Aart Brouwer recensie van Dawkins' 'God als misvatting'

[Blackadder]

Beste Aart, welkom en bedankt voor het posten van je artikel. Ik zal er later uitgebreider op ingaan. Ik wil al wel even snel reageren op je opmerking over Darwin en de gebruikers van dit forum. De meeste zijn net als jij niet-bioloog, maar beschuldig ons niet van onbelezenheid. Het wemelt hier juist van die slimste jongetjes van de klas (m/v) die al van kinds af aan een onstilbare leeshonger hebben gehad. Juist het evolutie onderwerp staat in brede belangstelling omdat het zo wezenlijk verbonden is met atheïsme. Voor dat postmoderne atheïsme verwijs ik je graag naar geenstijl , fok! e.d.

Ik denk dat je niet teleurgesteld gaat worden in de onvermijdelijke discussie.

[Aart Brouwer]

Beste Aart Brouwer,

Er zal zeker gereageerd worden op uw bijdrage. Maar eerst wil ik van onze kant een welkom uitspreken. Mocht u het niet eens zijn met de retoriek van uw gesprekspartners, dan kunt u dit melden op het klachtentopic. Van onze kant willen we een discussie graag in goede banen leiden. Waarbij wij rekening houden met de grenzen van iemands incasseringsvermogen.

Mvg,

Piet

Bedankt voor het onthaal, Piet Vroon en anderen.

Mijn incasseringvermogen op Internet is onbeperkt, mijn belangstelling niet. Als een discussie ontaardt ga ik gewoon iets anders lezen of doen. Gelukkig staat hierboven al meteen een interessante reactie van Socratoteles. Ik kom hier zeker nog eens terug.

[Rereformed]

Beste Aart Brouwer,

Ook van mij hartelijk welkom op dit forum. Aangezien dit topic al twee jaar oud is heb ik het weer helemaal van voren af aan moeten doorlezen om te weten waar het over ging. Al met al was het interessant leesvoer.

Ik merkte bij het herlezen van uw artikel en de reakties erop dat ik nu na twee jaar op twee gedachten hink: eerst uw artikel doorlezend kreeg ik af en toe de gedachte dat u gelijk had, maar toen ik even later mijn eigen reakties en die van Devious van twee jaar geleden weer doorlas vond ik toch ook dat hier af en toe wel wat punten gemaakt werden.

Ik ben niet gelovig, schei toch uit. Ik wil God netjes door de voordeur naar buiten loodsen zoals Laplace deed, niet via de personeelsingang en niet met een schop onder zijn kont zoals Dawkins. C'est tout.

Ik begrijp dat nu beter.
Maar wat men het 'nieuwe atheïsme' noemt heeft juist als aanleiding gehad dat tientallen jaren van netjes wachten totdat God de voordeur uit is niet het beoogde resultaat opleverde, maar juist in het tegenovergestelde resulteerde: vanaf de tachtiger jaren een weer opleven van het fundamentalistische geloof, zowel in de islamitische wereld als in de Verenigde Staten. Is het niet een noodzaak of natuurwet dat er dan een tegenreaktie ontstaat? En neemt de golf niet vanzelf na een tijdje weer aan kracht af?

Ik verbaas me erover dat atheisten vaak zo onzindelijk discussieren. Ze gaan bijna meteen ad hominem en verbranden zoveel stropoppen dat ze ongetwijfeld op een dag medeverantwoordelijk worden gesteld voor de opwarming van de aarde. De agressieve, belerende en persoonlijk beledigende commentaren op mijn stuk in deze thread liegen er ook niet om. Ik beschouw ze maar als een visitekaartje waarmee de auteurs hun polemisch onvermogen tonen. Mijn probleem is het niet.

Wanneer u uw artikel nu na twee jaar nog eens doorleest, krijgt u dan zelf niet een beetje het gevoel dat u over Dawkins exact in dezelfde trant schreef en het polemische wellicht onnodig eenzijdig op de spits dreef? Ik kan mij in ieder geval zeer goed voorstellen dat indien Dawkins uw artikel onder ogen zou krijgen, hij exact hetzelfde commentaar erop zou kunnen schrijven als u nu over freethinkerforumgebruikers gebruikt: agressief, belerend, en persoonlijk beledigend. Bovenal komt uit uw boekbespreking naar voren dat u uit het boek van Dawkins geen enkele positieve zaak hebt kunnen halen.

