De mens schiep God en niet andersom

[lanier]

https://www.scientias.nl/de-mens-schiep ... -andersom/

Lijkt mij een zeer interessant boek om te lezen.

[Rereformed]

De titel van het boek verwijst naar Ludwig Feuerbach, die deze stelling in 1841 tot in de puntjes uitwerkte. Uit het artikel merk ik op dat deze Feuerbach in het geheel niet voorbij komt. Alsof de schrijfster Feuerbachs boek De essentie van het het christendom helemaal niet kent. Hetzelfde merk ik altijd op wanneer de stelling "Alle spreken over 'Boven' komt van beneden" van Kuitert aan Kuitert wordt toegeschreven, alsof Feuerbach nooit bestaan heeft.
Ik begrijp zoiets niet. Ludwig Feuerbach kwam in mijn middelbareschoolopleiding al voorbij als iemand die voor altijd de geschiedenis van het denken een andere kant op stuurde. Hij had volgens de Stanford Encyclopedia of Philosophy invloed op grote denkers na hem: "Marx, Nietzsche, Freud, Martin Buber, Karl Löwith, Maurice Merleu-Ponty and Alfred Schmidt, among others". Ik begrijp niet dat de moderne wereld deze man negeert.

Maar misschien ontbreekt hij niet in bovengenoemd boek.

[PietV.]

https://www.scientias.nl/de-mens-schiep ... -andersom/

Lijkt mij een zeer interessant boek om te lezen.

Dat denk ik ook. Een veelzijdige benadering ben benieuwd hoe de gelovigen dit boek gaan beoordelen. Want in essentie is het een geloofwaardig verhaal die kerkgeschiedenis objectief benadert.

[lanier]

het artikel merk ik op dat deze Feuerbach in het geheel niet voorbij komt. Alsof de schrijfster Feuerbachs boek De essentie van het het christendom helemaal niet kent.

Selina heeft dat artikel zelf niet geschreven. Er staat ongetwijfeld veel informatie in het boek die je niet allemaal in het artikel kunt noemen. Het is helemaal niet uitgesloten dat ze in het boek verwijst naar Feuerbach.

[lanier]

Ik heb het boek net besteld. Laat wel even weten of Feuerbach wordt genoemdv

[Maria]

De titel van het boek verwijst naar Ludwig Feuerbach, die deze stelling in 1841 tot in de puntjes uitwerkte. Uit het artikel merk ik op dat deze Feuerbach in het geheel niet voorbij komt. Alsof de schrijfster Feuerbachs boek De essentie van het het christendom helemaal niet kent.

Toch lijkt het me bijzonder interessant te lezen, dat en hoe meer mensen onafhankelijk van elkaar tot dezelfde conclusie kunnen komen.
Als ik bij mezelf te rade ga:
Ik had nog nooit van Feuerbach gehoord en hoef zijn werk ook niet te kennen om ook heel simpel op te kunnen merken, dat "de mens zich een God geschapen heeft naar zijn beeld."
Die gedachte kwam al bij mij op in mijn puberjaren zonder daar ooit van gehoord op gelezen te hebben.
Ik heb het nog even weg kunnen stoppen, maar het is later de allergrootste reden geworden om van mijn geloof af te vallen en niet meer op mijn schreden terug te komen.

Toch verloor ze op haar zesde al het geloof in God. “Mijn broer overtuigde me dat God niet kón bestaan: wij hadden God nodig en niet andersom en daarom creëerden we hem. Dat er geen goede God was, begreep ik wel met al dat lijden in de wereld.” Eigenlijk vindt de ongelovige O’Grady het jammer dat er geen God bestaat. Het zou het leven een stuk makkelijker maken. Ze vindt het fascinerend hoe God, die in haar ogen niet bestaat, nog zo’n grote rol speelt voor zoveel mensen in onze hedendaagse, modern-denkende samenleving.

Dit zal voor heel wat mensen zo herkenbaar zijn, dat ze zeggen, moet daar nu alweer weer een boek over geschreven worden?
Maar ieder vind zijn eigen levensweg blijkbaar heel bijzonder.
En vindt dan ook zijn herkenning als hij dat nooit eerder heeft gehad.
Als dit het eerste boek wordt wat een christen ooit leest en er "aha Erlebnis" mee krijgt, dan zal dat ook het boek zijn dat altijd in zijn herinnering blijft.

