Helemaal geen tijd meer voor rouw en verdriet?!

[Mirrna]

‘Heb je het een plekje kunnen geven?’ en ‘Ben je er al een beetje overheen?’ werd er gevraagd een half jaar (!) na het overlijden van mijn zusje. Brieven, kaartjes, knuffels, berichtjes, e-mails, condoleances, bloemen en bezoek in de eerste maanden nadat een moeder, vader, broer of zus er niet meer is. Daarna moeten de nabestaanden weer ‘verder’ zoals dat wordt verwacht. De klap van het gemis komt meestal na die paar maanden van aandacht, je staat zowaar in de overlevingsstand. Maar hoe komt het dan toch dat er wordt verwacht dat nabestaanden het leven weer zo snel weer oppakken?

Een quick fix is voor veel mensen in deze tijd voor de hand liggend. Zo snel mogelijk weer werken, studeren en je dagelijkse leven leiden. Er is eigenlijk geen tijd meer om even stil te staan, terwijl veel mensen soms een pauze nodig hebben. De omgeving van de nabestaanden geeft rouwenden ongeveer drie maanden de tijd. Drie maanden… en vaak nog korter! Het lijkt alsof er geen ruimte is voor het verdriet en er wordt minder naar gevraagd. Ook ik werd op den duur vermeden; alsof het verdriet besmettelijk was. Een constant gevecht met jezelf en je omgeving.

In een maatschappij gericht op vernieuwing en verbetering is er geen ruimte voor rouw. Dat kost namelijk tijd. Die tijd wordt gezien als weggegooid, omdat we zo goed mogelijk moeten presteren. Laten zien hoe goed we zijn, onszelf bewijzen, daar gaat het om. In Nederland is er dan ook helemaal geen rouwverlof, is dat niet raar? Nabestaanden kunnen misschien een paar dagen vrij vragen. Alsof rouw in die paar dagen meteen is verdwenen!

Er is dus een groot contrast tussen de aandacht en medelijden in het begin en later de verwachting dat alles weer goed moet gaan. Als rouw niet goed verloopt hebben nabestaanden meer kans op depressies en andere mentale problemen. Ik hoop dat er daarom meer aandacht wordt besteed aan rouw en dat er belangstelling is voor de verhalen. Ook ná drie maanden. Praat met elkaar, een half jaar, een jaar of nog jaren later. Dat is toch al veel beter dan het vermijden?

[dikkemick]

Welkom Mirrna
Bekend verhaal. Maar ik vraag me af of het met 'ruimte voor rouw' te maken heeft. Misschien dat mensen niet goed in staat zijn in te voelen wat een ander doormaakt en ieder rouwt op zijn/haar eigen manier. Toch zie je dat mensen er 9 van de 10 keer wel overheen komen. En daar bedoel ik mee dat ze de draad van het leven weer min of meer op weten te pakken. Of daar een tijd voor staat...ik weet het niet.

[Peter van Velzen]

Welkom Mirrna namens het beheerdersteam.
Zou je dit topic even willen doornemen?
Welkom nieuwe leden.

Het leven gaat verder, maar zodra je je plichten jegens de overlevenden en nabestaanden volbracht hebt, valt er toch een gat. Wat mij geholpen heeft is mijn aandacht richting op een nog levend persoon, waarvoor ik nog veel kon betekenen. Toen mijn vader overleed, was dat mijn moeder. Toen mijn moeder overleed, was dat mijn vrouw. En ja: Praat erover, over je verdriet, over het gat dat een dierbare achterlaat. Over hoe je nu verder moet. Alleen is het moeilijk, samen gaat het een stuk beter.

[Fenomeen]

De omgeving van de nabestaanden geeft rouwenden ongeveer drie maanden de tijd.

Voor mij geldt als 'normaal' tussen een half jaar en anderhalf jaar.
Dat zijn bepaald geen harde cijfers natuurlijk.