Ik heb lang nagedacht over de vraag waarom militante atheisten zoals Dawkins soms zo kwaadaardig doen.
Wat Dawkins betreft denk ik het antwoord te weten en ik ga hem daar zeker mee confronteren als ik de kans krijg hem te interviewen.

Ik denk dat Dawkins een soort stille razernij koestert over het feit dat hij godsdienst niet evolutionair kan verklaren...

Na jaren alles wat op YouTube te beluisteren valt van Richard Dawkins gevolgd te hebben, begrijp ik nog steeds niet waarom die man met termen als 'militant' en 'kwaadaardig' en 'schuimbekkend' , 'razernij' moet worden omschreven, want opnieuw en opnieuw laat Richard Dawkins zich juist altijd zien als een innemende, bijzonder goedgemanierde man met een glasheldere betoogtrant. Eerder doen zulke extreme betitelingen vermoeden dat degene die ze uitspreekt een 'stille razernij' koestert.

...zelfs niet met de memen-theorie die hij in de jaren zeventig eigenhandig in elkaar smurfde. Godsdienst is welhaast de hardnekkigste mem van de menselijke soort en dat betekent dat godsdienst een evolutionair nut moet hebben. Daar wringt hem de schoen bij Richard. Voor de duidelijkheid: het gaat hier dus om een andere kwestie dan de ontologische vraag naar het bestaan van God.

Volgens mij is de aktie die Dawkins ging ondernemen tegen het fundamentalistisch-christelijke geloof gemakkelijker te verklaren via het feit dat de evangelische christenen in Amerika een steeds grotere invloed kregen, zelfs op scholen, en de evolutietheorie op losse schroeven gezet dreigde te worden indien er geen krachtig tegengeluid zou komen.

...de traditionele opvatting van atheisten dat godsdienst een schadelijk of nutteloos verschijnsel is. Die opvatting moet herzien worden, als we Darwin tenminste nog serieus willen nemen. Helaas gebeurt dat tegenwoordig nauwelijks meer.

Volgens mij gaat u hierin niet diep genoeg: de godsdiensten zijn een invloedrijke uiterlijke vorm van een wezenlijke behoefte tot zingeving. Die behoefte aan zingeving hoeft niet bestreden te worden, enkel schadelijke invullingen ervan, zoals het fundamentalistische geloof. Dit maakt Dawkins overigens al in zijn eerste hoofdstuk duidelijk.

De vraag die u in het tweede artikel dat u hierboven plaatste neerzette:

"[Maar waarom, zou Gould quasi-onschuldig vragen, is religie dan toch zo’n algemeen-menselijke eigenschap?] Zijn gelovige mensen soms beter aangepast dan atheïsten?"

zou door mij, -iemand die zich zowel als gelovige alsook als atheïst kent- op deze manier beantwoord worden: zolang mijn denken kinderlijk was, was mijn religieuze denken voor mij relevant, en hoe kinderlijker ik dacht, des te 'grover' was de religie; zodra ik geestelijk meer inzicht kreeg verfijnde het religieuze meer en meer, totdat ze op een gegeven moment eenvoudig geheel en al verdampt was.
Oftewel zowel religie als religieloosheid is de beste aanpassing voor een persoon in een gegeven ontwikkelingsstadium.

Atheisme is een life style geworden, een setje vooroordelen, slogans en consumptiepatronen waardoor mensen zich willen onderscheiden van gelovigen en waardoor ze - ach, hoe ironisch - juist zo op die laatsten gaan lijken. Ik vind dat postmoderne atheisme zeer verontrustend, maar ik besef dat ik tot een minderheid behoor.