[Peter van Velzen]

Ik ksn me ook niet herinneren ooit van Feurerbach te hebben gehoord. Ik heb de wikipedia-pagina over hem gelezen. Zijn theorie dat de monotheistische god diende als een ideaal zelfbeeld lijkt me ook steekhoudend. Dat de mens die god heeft bedacht beseft elke atheist. Dus dat is geen openbaring. Dat elke mense hem in feite modelleert naar zijn eigen (zelf)beeld en gelijkenis, lijkt me wel iets dat Feurerbach mogelijk als eerste met zoveel woorden heeft geopperd.

[Rereformed]

Ik kan me ook niet herinneren ooit van Feuerbach te hebben gehoord.

Ik heb blijkbaar op een uitzonderlijke middelbare school gezeten. Het was het Wessel Gansfortcollege in de Rozenstraat in Groningen. De nieuwe naam was net een jaar voordat ik er iedere dag naartoe fietste aan de school gegeven, de vorige naam was Christelijke HBS.
Het kan ook zijn dat die Feuerbach, die in de geschiedenisles in de vierde klas ter sprake kwam, bij mij -16-jarige - als een bom insloeg en hij daarom zo op mijn geheugen gegrift staat. De leraar legde uit: "Zijn inzicht was dat niet God de mens geschapen heeft, maar andersom: dat de mens zijn God en goden schept". Het was de eerste keer in mijn leven dat geloof op de meest radikale manier en op een manier die onmiddellijk bijzonder aannemelijk lijkt, in twijfel werd gesteld.

Dat de school hoogeisend was werd voor mij het volgende schooljaar bevestigd. Vanwege verhuizing ging ik het volgende schooljaar in Utrecht naar school. De boekenlijst voor Nederlandse literatuur was in Groningen 70 boeken, en in Utrecht maar dertig. Ook voor de vreemde talen eiste men slechts de helft van te lezen boeken. Aangezien ik een langzame lezer ben was ik vreselijk opgelucht.

Het klopt dat Feuerbach onbekend is. Ik schreef 16 jaar geleden als voorwoord voor mijn vertaling: "De filosoof Ludwig Feuerbach wordt op nederlandstalige sites zo'n 500 maal genoemd. We kunnen dus stellen dat weinigen van onze tijd ooit kennis met hem hebben gemaakt. Zo kende ook ik hem tientallen jaren lang slechts van die ene zin die mij op de middelbare school geleerd werd: "Niet God heeft de mens gemaakt, maar de mens God". Anders gezegd: "Theologie is Antropologie"." In mijn hele theologiestudie werd nooit over hem gesproken.
Iemand zou eens een boek over hem moeten schrijven! Zelfs op Amazon kom je geen boek aan hem gewijd tegen, met uitzondering van Friedrich Engels, die in de 19e eeuw wat over hem schreef. Misschien is dat ook zijn noodlot geweest: enkel Marx en Engels waren in hem geïnteresseerd, net zoals Nietzsche later met het nazidom werd vereenzelvigd. Het ergste wat je als denker kan overkomen!

Dat de mens die god heeft bedacht beseft elke atheist. Dus dat is geen openbaring.

Tsja, wellicht voor de mens van vandaag. Maar Feuerbach was de eerste atheïst die het uitsprak en tot in de puntjes uitwerkte. Een inzicht van zo'n groot belang is voor mij in ieder geval reden om altijd de eer te geven aan wie de eer toekomt. Het klopt niet dat massa's mensen aan Kuitert toeschrijven wat iemand al 150 jaar eerder uitsprak. Het is zelfs omgekeerd: in plaats van pienter te zijn in zijn leven op deze gedachte te komen zou men kunnen zeggen dat het juist ontzettend lang duurde voordat de gedachte die al 150 jaar eerder was aangereikt eindelijk op het brein van een diepgelovige gereformeerde aankwam.
Ik herinner me dat ik het me ook bijzonder aantrok toen David Hume van meneer van Peer niet de eer kreeg die hem toekwam, maar die eer gaf aan Bart Ehrman ("Het beste antwoord dat ik ken, stamt van Bart Ehrman"). Een grotere onwaarheid kan niet uitgesproken worden, ten eerste omdat het niet van Ehrman stamde, iemand die als wetenschapper nog nooit met een originele gedachte voor de dag is gekomen, en ten tweede omdat er in de moderne tijd inderdaad helemaal geen eer meer te behalen valt omdat, zoals ik daar opmerk, "iedere gymnasiast hetzelfde kan bedenken": Zie het laatste gedeelte van deze zeer lange bijdrage en het vervolg.

