van regels die sociologisch gezien orde en structuur handhaven. Sociologisch gezien vormt georganiseerde religie dan ook een zeer krachtig controlemechanisme. Hitler gaf als definitie van macht 'het vermogen om de massa in beweging te krijgen'. Naast door religie kan dit eigenlijk met elke ideologische benadering, zolang die maar gedragen wordt door de grote groep.

NB Er zijn trouwens ook voorbeelden genoeg aan te halen uit religieuze voorschriften die een 'aards nut' hebben. Denk aan voedel- en spijswetten, zoals dat het erg verstandig is in warme landen voorzichtig te zijn met varkensvlees, maar ook aan andere 'praktische tips' zoals dat het verstandig is in warme landen lijken binnen 24 uur te begraven.

Ik zie nog steeds niet waarom je je eerste uitspraak kan doen. Er is 1) een geleidelijk uitsterven van religie en daarvoor in de plaats een zich richten op het aardse 2) totaal geen religie voor nodig om de massa te bespelen. Coca-cola en Nokia beheersen ook de massa, of een hype over climate change, en de massa is al volledig op de voortschrijdende technologie ingespeeld. 3) er is helemaal geen behoefte aan strenge sociale controle om de orde te handhaven, integendeel de moderne mens wil individualiteit en ervaart sociale controle als een blok aan het been. 4) er zijn meer religieuze voorschriften aan te halen die volstrekt geen nuttige funktie hebben, zoals een verbod op het eten van niet-geschubde zeedieren, of het besprenkelen van de tenen en oorlellen van priesters die ingewijd worden, met bloed.

[a.r.]

Ik verslikte me even toen ik je reactie las: De massa onder de knoet houden dus, één of een paar de macht over velen?

[collegavanerik]

Ik kijk inderdaad op kortere termijn, zeg de laatste 50 jaar. Maar desondanks denk ik niet dat religie ooit uit zal sterven, daarvoor is de functionaliteit ervan (en de angst van de mens voor de dood) veel te groot. Sterker nog, ik hoop ook niet dat religie ooit verdwijnt, het zou ons met grote problemen opzadelen hoe grote mensenmassa's te structureren.

Het neemt vormen aan als die van Jomanda en Char, die de nieuwe profeten van Gene Zijde zijn.

[windsurfer]

Ik zie nog steeds niet waarom je je eerste uitspraak kan doen. Er is 1) een geleidelijk uitsterven van religie en daarvoor in de plaats een zich richten op het aardse 2) totaal geen religie voor nodig om de massa te bespelen. Coca-cola en Nokia beheersen ook de massa, of een hype over climate change, en de massa is al volledig op de voortschrijdende technologie ingespeeld. 3) er is helemaal geen behoefte aan strenge sociale controle om de orde te handhaven, integendeel de moderne mens wil individualiteit en ervaart sociale controle als een blok aan het been. 4) er zijn meer religieuze voorschriften aan te halen die volstrekt geen nuttige funktie hebben, zoals een verbod op het eten van niet-geschubde zeedieren, of het besprenkelen van de tenen en oorlellen van priesters die ingewijd worden, met bloed.

Uitsterven van religie zie ik echt niet gebeuren. Dat er golfbewegingen zijn akkoord, maar verwachten dat religie zal uitsterven lijkt me al te optimistisch hoor. Je hebt verder volkomen gelijk, om massa te bespelen is niet per sé religie nodig. Maar wel het goedkoopst en makkelijkst, want niet overal is geld voor coca cola. En religie sluit door haar kenmerken bovendien erg goed aan bij fundamentele angst van de mens voor de dood en 'behoefte aan zingeving'.
De vorm van geloven verandert, maar religieus gedrag lijkt me allerminst uitroeibaar.

Je ad3) daar zou ik nog wel eens een apart topic over willen wijden. Want hoe individualistisch men op bepaalde persoonlijke schaal ook is, er is mijns inziens juist daardoor grotere behoefte aan sociale controle, een overkoepelend kader. Of denk jij dat de sociale controle de afgelopen 20 jaar afgenomen is? De toename van registers is een feit, gegevenskoppeling, etc. De controle moet wel minder inzichtelijk worden dan 20 jaar geleden, want waar het om gaat is dat men het gevoel heeft 'individualistisch' te zijn. Maar feitelijk wordt ons gedrag alleen maar meer en meer in kaart gebracht, gevolgd en geregistreerd.

Ad4) dat klopt, het was als aanvulling op mijn post om verder te illustreren dat religie sociologisch gezien vooral functioneel is, en feitelijk gezien was deze toevoeging off topic.

edit: wegens het tijdelijk geen internet hebben thuis, zal ik mogelijk niet snel en anders erg onregelmatig kunnen reageren. Dus mocht het even duren, dan is dat geen stil terugtrekken uit de discussie!

[windsurfer]

Ik verslikte me even toen ik je reactie las: De massa onder de knoet houden dus, één of een paar de macht over velen?

Vind je -afgezien van de interpretatie die je in eigen woorden weergeeft- dit iets om je in te verslikken, of lees je mij verkeerd??

[a.r.]

Dat was mijn vraag dus