Wat u met atheïsme als lifestyle bedoelt ontgaat mij volledig, maar ik ben dan ook slechts enkel sinds drie jaar atheïst.
Ik heb in mijn leven het proces doorgemaakt van fundamentalistisch evangelisch gelovige tot atheïst. Voor mij is het nogal wiedes dat ik als atheïst op de gelovige van vroeger lijk. Het is voor een ex-gelovige onmogelijk om even koel te staan tegenover het geloof als voor een van huisuit ongelovige. Maar zou het niet eerder zijn dat iemand als ik tot een atheïstische minderheid behoor dan u?

Ik doe overigens tegenwoordig zeer mijn best om naar stemmen zoals die u laat horen te luisteren. Oververhitte mensen hebben afkoeling nodig, dat begrijp ik goed. Maar aan de andere kant ben ik er ook van overtuigd dat sommige mensen die denken dat God eenvoudig netjes uit zichzelf de deur uit gaat, soms moeten worden wakker geschud, en persoonlijk ben ik erg blij met mensen als Etienne Vermeersch, Herman Philipse, Sam Harris, Richard Dawkins, Michel Onfray en Christopher Hitchens.

Deze beweging heeft overigens wel degelijk veel effect: http://www.youtube.com/watch?v=nR-u6pNnYqY" onclick="window.open(this.href);return false;

[siger]

Waarom zou ik nu naar het Nederland van de laatste paar jaren kijken om met een antwoord te komen op zo'n kolossale vraagstelling of religie schadelijk of goed is? Het zou zoiets zijn als zeggen dat je grote teen pijn doet, en daaruit de universele conclusie trekken dat lopen niet goed is.

Daarom had ik het kader daarachter geplaatst. Het is niet onlogisch om te veronderstellen dat voor bepaalde groepen het ontbreken van een kader negatieve gevolgen heeft voor sociaal gedrag.

Kijk, daarmee heb je je ongelijk onweerlegbaar aangetoond.

Dit is trouwens iets wat ik me dikwijls en tot vandaag vruchteloos afvraag: hoeveel godsdienstige leiders geloofden zichzelf, en hoeveel meenden dat mensen moesten bedrogen worden?

[Devious]

Beste Aart Brouwer.
Welkom.
Ik heb even weer teruggelezen. Dit was alweer een zeer oude discussie. Ik ben destijds behoorlijk tegen u tekeer gegaan, zag ik zojuist (soms schrik ik van mezelf). Het vuur in mij is behoorlijk gedoofd. Tóch ben ik het met mijn kritiek op uw artikel nog grotendeels eens. Ik zou het nu alleen anders verwoorden. Persoonlijk vind ik u in dat artikel ook geenszins genuanceerd, en u heeft het wellicht zelf niet door, maar u bent daar zeer polemisch bezig. Toch een klein beetje de pot die de ketel verwijt.. vind ik.

Hopelijk verwacht niemand dat ik hier in ga op alle bezwaren tegen mijn stuk. Ze zijn lang niet allemaal relevant omdat ze uitgaan van veronderstellingen over mijn persoon, niet van zorgvuldige lectuur van mijn tekst.

En zo is ook niet alles wat u hier zegt erg relevant, omdat u soms ook uitgaat van veronderstellingen over de gemiddelde aanwezige hier. Ik ben er zelf vrij zeker van dat een redelijk aantal mensen hier 'The origin' wel degelijk hebben gelezen. Ik wel in ieder geval, en ik ben me er tevens heel goed van bewust dat de wetenschap niet stil heeft gestaan na Darwin.
Oók is niet iedereen hier atheïst. Als ik over mijzelf spreek noem ik mij liever agnost.

Ik heb lang nagedacht over de vraag waarom militante atheisten zoals Dawkins soms zo kwaadaardig doen. Wat Dawkins betreft denk ik het antwoord te weten en ik ga hem daar zeker mee confronteren als ik de kans krijg hem te interviewen.