Het boek van Feuerbach en het essay van Hume staan niet voor niets bekend als classics.

Dat elke mens hem in feite modelleert naar zijn eigen (zelf)beeld en gelijkenis, lijkt me wel iets dat Feuerbach mogelijk als eerste met zoveel woorden heeft geopperd.

Mogelijk als eerste? Lijkt?
Ik heb enkele hoofdstukken van het beroemde boek 17 jaar geleden in het Nederlands vertaald en op het internet gezet. Maar ik heb nooit opgemerkt dat ook maar iemand interesse heeft het te lezen laat staan zich erin wil verdiepen.

[Rereformed]

Ik heb het boek net besteld. Laat wel even weten of Feuerbach wordt genoemd.

Leuk !
Nou ja, het is maar een zijdelingse discussie. Het boek kan uiteraard heel goed zijn zonder dat de schrijfster zich van Feuerbach bewust is.

[Maria]

Tsja, wellicht voor de mens van vandaag. Maar Feuerbach was de eerste atheïst die het uitsprak en tot in de puntjes uitwerkte. Een inzicht van zo'n groot belang is voor mij in ieder geval reden om altijd de eer te geven aan wie de eer toekomt. Het klopt niet dat massa's mensen aan Kuitert toeschrijven wat iemand al 150 jaar eerder uitsprak. Het is zelfs omgekeerd: in plaats van pienter te zijn in zijn leven op deze gedachte te komen zou men kunnen zeggen dat het juist ontzettend lang duurde voordat de gedachte die al 150 jaar eerder was aangereikt eindelijk op het brein van een diepgelovige gereformeerde aankwam.
Ik herinner me dat ik het me ook bijzonder aantrok toen David Hume van meneer van Peer niet de eer kreeg die hem toekwam, maar die eer gaf aan Bart Ehrman ("Het beste antwoord dat ik ken, stamt van Bart Ehrman"). Een grotere onwaarheid kan niet uitgesproken worden, ten eerste omdat het niet van Ehrman stamt, iemand die als wetenschapper nog nooit met een originele gedachte voor de dag is gekomen, en ten tweede omdat er in de moderne tijd inderdaad helemaal geen eer meer te behalen valt omdat, zoals ik daar opmerk, "iedere gymnasiast hetzelfde kan bedenken":

Ere wie ere toekomt.
Natuurlijk heeft altijd iemand de eer van de eerste te zijn, die iets gewoon in de openbaarheid brengt en het ook nog eens heeft vastgelegd in het geschreven woord, zodat in de toekomst ieder die het interessant vindt, het ook kan lezen.
Zeker als dat in de tijd is, dat die gedachten en woorden ketterij zijn in een totaal anders denkende wereld.
Wat dus niet wil zeggen, dat de betekenis achter die woorden uniek is.
Wel dat het uit het verborgene is gehaald.

Toeval of niet.
Niet echt on topic, maar even hierop doorgaand.
Net vanochtend las ik over Debora in Richteren 4 als vrouwelijk leidster.
Als profetes niet geheel ongewoon.
Als zodanig gevraagd in moeilijke te beoordelen kwesties (rechter) gaat al een stap verder.
Als absoluut vereist door een leider om mee te gaan in de uitvoering van de profetie en zo verantwoordelijk gemaakt voor de actie, was het uniek. Hierdoor werd zij feitelijk de (geestelijk) leider van een werelds gebeuren.
Hierover is zoveel te zeggen, maar zeker was dit heel ongewoon in de tijd van toen, ook dat het waard gevonden werd in de Bijbel opgenomen te zijn.
En dat als heilig boek voor gelovigen, waarin de vrouw als levensgezel, maar vooral als hulpe van de man en dienares gezien wordt, maar nooit als leidinggevende in geestelijke of wereldlijke zaken.