Een goede vriendin van me is meer dan 2 jaar geleden overleden, en uiteraard slijt het wel naarmate de tijd vordert maar ik betrap me er nog vaak op dat ik als ik aan haar moet denken ik emoties ervaar die ik niet anders kan plaatsen dan onder de noemer rouw.
En ik vermoed dat dat ook nog wel een tijdje zo zal blijven.

Don't worry, het wordt beter en wat de mensen zeggen, ach...

[Storm]

@Mirna,
Staat er een tijd voor rouw? Sommigen mensen pakken de draad van het leven weer snel op, maar dat betekend niet dat ze geen rouw meer ervaren.
Ja, het is waar in het begin is er vaak meer meeleven, steun etc. Later wordt het eenzamer wanneer die steun minder wordt misschien. Maar zou het ook niet kunnen wezen dat mensen zich dan niet meer zo uiten, zodat anderen hun stil verdriet niet opmerken?
Als dat jouw ervaring is, zou het kunnen helpen om anderen die je vertrouwd te vertellen over het gemis en het verdriet.
Goede vrienden zullen er begrip voor hebben.
Sterkte!

[De Encyclopedist]

Het is te begrijpen dat anderen, die niet zo dicht bij de dode stonden als jij, geen goed inzicht hebben in hoe jij na verloop van tijd met het verlies omgaat. Dat ze na enkele maanden niet meer spontaan de warme belangstelling tonen van de eerste tijd kun je ze niet goed verwijten, je zult er om moeten vragen. Dat is geen schande en goede vrienden zullen die aandacht van harte geven.

Ik weet uit ervaring dat rouw niet per spoorboekje gaat. Ik weet ook dat met anderen erover praten na verloop van tijd me niet meer helpt. Sterker nog, ik heb na de dood van mijn moeder sommige vrienden na een paar maanden gevraagd me niet meer te vragen hoe het met me ging. Dat was niet omdat ik uitgerouwd was, maar omdat ik geen zin had er over te praten.

[Hopper]

Ik begrijp het topic niet zo goed. Rouw is op geen enkele wijze aan tijd gebonden. Maar er is ook niemand die je een tijd er voor geeft. Rouwen is verwerken. En in verwerken zit het woord 'werken’. Dat betekent dat je het zelf moet doen. En dat zelf doen heeft voor mij ingehouden dat werk een welkome afleiding was. En dan zit ik al helemaal niet te wachten op mensen die mij na een maand nog gaan condoleren of zo. Een goed gesprek met iemand, ja dat kan helpend zijn. Maar dat is niet aan een tijd gebonden en ook niet af te dwingen. Zoiets gaat spontaan.

Geen mens is hetzelfde, dus in algemene zin kan je er niet zo veel over zeggen. Mijn ervaring met andere mensen is ook al heel divers. Sommigen zijn na vele jaren nog niet klaar met rouwen, anderen verdringen het en willen het er niet over hebben. Nog weer anderen willen het er juist wel over hebben, kortom er is geen peil op te trekken.

[Petra]

De klap van het gemis komt volgens mij altijd pas na maanden. Niet door de al of niet botte omgeving maar omdat dan het gemis sterker gevoeld wordt.
En mensen vinden ook vaak moeilijk om ernaar te vragen. De juiste toon is niet zo makkelijk gevonden.
Dan kan de vraag lomp overkomen maar de bedoeling kan goed zijn.
Hoe dan ook, sterkte!

[Samante]

Toen mijn lieve en dierbare moeder overleed was ze begin 80 en was ze de laatste jaren aan het sukkelen met haar gezondheid. Ik was als dichtbij wonende zoon haar mantelzorger en ik deed de boodschappen, kookte het eten, deed de afwas, deed haar wasgoed, en ik bracht veel tijd met haar door. Ze kon op een gegeven moment niet meer lopen en ik haalde haar met de rolstoel uit bed en bracht haar naar de kamer en naar het toilet. Voor de persoonlijke en medische verzorging kreeg ze thuiszorg.