Ik heb vroeger veel filmpjes van Dawkins bekeken, en heb tevens aardig wat boeken van hem gelezen, en het lukt mij nog steeds niet om Dawkins en 'kwaadaardig' met elkaar te rijmen. Dutroux, Klaus Barbie, Mengele, Mao of Stalin, kan ik wel zien als 'kwaadaardig', maar Richard Dawkins is gewoon een man die zich vanachter zijn bureau bezig houdt met het bekritiseren van fundamentalistische godsdiensten. Bij mijn weten roept hij nergens op tot geweld. Ik zie het kwaadaardige niet. Misschien moeten de critici zélf ook eens wat meer relativeren.

Eerlijk gezegd lees ik niet bijster veel boeken meer over atheïsme of godsdienstkritiek. Het beste op dat gebied is naar mijn mening al lang geleden geschreven door mensen als Bertrand Russell of F. Domela Nieuwenhuis (Het handboek van den Vrijdenker. 1920). De sterkste kritiek tegen mensen als Dawkins of Harris is dan naar mijn mening ook, dat hun boeken voor een groot deel bestaan uit uitgekauwde argumenten. Al die middeleeuwse godsbewijzen zijn al zo vaak ontkracht door filosofen, en de tegenstrijdigheden en wreedheden in bijbelse teksten zijn al zovaak behandeld, dat je je zou kunnen afvragen of het wel zin heeft om daar voor de zoveelste keer op in te gaan. Ikzelf laat me daar dan ook niet meer zo snel toe verleiden. Als men het wil weten dan kan het volstaan om boeken van 50, 100, of 200 jaar oud te lezen.

Ik denk dat Dawkins een soort stille razernij koestert over het feit dat hij godsdienst niet evolutionair kan verklaren, zelfs niet met de memen-theorie die hij in de jaren zeventig eigenhandig in elkaar smurfde. Godsdienst is welhaast de hardnekkigste mem van de menselijke soort en dat betekent dat godsdienst een evolutionair nut moet hebben. Daar wringt hem de schoen bij Richard. Voor de duidelijkheid: het gaat hier dus om een andere kwestie dan de ontologische vraag naar het bestaan van God.

Wel, ik hoop van harte dat u ooit de kans krijgt om de man te interviewen. Dan zult u misschien meer weten. Vooralsnog blijft het bij veronderstellingen

Een vriendelijke groet.

[Socratoteles]

Deze beweging heeft overigens wel degelijk veel effect: http://www.youtube.com/watch?v=nR-u6pNnYqY

Dat videootje is een commentaar op een artikel in de USA Today, dat ook hier te lezen valt: klik. Noch in de video, noch in het artikel wordt er gerept over de new atheists als een invloed op de verwachte ineenstorting van de evangelicale beweging, laat staan een belangrijke invloed. De bewering dat ze 'wel degelijk veel effect' hebben is misschien waar, maar laat zich niet rechtvaardigen door de gegeven hyperlink. Heb je nog iets beters in petto?

[Devious]

Wanneer u uw artikel nu na twee jaar nog eens doorleest, krijgt u dan zelf niet een beetje het gevoel dat u over Dawkins exact in dezelfde trant schreef en het polemische wellicht onnodig eenzijdig op de spits dreef?

Precies hetzelfde gevoel bekruipt mij.

Maar wat men het 'nieuwe atheïsme' noemt heeft juist als aanleiding gehad dat tientallen jaren van netjes wachten totdat God de voordeur uit is niet het beoogde resultaat opleverde, maar juist in het tegenovergestelde resulteerde: vanaf de tachtiger jaren een weer opleven van het fundamentalistische geloof, zowel in de islamitische wereld als in de Verenigde Staten. Is het niet een noodzaak of natuurwet dat er dan een tegenreaktie ontstaat? En neemt de golf niet vanzelf na een tijdje weer aan kracht af?

Je hebt hier helemaal gelijk denk ik. Ik neem de afname van het vuur bij mijzelf waar. Het is net als bij het feminisme, vermoed ik. Dat was in de jaren 80 ook veel feller dan nu.