4 De profetes Debora, de vrouw van Lappidot, richtte destijds Israël;
5 zij was gewoon zitting te houden onder de Deborapalm tussen Rama en Bet-El op het gebergte van Efraïm, en de Israëlieten kwamen bij haar voor een rechterlijke uitspraak.
6 Zij nu ontbood Barak, de zoon van Abinoam uit Kedes in Naftali, en zeide tot hem: Heeft de Here, de God van Israël, niet geboden: ga heen, trek naar de berg Tabor en neem met u tienduizend man Naftalieten en Zebulonieten,
7 en Ik zal aan de beek Kison Sisera, de krijgsoverste van Jabin, naar u toe voeren met zijn strijdwagens en zijn troepen, en Ik zal hem in uw macht geven?

8 Barak echter zeide tot haar: Indien gij met mij gaat, zal ik gaan, maar indien gij niet met mij gaat, ga ik niet.
9 Zij zeide: Ik ga met u mee, maar gij zult geen eer behalen op de tocht die gij onderneemt, want in de macht van een vrouw zal de Here Sisera overgeven.

Wie is hier de bevelhebber en wie is hier degene, die wezenlijk deel is geweest van een doorbreken van een gewoonte van een cultuur?
Ere wie ere toekomt.
Echt gebeurd of om iets aan te geven, wat ketters was in die tijd. Dit is een voor vroegere tijden unieke tekst.

En in verband met de vorige berichten;
Is het werkelijk zo dat vrouwen altijd en eeuwig achter de man stonden en nooit leiding gaven?
Of is dit alleen zelden zo opgeschreven?
En als het is opgeschreven, door hoevelen is het herkend in de werkelijke hoedanigheid ven de betekenis en er gevolg aan gegeven?
Welk verhaal is hier geschreven en door wie?
Ere wie ere toekomt. Maar aan wie?

[Rereformed]

Zeker als dat in de tijd is, dat die gedachten en woorden ketterij zijn in een totaal anders denkende wereld.

Precies! David Hume kon zijn beroemde Gesprekken over religie niet eens uitgeven tijdens zijn leven. Hij moest het in het geheim schrijven en met een vriend afspreken dat het na zijn dood (25 jaar later!) gepubliceerd zou worden! En Feuerbach verloor zijn baan al in 1830 vanwege zijn opinies. Deze mensen zijn voorvechters geweest, uitzonderlijke personen die de weg hebben bereid voor ons. Hen niet de eer geven is op plaatsen waar die gegeven behoort te worden is voor mij een niet te verontschuldigen zaak.

Is het werkelijk zo dat vrouwen altijd en eeuwig achter de man stonden en nooit leiding gaven?

Er is maar één voorbeeld dat me te binnen schiet waar het andersom is. George Sand die de leiding nam over Chopins leven. En om te zijn wie ze was moest ze zich kleden als een man en schrijven onder een mannennaam.

Verhalen dat de vrouw niets te zeggen had, zijn in ieder geval talrijker. Erasmus schijnt de eerste te zijn geweest in Europa die van mening was dat vrouwen wellicht toch wel genoeg hersens hebben om te leren lezen. So far for European civilisation.
De begaafde vrouw in het leven van Nietzsche kon hem enkel doen overhellen naar de meest idiote overtuigingen aangaande het vrouwzijn. De begaafde jonge vrouw van Mahler mocht niets van haar begaafdheid laten zien. De Bronte-sisters stuurden hun roman naar een uitgever onder de pseudoniem van een mannennaam.
En het gemiddeld inkomen van de vrouw is in Finland zelfs vandaag nog maar 86% van wat een man verdient. Een schandaal waar al tientallen jaren in Finland over gesproken wordt, omdat het verschil slinkt met de snelheid van een slak. Het ergste is nog dat IJsland, Finland en Noorwegen nota bene de landen van de kleinste gender gap zijn, en het overal elders nóg slechter is gesteld.

Maar misschien ziet het er wel anders uit indien men er echt een studie van gaat maken. Ik merk al meteen op dat ik alweer een ander geval voor de geest krijg waar de rollen weer omgekeerd zijn. Eleanor Roosevelt stond er bekend om dat het er soms op leek dat ze meer president was dan de president.
En de koning van Nederland gaf de vrouw het grootste compliment dat men zich maar kan wensen. Toen Clara Schumann het pianoconcert van haar man Robert Schumann, die ook meereisde, in Nederland ten gehore gaf, gaf de koning van Nederland na afloop zijn persoonlijke complimenten aan haar. Toen hij zag dat haar man ernaast stond vroeg hij hem: "En bent u ook muzikaal?"