Op het moment dat ze stierf was ik verdrietig en waren de tranen een ontlading. Bij de uitvaart heb ik de regie op me genomen en een toespraak gehouden. Ik meen dat ze 'op' was en dat ze op een mooie manier is overleden. De arts in het ziekenhuis heeft een klein zetje gegeven met morfine, maar daardoor ging het ook mooi.

Al na een week na de uitvaart, eigenlijk vrij snel na haar dood, heb ik het een plekje kunnen geven.
Rouw en verdriet was er niet meer, ik kijk met vreugde terug op hoe ze was en hoe speciaal ze voor me is geweest.

Mijn spiritualiteit is zodanig, dat ik 'weet' dat ze er nog steeds is. Ze heeft geen afscheid hoeven nemen en kan alles in mijn leven zien en in dat van haar andere kinderen, kleinkinderen en generaties daarna. Ze kan het hele leven ervaren van begin tot eind. Ze ervaart dus ook alles van haar ouders, grootouders en eerdere voorouders. Ze werd door een deel van mij en al haar andere dierbaren begroet, zij die al eerder overleden waren en zij die nog leefden, op een plaats waar er geen tijd is. Ze is daar onthaald als een koningin.

Ik denk dat rouw en verdriet daarom geen deel meer uitmaken van mijn leven. Het wordt tot een minimum beperkt.
Met blijdschap kijk ik terug op mijn band met haar en soms, als ik bijvoorbeeld op vakantie ben met vrienden, 'weet' ik dat ze daar ook bij is.

[Maria]

Na het wegvallen van een zeer nauwe levensgezel kan er eerst heftig verdriet om het gemis zijn.
Bij ziekte, zoals bij de moeder van Samante, alsook bij mijn eigen ouders, is het rouwproces om afscheid eigenlijk al veel eerder begonnen en is vaak de fase van het niet begrijpen, de boosheid en de acceptatie al voorbij.

Wat overblijft is de tijd elke dag weer, die je niet meer opgevuld ziet met aandacht naar je geliefde.
Het opvullen van je uren.
Het veroorzaakt een grote omslag in je eigen levensritme.
Dat is wat vaak pas later en steeds duidelijker wordt als de meeste eerste heftige gevoelens wat tot bedaren zijn gekomen en de rompslomp van alles wat hoort bij het fysieke afscheid en afwerken van materiële zaken voorbij is.

En dat is het sterkste bij mensen, die (nog) geen nieuwe invulling van die uren hebben gevonden.
Elke (lege) minuut is voor aandacht en gemis van hetgeen om je heen is weggevallen.
Ook alles wat hoorde bij degene, die er niet meer is.

Voor mensen met geen verplichte andere dagbesteding uiteindelijk het moeilijkste.
En voor mensen met meer verleden dan toekomst.

Wat velen niet kunnen begrijpen dat dit ook geldt voor veel andere dingen waar men afscheid van heeft moeten nemen.
Zo kan het verlies van een huisdier zeer heftig zijn voor mensen, die daar grote delen van hun tijd en aandacht aan hebben gegeven.
Ditzelfde mechanisme van ontheemd zijn binnen een rouwproces kunnen mensen ook hebben bij onvrijwillig een totaal nieuwe dagindeling zoals bij ontslag en verandering van werkkring, zelfs als dit wel vrijwillig is.

Langdurige periode van rouwverwerking is vaak het meest heftig bij mensen die alleen nog een verleden hebben en geen toekomst en/of nieuwe invulling daarvan zien.

Vooral dit laatste is moeilijk voor omstaanders die zich een paar maanden moeite geven, maar daarvan geen of weinig gevolgen van zien.
Omstaanders kunnen niet je leven invullen.
Dat beseffen zij, maar dat is soms moeilijk voor de rouwenden om te beseffen.
Ook door familie en vrienden kunnen mensen zich in de steek gelaten voelen en ook dat geeft weer rouw om verlies.