[Rereformed]

Deze beweging heeft overigens wel degelijk veel effect: http://www.youtube.com/watch?v=nR-u6pNnYqY" onclick="window.open(this.href);return false;

Dat videootje is een commentaar op een artikel in de USA Today, dat ook hier te lezen valt: klik. Noch in de video, noch in het artikel wordt er gerept over de new atheists als een invloed op de verwachte ineenstorting van de evangelicale beweging, laat staan een belangrijke invloed. De bewering dat ze 'wel degelijk veel effect' hebben is misschien waar, maar laat zich niet rechtvaardigen door de gegeven hyperlink.

Daar heb je gelijk in, het is enkel een veronderstelling van mij dat de 'four horsemen' een aandeel hebben in de trend die nu gaande is. En daar moet ook nog de kanttekening bij dat er van een significante afname imho nog geen sprake is, hetgeen je bijvoorbeeld hier kunt lezen. In dat artikel kun je overigens ook een geheel tegengestelde opinie lezen van wat men in de regel over Christopher Hitchens te horen krijgt. Een christen schrijft over hem als volgt:

Many conservative Christians believe they have lost the battles over issues such as abortion, school prayer and even same-sex marriage, and that the country has now entered a post-Christian phase. Christopher Hitchens —a friend and possibly the most charming provocateur you will ever meet—wrote a hugely popular atheist tract a few years ago, "God Is Not Great." As an observant (if deeply flawed) Episcopalian, I disagree with many of Hitchens's arguments—I do not think it is productive to dismiss religious belief as superstitious and wrong—but he is a man of rigorous intellectual honesty who, on a recent journey to Texas, reported hearing evangelical mutterings about the advent of a "post-Christian" America.

Ik vind de door mij vetgedrukte kenschetsing exact zoals ik alle 'agressieve atheïsten' ervaar, en ik zou Aart Brouwer willen vragen of het voor hem mogelijk is deze campagnevoerders niet ook eens op die manier te kunnen bekijken.

Heb je nog iets beters in petto?

Beste Socra,
Het beste wat ik Aart Brouwer kon geven was dit:

Op de passage van Brouwer:

"Hij wil de gelovige van zichzelf bevrijden door hem aan stukken te snijden. Dat begint al in het voorwoord: ‘Ik weet zeker dat er massa’s mensen zijn die zijn opgevoed met een of andere religie, die er niet in geloven en er vaag naar verlangen de godsdienst van hun ouders achter zich te laten, maar eenvoudig niet beseffen dat het opgeven van hun religie een optie is.’ Waar haalt Dawkins die veronderstelling vandaan? Waar is het bewijs? En welke gelovige laat zich overtuigen door de suggestie dat hij diep in zijn hart te dom, te lui of te laf is om zelf het vuile werk te doen? "

gaf ik hem het antwoord dat juist die woorden van Dawkins op de eerste bladzijden mij meteen aangrepen. Ik liet mij overtuigen dat ik tientallen jaren lui en dom en laf ben geweest. Hij beschreef exact de situatie waar ik inzat. Ik ben er dus een levend bewijs van dat er zulke mensen zijn die hij wilde aanspreken, en mijn ruime ervaring met gelovigen vertelt mij ook dat er massa's mensen zijn die in diezelfde situatie zitten. Het is Dawkins geweest die mij uiteindelijk over de streep heeft gehaald tot het atheïsme. Zonder op deze scherpe manier uitgedaagd te worden zou ik de religie niet achter me hebben kunnen laten. Ik had er hulp van anderen voor nodig. En mijn ervaring heeft mij geleerd dat velen die van de religie afstand willen nemen die hulp nodig hebben.

Dawkins heeft in mij dus precies teweeggebracht wat hij zich voorstelde te kunnen doen in het leven van bepaalde gelovigen toen hij aan het schrijven van zijn boek begon.

Voor mij is het op scherp stellen van de keus tussen geloof of ongeloof van grote waarde. Het zorgt voor enorme verduidelijking in je denken. En antitheïsten beschouw ik op geen enkele manier als 'militant' en 'agressief', net zoals ik Billy Graham en Reinhard Bonnke of Nietzsche niet voor 'militant' en 'agressief' en 'schuimbekken' ga uitmaken. Ik zie al die mensen als gepassioneerd, en zoiets vind ik juist een mooie eigenschap van mensen, zolang er geen geweld bij wordt gebruikt.