Maar goed, ik geloof dat we ver afgedwaald zijn van de topictitel.

[heeck]

Reref.,

Een school die zich tooit met de naam van Wessel Gansfort lijkt mij niet alleen bijzonder, maar zelfs gereformeerd:
WIKI

Gansfort stond onder de invloed van de Moderne Devotie en geldt als een voorloper van de reformatie. Hij was tegen aflaten, mirakelboeken en heiligenverering. Bovendien uitte hij kritiek op de overschatting van pausen en concilies, en hij pleitte vooral voor gedegen Bijbelkennis.

Ik zal Neil Shubin zijn
Your inner fish / De vis in ons

Een reis door 3,5 miljard jaar geschiedenis van het menselijk lichaam.

gaan herlezen.

Roeland

[Rereformed]

Reref.,

Een school die zich tooit met de naam van Wessel Gansfort lijkt mij niet alleen bijzonder, maar zelfs gereformeerd:
WIKI

Gansfort stond onder de invloed van de Moderne Devotie en geldt als een voorloper van de reformatie. Hij was tegen aflaten, mirakelboeken en heiligenverering. Bovendien uitte hij kritiek op de overschatting van pausen en concilies, en hij pleitte vooral voor gedegen Bijbelkennis.

Wel, het is een hele tijd geleden, maar dankzij overgebleven knipsels uit de schoolkrant Het Rozenkransje dat uit 1972/1973 moet dateren, kan ik nog wat opvissen. De leraar godsdienst heette dominee Jacobs, waarvan een foto in de schoolkrant staat met zijn beroemdste uitspraak in hele grote letters eronder:
Ik hou van ketteren.

Ik kom ook nog dit tegen in die schoolkrant, iets wat boekdelen zegt over mensen van onze generatie:
"Angola Comité, Da Costastraat 88, Amsterdam, giro: 600657."

Ook nog een heel mooi gedicht waar de leerkrachten worden beschreven, waaronder mijn leraar Frans:
"In lokaal 7 huist heer Idzinga + stank. Door z'n pijp val je flauw uit de bank."

"Jongen tijdens overhoring: "Ik hoor niets"
Leraar Hees: "hou jij je erbuiten!"

Het waren heel andere tijden, maar één ding is zeker: gereformeerd stond vijftig jaar geleden al op instorten.

Hier zijn de details.

Ik zal Neil Shubin zijn
Your inner fish / De vis in ons

Een reis door 3,5 miljard jaar geschiedenis van het menselijk lichaam.

gaan herlezen.

Roeland

Zoals dikkemick onlangs opmerkte is er aan je woorden niet altijd meteen een touw vast te knopen. Misschien moet ik het ook maar gaan lezen dan?

Oef, nu nog verder off-topic verdwaald.

[Ronaldus67]

Ik heb enkele hoofdstukken van het beroemde boek 17 jaar geleden in het Nederlands vertaald en op het internet gezet. Maar ik heb nooit opgemerkt dat ook maar iemand interesse heeft het te lezen laat staan zich erin wil verdiepen.

Je vergist je!

Mede dankzij jouw vertaling heb ik mij juist zeer in Feuerbach verdiept. Een betere psychologische ontleding van het christelijk geloof ben ik voor mijzelf niet tegengekomen. Wanneer ik in een geloofsdiscussie Feuerbach wel eens naar voren breng, word ik altijd aangekeken alsof men water ziet branden. Over Nietzsche heeft men nog wel gehoord (gehoord ja, maar zelden iets van gelezen) maar Feuerbach? Wie is dat nou weer?

In genoemde discussies heb ik heel vaak gemerkt dat (vooral vrijzinnig) gelovigen best bereid zijn om bepaalde zaken aangaande hun geloof overboord te kieperen. Je moet (godzijdank) niet alles letterlijk nemen hoor ik dan. Sprekende ezels, drijvende bijlen, water in wijn, over het water lopen; het zijn metaforen. Maar bottem-line merk ik telkens dat ze maar één zaak in letterlijke zin (dus als écht gebeurd) voor hun geloof moeten zien droog te houden; de opstanding van Christus! Want ja, als je alles reduceert tot vrijwel niets, wat blijft er dan nog? Hoe zit het dan met het eeuwig leven? Het leven kan toch onmogelijk ophouden na het aards bestaan? Een puur egocentrisch motief om te geloven dus!

