Theologie lost spanning rond dienst der genezing niet op

[Kochimodo]

Theologie lost spanning rond dienst der genezing niet op
door onze redacteur Gerald Bruins
Honderd protestantse predikanten bezonnen zich gisteren op Hydepark in Doorn op gebed en genezing. Van de mythe van Bacon, tot cadeautjes van Christus en het placebo-effect.
DOORN - Gisteravond werd in Dordrecht een dankdienst gehouden voor de genezing - twee jaar geleden - van Janneke Vlot, de vrouw die gekweld werd door posttraumatische dystrofie: een breed aangekondigde samenkomst met een koor en blazersensemble. Prof. Kees van der Kooi sprak onlangs echter een vrouw - nota bene lid van het koor dat in Dordrecht zong - met dezelfde ziekte. Ook zij ging naar een genezingsbijeenkomst van Jan Zijlstra in Leiderdorp, maar genas niet. Ze kon het niet opbrengen naar de dankdienst te gaan.

De voormalige bijzonder hoogleraar charismatische theologie aan de Vrije Universiteit haalde dit voorbeeld gisteren aan op een bezinningsdag over genezing, van de Protestantse Theologische Universiteit in Doorn, om zijn positie duidelijk te maken: ,,De ervaringen van Janneke Vlot en van het koorlid dat even niet meedoet, hebben beide hun plaats binnen de theologie.''

Volgens Van der Kooi is de relatie tussen gebed en genezing gemedicaliseerd. Verantwoordelijk daarvoor is de filosoof Francis Bacon (1561-1626), die zo positief over wetenschap dacht dat zij alle fouten sinds de zondeval zou kunnen herstellen. Hij duldde alleen feitelijke kennis. Van der Kooi bestempelde die maakbaarheidsgedachte als de mythe van Bacon. De christelijke variant van dit denken is dat bij genezing de klem op het effect is komen te liggen. Heil wordt zo losgemaakt van de Gever, en daar wil Van der Kooi van af. 'Theologisch beslissend' is volgens hem dat Jezus Christus zelf in het centrum staat. ,,We zoeken de gemeenschap met Hem. Wat dan het gevolg is van het gebed, hoe in het gebed de zegen van Christus werkzaam wordt, hoe de voortgang gestalte krijgt, laten we aan Hem. God is soeverein.''

Hij vindt dat de dienst der genezing gewoon een plaats in de gemeente moet krijgen. Dat nalaten uit angst om te hoge verwachtingen te scheppen, is voor hem geen optie.

Dat de een geneest, en de ander niet, roept spanning op, bleek uit vragen. ,,U verwacht dat de theologie u afhelpt van deze spanning'', reageerde Van der Kooi. ,,Dat doet zij niet, en de Bijbel ook niet. Bijbels gezien zijn de charismata cadeautjes van Christus die hij hier en daar aan zijn gemeente geeft, als vuurpijlen.''

Dr. Joke van Saane, godsdienstpsycholoog aan de Vrije Universiteit, toonde zich opnieuw sceptisch. Zij heeft uit eigen onderzoek, waarover onlangs een boek is verschenen, geconcludeerd dat het aantal genezingen van mensen die een genezingsdienst bezoeken, laag is. En die genezingen betroffen ziektes zonder aanwijsbare lichamelijk oorzaak of met een sterke psychische component. Volgens haar speelt de sociale factor een belangrijke rol. De medicus heeft weinig tijd, maar in de gebedsgenezing is er alle aandacht en dat ervaren mensen als een ,,warm bad''. ,,Hoe massaler de bijeenkomsten, hoe sterker dit op de voorgrond treedt.'' Deelname aan een genezingsbijeenkomst kan werken als een persoonlijke bevestiging: jij staat in het middelpunt, je wordt geaccepteerd als gelovige, zelfs God vindt jou belangrijk. ,,Kortom, je zelfbeeld wordt zo bevestigd, en dan kan zo sterk zijn dat mensen zich kunnen hernemen, zaken kunnen relativeren, nieuwe energie krijgen.'' Dergelijke mechanismen treden ook op bij het zogeheten placebo-effect, waarbij mensen een neppil krijgen, maar toch een heilzame werking ervaren, aldus Van Saane.

De psychologe waarschuwde voor wat zij noemde een magisch element in gebedsgenezing: mensen leven met een beeld van een God die ingrijpt en wonderbaarlijke dingen doet. ,,Dat element versterkt het kinderlijke patroon van gevoelens en verwachtingen dat op de bodem van deze processen ligt. Als dat kinderlijke patroon al te zeer versterkt wordt, ligt het gevaar van regressie op de loer. Bij een gezonde en volwassen vorm van geloof hoort ook het onder ogen zien van de eindigheid en sterfelijkheid.'' Het doel van genezingspraktijken zou volgens haar niet letterlijke genezing moeten zijn, maar aanvaarding van ziekte en dood.

Dr. Jan Hoek, bijzonder hoogleraar te Kampen, en dr. Harmen de Vries, predikant te Amsterdam, wezen erop dat Van Saane genezing alleen door haar eigen psychologische bril bekijkt. Ze verklaart haar methodiek absoluut en overschrijdt de grenzen van deze tak van wetenschap door te poneren dat echte wonderen zich nooit kunnen voordoen, aldus Hoek. Op de vraag van gespreksleider dr. Bert de Leede wat Van Saane geleerd had van de studiedag gaf zij toch aan dat er naast de psychologische theorieën ,,ook andere zaken zijn''. Van der Koois antwoord op dezelfde vraag: ,,Theologie en psychologie hebben nog een weg met elkaar te gaan''.

Bron: Nederlands Dagblad

De enige met gezond verstand is Dr. Joke van Saane!