[Rereformed]

Beste Aart Brouwer.
Welkom.
Ik heb even weer teruggelezen. Dit was alweer een zeer oude discussie. Ik ben destijds behoorlijk tegen u tekeer gegaan, zag ik zojuist (soms schrik ik van mezelf). Het vuur in mij is behoorlijk gedoofd. Tóch ben ik het met mijn kritiek op uw artikel nog grotendeels eens. Ik zou het nu alleen anders verwoorden.

Haha, precies mijn eigen gedachten. Vooral die schrik soms als ik zie hoe ik te keer kan gaan... Maar toch zou ik het ook wel vervelend vinden als het vuur in me dooft.

Persoonlijk vind ik u in dat artikel ook geenszins genuanceerd, en u heeft het wellicht zelf niet door, maar u bent daar zeer polemisch bezig. Toch een klein beetje de pot die de ketel verwijt.. vind ik.

Precies, en een fel artikel krijgt automatisch een felle tegenreaktie, je krijgt wat je zaait zegt men dan. Nu ik jouw reakties in dit topic las stond ik ook verbaasd van je felheid, want zo kennen we jou toch eigenlijk helemaal niet. Maar volgens mij is zoiets een natuurlijke reaktie op de tekst waarmee je geconfronteerd werd.

[Socratoteles]

Heb je nog iets beters in petto?

Beste Socra,
Het beste wat ik Aart Brouwer kon geven was dit:

Ik besef opeens dat die laatste opmerking heel anders geinterpreteerd kan worden dan ik haar bedoelde. Het sloeg enkel op de stelling waarop ik reageerde; want ik was benieuwd of je andere redenen had om aan te nemen dat de new atheists een grote positieve invloed hebben op het seculariseringsproces.

Zonder op deze scherpe manier uitgedaagd te worden zou ik de religie niet achter me hebben kunnen laten.

Opgegroeid zijnde in een niet-vrijzinnige geloofsgemeenschap, blijf je je afvragen of dergelijke soorten geloof nu de hoogte- of de dieptepunten van menselijke religiositeit zijn. In het eerste geval kun je alle godsdienst misschien maar het beste in de prullenmand deponeren (want religie wordt minder stompzinnig naarmate er minder van overblijft), in het laatste geval kun je doorzoeken.. door kilometers esotherisch kaf waden - totdat je snakt naar verlossing van die geestverlammende quasi-diepzinnigheid en er na een paar alinea's Dawkinsiaanse retoriek de brui aan geeft. Dat begrijp ik wel.

[Rereformed]

...want religie wordt minder stompzinnig naarmate er minder van overblijft...

Ik heb altijd de omgekeerde gedachte gehad. Religie is des te stompzinniger geworden naarmate de rationele mens er steeds meer van doorzien heeft als vals maar het toch blijft meeslepen.

[Rereformed]

Hier is een boekbespreking in de trant van Aart Brouwer in het Engels, geschreven door een atheïst Michael Fitzpatrick.

Ik kan wel meekomen met een hoop van deze kritiek, vooral wanneer hij en Brouwer Dawkins ervan beschuldigt zich te gemakkelijk af te maken van de vraag wat die behoefte aan religie nu ten diepste is. Hoewel het antwoord van Fitzpatrick volgens mij al evenzo gemakkelijk uit de grabbelton van antwoorden komt:

In a world in which human beings are estranged from themselves and from others and lack control over their own destiny, they seek refuge and consolation in the worship of divine forces. Religion provides a distraction, an alibi, an evasion, an abdication of responsibility.