Ludwig Feuerbach deed dit als volgt uit de doeken: (vertaald door Albert Vollbehr)

(...) Voor een dergelijke zekerheid is een directe persoonlijke verzekering nodig, een demonstratie in het hier en nu. Dit kan alleen gegeven worden wanneer een overleden persoon, wiens dood geconstateerd is, weer tot leven komt. En hij moet in kwaliteiten geheel overeenkomen met alle anderen, dus representatief zijn voor zijn soort, om de garantie van de opstanding te zijn voor alle anderen. De opstanding van Christus is nu juist de bevrediging van het verlangen dat de mens heeft onmiddellijke zekerheid te hebben omtrent zijn eigen onsterfelijkheid na zijn dood -het is persoonlijke onsterfelijkheid aangetoond als een zintuiglijk, niet tegen te spreken feit (...)

Toen het moment daar was dat ik aangaande mijn eigen geloof eerlijk moest worden tegen mijzelf, was dit o.a. een van de zaken waar ik niet omheen kon. Maar Feuerbach heeft mij omtrent veel meel kwesties op de pijnbank gelegd en volledig ontleed. Dus zeg niet nog eens dat ook maar iemand interesse heeft gehad zich erin te willen verdiepen .

Het is inderdaad erg jammer dat er online maar weinig over Feuerbach te vinden is. Alhoewel het aantal hits op zijn naam op het internet inmiddels al wel naar ruim 20.000 gestegen is. Op de website Humanistische Canon is ook een verwijzing naar Ludwig Feuerbach te vinden.
Een verwijzing die laat zien dat Feuerbach ertoe doet. Ook vandaag nog! Een kort citaat daaruit:

De ethiek van ik en jij
Feuerbachs stelling blijft ijzersterk. De mens als schepper van God, en de analyse daarvan, leiden tot een nieuw emancipatorisch zelfbewustzijn van de mens. Ook onhoudbare gedachten hebben een onderliggende waarheid, zoals het diepe streven naar geluk van de mens. Dit streven naar geluk bekijkt Feuerbach vanuit het perspectief van menselijke relaties. Voor grote sociale veranderingen is een ethiek nodig die zich op deze aardse relaties baseert. Feuerbach draagt nog altijd bij aan een grondslag daarvoor.

Feuerbach is een bruggenbouwer, die de vergroting van het kritische bewustzijn nastreeft. Aansprekend blijft dat Feuerbachs scherpe kritiek nooit denigrerend wordt. Zijn projectieleer wil diepere lagen blootleggen. Hij zegt méér dan dat angst en vervreemding bestaan en dat onze eigen verlangens projecten in God. Hij onderzoekt de aard, het ontstaan en de betekenis ervan, wat kan leiden tot een sterk emancipatorisch perspectief. De ondertoon: God = de mens. De boventoon: dat zegt heel wat over ons, en daar moeten we dus wat mee!

Verder kwam ik nog een website tegen waar men ook een poging heeft ondernomen Das Wesen des Christentums te vertalen, maar niet verder is gekomen dan de eerste vijf hoofdstukken. Het project staat open voor een nieuwe vertaler. Nu had ik op mijn eindexamen voor Duits een 8. Dus wie weet....

[Rereformed]

Je vergist je!

Mede dankzij jouw vertaling heb ik mij juist zeer in Feuerbach verdiept. Een betere psychologische ontleding van het christelijk geloof ben ik voor mijzelf niet tegengekomen.

OK, sprekende ezels, drijvende bijlen en op het water lopen zijn de wereld uit, maar een Feuerbach lezer kan in de wereld wel degelijk aangetroffen worden! Yay!! You made my day! Ik zal het onthouden!

Dus zeg niet nog eens dat ook maar iemand interesse heeft gehad zich erin te willen verdiepen .

Ja ja, ik bijt in het stof en Feuerbach zal men op een wolk eindelijk zien glimlachen.

Verder kwam ik nog een website tegen waar men ook een poging heeft ondernomen Das Wesen des Christentums te vertalen, maar niet verder is gekomen dan de eerste vijf hoofdstukken. Het project staat open voor een nieuwe vertaler. Nu had ik op mijn eindexamen voor Duits een 8. Dus wie weet....

Mijn Finse bontmuts af als je zo'n karwei ooit wil aanpakken.