Het is te mooi weer om volledig te quoten
ik heb het dus kunnen opsnorren ... geniet mee van dit vraaggesprekje :
Door en door goed
( interview met Frans De Waal door Sander Voormolen, Wetenschap & Onderwijs/NRC Handelsblad, 7 en 8 april)
Frans de Waal over de evolutie van de menselijke moraal
De menselijke moraliteit is een product van de evolutie. De basis ervoor is aanwezig bij veel andere diersoorten, zegt Frans de Waal.
<< De kiem van het menselijk normen- en waardenbesef ligt in de evolutie. Moraliteit is het resultaat van het in de mens samenkomen van allerlei sociale eigenschappen die in de loop der evolutie zijn ontstaan. Dat zegt de Nederlandse primatoloog Frans de Waal, verbonden aan het Yerkes Regional Primate Research Center in Atlanta en de Emory University.
De Waal maakte wereldwijd naam met zijn beschrijving van ‘chimpanseepolitiek’, over de vorming van onderlinge coalities tussen dieren in de chimpanseekolonie in de dierentuin van Arnhem.
In zijn boek Van nature goed uit 1996 ontvouwde De Waal voor het eerst zijn ideeën dat goed en kwaad in mens en dier volgens hem een evolutionaire oorsprong hebben. Dat deed veel stof opwaaien, want daarmee ging hij in tegen de algemene opvatting dat de menselijke moraal een kwestie van cultuur was, gebaseerd op regels en afspraken. Tegenstanders verweten De Waal verregaand antropomorfisme, door dieren emoties toe te kennen.
Nu, ruim tien jaar later, zijn er veel nieuwe gegevens beschikbaar gekomen over geavanceerde sociale interacties bij dieren.
Nog steeds kan De Waal
rekenen op veel weerstand, maar het wetenschappelijke klimaat is in zijn voordeel aan het veranderen.
Emoties bij dieren zijn niet langer taboe.
In zijn jongste boek
Primates and philosophers: How Morality evolved (oktober 2006), betoogt De Waal opnieuw dat ‘het beest in de mens’ niet alleen slecht is, maar soms ook goed.
De moraliteit heeft biologische wortels. De Waal houdt volgende week in Leiden de Tinbergenlezing over dit heikele onderwerp.
Een gesprek vooraf.
Waar ergens in het dierenrijk begin de moraal volgens u?
“Ik zie geen enkel dier als moreel wezen. Maar ik zie wel continuïteit in de dierenwereld; die moraliteit van de mensheid komt wel ergens vandaan.
Charles Darwin schreef al dat sociale instincten de basis vormen van de menselijke moraliteit. Darwin ontleende dat idee weer aan de Schotse filosofen David Hume en Adam Smith. Bandvorming, samenwerking, wederkerigheid en sympathie zijna allemaal elementen van de moraliteit die te zien zijn bij dieren. Dat gaat heel ver terug in de evolutie.
Muizen blijken gevoeliger voor pijn als zij een hokgenoot pijn hebben zien lijden.
Ze leven dus met de ander mee. Dat maakt een muis nog geen moreel wezen, maar dit dier toont wel de allereerste tekenen van
empathie, een van de ingrediënten van moraliteit.
“Het is een groot misverstand dat alleen de mens morele eigenschappen zou hebben en dat die losstaan van de rest van de evolutie. Dat verkeerde beeld is in de wereld geholpen door
filosofen, religieuze denkers en
psychologen.
Het is een topdownvisie.
Moraliteit is in die visie een stel regels die wij hebben bedacht.
Zonder empathie, het vermogen om je in een ander te verplaatsen, is er helemaal geen moraliteit mogelijk.
En empathie komt ergens vandaan.
In de evolutie ontstaat niets out of the blue, nieuwe eigenschappen hebben altijd een voorgeschiedenis.”
Wat is het evolutionaire voordeel van moraliteit?
“Moraliteit steunt op sociale elementen die zeker voordelen hebben in de evolutie. Pasgeboren zoogdieren zijn bijvoorbeeld heel sterk afhankelijk van hun moeder. Het is belangrijk dat zij onmiddellijk reageert als haar jong het koud heeft, honger heeft of anderszins in gevaar is. Er is dus een sterke evolutionaire druk om snel te reageren op hulproepen. Ook wederkerigheid, een vorm van altruïsme, levert belangrijke voordelen op.
“Het morele systeem is ontstaan uit
competitie tussen groepen, waarbij de morele
regels alleen voor leden van de eigengroep golden.
Met buitenstaanders kon je alles doen, terwijl binnen de groep iedereen met anderen rekening moest houden. Dat was erg succesvol.
Het is een recente ontwikkeling dat we moraliteit toepassen buiten onze directe gemeenschap.
En het is nog fragiel.” >>