Maar waar deze man als 'katholiek atheïst' zich geschokt voelt door een 'typisch elitaire protestantse anti-paapse' en 'indeed' absurde opmerking van Dawkins:

he refers to the ‘semi-permanent state of morbid guilt suffered by a Roman Catholic possessed of normal human frailty and less than normal intelligence’ (p167). Discussing the consequences of clerical sexual abuse in Ireland, he suggests that ‘horrible as sexual abuse no doubt was, the damage was arguably less than the long-term psychological damage inflicted by bringing the child up Catholic in the first place’ (p317).

daar zou ik bij het lezen ervan eerder de kanttekening plaatsen "jammer dat er hier bijna wordt gesuggereerd alsof de 'semi-permanent state of morbid guilt' en 'long-term psychological damage' slechts een probleem van katholieke christenen zou zijn.
Het afwegen tegen een traumatische gebeurtenis als seksuele misbruik heeft echter iets van misplaatste galgenhumor.

[Devious]

Maar wat hierbij gezegd moet worden is dat Dawkins zich baseert op de ervaringen van een aantal slachtoffers, die zelf aangegeven hadden dat zij psychisch meer hadden geleden onder de indoctrinatie betreffende het eeuwige oordeel - het hellevuur - dan het seksuele misbruik. Het blijft natuurlijk wel zo dat men zich op dat vlak heel voorzichtig zou moeten uitdrukken; voorzichtiger wellicht dan Dawkins heeft gedaan.

[siger]

Ik kan wel meekomen met een hoop van deze kritiek, vooral wanneer hij en Brouwer Dawkins ervan beschuldigt zich te gemakkelijk af te maken van de vraag wat die behoefte aan religie nu ten diepste is.

Ik denk dat het misgaat waar Dawkins meent alles, ook culturele evolutie, te moeten verklaren met genen, of als het moet dan maar met memen.

Nadat Dawkins een ijzersterke verdediging van atheisme heeft opgebouwd met DNA als krachtigste wapen, komt de vraag waarom er dan religie is als vanzelfsprekend opduiken. Een soort irrationele dwang tot symmetrie zeg maar. Helaas biedt DNA, genen of desnoods memen hier geen uitkomst. De verhouding van genetica tot cultuurgeschiedenis is zoals die van kernfysica tot plantkunde: het zit er in maar het komt er niet uit.

Dawkins had dit hoofdstukje misschien beter weggelaten, maar het doet niets af aan de geniale manier waarop het werkelijke thema van het boek wordt uitgewerkt.

[Rereformed]

Ik kan wel meekomen met een hoop van deze kritiek, vooral wanneer hij en Brouwer Dawkins ervan beschuldigt zich te gemakkelijk af te maken van de vraag wat die behoefte aan religie nu ten diepste is.

Ik denk dat het misgaat waar Dawkins meent alles, ook culturele evolutie, te moeten verklaren met genen, of als het moet dan maar met memen.

Nadat Dawkins een ijzersterke verdediging van atheisme heeft opgebouwd met DNA als krachtigste wapen, komt de vraag waarom er dan religie is als vanzelfsprekend opduiken. Een soort irrationele dwang tot symmetrie zeg maar. Helaas biedt DNA, genen of desnoods memen hier geen uitkomst. De verhouding van genetica tot cultuurgeschiedenis is zoals die van kernfysica tot plantkunde: het zit er in maar het komt er niet uit.

Ik denk dat je hier geheel gelijk hebt.

Dawkins had dit hoofdstukje misschien beter weggelaten, maar het doet niets af aan de geniale manier waarop het werkelijke thema van het boek wordt uitgewerkt.

Maar misschien doet het juist wel af van het boek: die 'geniale manier waarop het werkelijke thema wordt uitgewerkt' wordt hierdoor blijkbaar zo verduisterd dat een lezer zoals Aart Brouwer die niet eens meer opmerkt.

Hetzelfde geldt voor Dawkins' behandeling van de bijbel. Het is zo summier, en zo toegespitst op de gruwelijkheden in het OT, dat de doorsnee christen aan wie ik het boek te lezen heb gegeven het teruggeeft met de opmerking dat 'Dawkins weinig van de bijbel heeft begrepen'. En de rest van het verhaal doet er dan blijkbaar niet toe voor zo'n lezer, die ontgaat hem gewoon, aangezien hij nu een psychisch bevredigende reden heeft om de schrijver niet meer serieus te hoeven nemen. Dawkins had zijn theologisch gedeelte een stuk langer moeten maken lijkt mij.