Problemen met het boek Jona

[salparadise]

Persoonlijk heb ik - als ongelovige - geen enkel probleem met het boek Jona, maar binnen het corpus van teksten waarbinnen deze tekst zich bevindt wordt deze problematisch aangezien deze, enkele in andere teksten aangehangen noties tegenspreekt. Puur uit interesse vraag ik me nu af hoe gelovigen dit verhaal interpreteren en hoe de theologie zich met (de problemen in) dit boek heeft bezig gehouden.

Het begint eigenlijk gelijk met de vlucht van Jona nadat God hem zegt naar Nineve te gaan om aldaar te gaan vertellen dat “hun verdorvenheid is doorgedrongen” (Jona 1:2) tot God. Maar Jona doet dit niet en is, zo zou je kunnen stellen ongehoorzaam aan God. Dit deed me denken aan de farao die in Exodus Mozes, een dienaar van God, en zijn volk niet laat gaan, en daarmee de wil van God dwarsboomt. Maar wanneer iemand het voor elkaar krijgt de wil van God te dwarsbomen dan is daarmee de almacht van God ontkracht wat je niet wil natuurlijk (helemaal niet in een tekst die te vinden is in een boek dat juist die zijn bestaan en zijn almacht moet propageren).
De farao-kwestie is naar mijn weten zo uitgelegd dat de farao een instrument van God was, en dus niet Gods wil dwarsboomde, maar uitvoerde. Dit betekent dat ook met Jona (expliciet door God benaderd om zijn instrument te worden) twee kanten op kunnen; of hij is ongehoorzaam aan God; voert niet Zijn wil uit (want God wil dat Jona naar Nineve gaat en dat doet Jona niet), of Jona handelt wel in overeenstemming met de wil van God; God vroeg hem naar Nineve te gaan, maar gaf hem ook in te vluchten.
Welk alternatief je ook kiest; er klopt iets niet. Of Jona toornt met zijn vlucht aan de almacht van God, of God speelt een spelletje met Jona en wil gewoon zien hoe zijn dienaar het bevalt in de buik van de vis of iets dergelijks.

Dan nog het volgende opvallende gegeven;

En God zag wat zij deden; Hij zag hoe zij terugkwamen van hun heilloze wegen. En God kreeg spijt, dat hij hen met dat onheil bedreigd had. Hij bracht het niet ten uitvoer. (Jona 3:10)

Je zou kunnen wijzen op de bereidheid tot vergeving door God, maar het hebben van spijt ondermijnt in dit geval niet de almacht, maar wel de alwetendheid van God. De toekomst zou voor God geen geheimen moeten hebben, toch? Dan wist hij dat het volk spijt zou krijgen, dat hij ze zou vergeven. Zoals de definities van spijt en spijtbetuiging (Van Dale) hieronder aangeven impliceert spijt een verkeerde keuze, iets waar God niet toe instaat zou moeten zijn wanneer hij inderdaad beschikt over alwetendheid. (Overigens is dit ook weer een voorbeeld van het moeilijke samengaan van alwetendheid en almacht waar al meer mensen over gevallen zijn; is hij alwetend, dan is hij niet in staat tot spijt ergo; God is niet almachtig, want hij is niet bij machte spijt te hebben).

spijt (de ~)
1 akelig gevoel over iets waarvan men meent dat het ook anders had kunnen zijn

spijt•be•tui•ging (de ~ (v.))
1 betuiging van spijt over iets dat men gedaan heeft en liever niet gedaan zou hebben

Nu ben ik erg benieuwd of iemand weet hoe dit is opgelost en ik zou het leuk vinden als enkele gelovigen hierop zouden kunnen reageren. Ik heb overigens wel ergens gelezen dat (moderne) theologen het verhaal van Jona afwijzen als een mythe, maar betekent dit dat ze dit afwijzen op historiciteit en vanwege het wetenschappelijke vast onmogelijke gegeven van een man die drie dagen en nachten overleeft in de buik van een vis, of ook op basis van de moeilijkheden hierboven genoemd?

Vriendelijke groet,
salparadise

[fbs33]

Jonas had snorkel apparatuur bij zich (de slang ervan zat aangesloten op het ademgat v.d. walvis)
Hij had alleen problemen als de vis een boertje moest laten!
En jahoor, na 3 dagen had het beest zo'n last ervan dat er plotseling een knots van een boer.................................enz.
"Waarom", dacht jij dan dat die knapen in het M-Oosten zo wars zijn van varkensvlees?
Zou dat niet iets te maken kunnen hebben met die oprispingen van die walvis?

[lanier]

Eerst overleeft Jona drie dagen in de buik in een grote vis maar dat is niet het enige:
Nadat Jona de stad Nineve verlaten heeft gebeurt een tweede mirakel: God beschikt over een wonderboom (kauwoerde) die hem schaduw geeft. De volgende dag stak of knaagde (afhankelijk van de vertaling) een worm de wonderboom en die verdorde.

Zoiets kun je toch niet serieus lezen? Alsof het echt gebeurt is?

Ben benieuwd hoe men beide 'mirakels' kan verklaren.

Jonas had snorkel apparatuur bij zich (de slang ervan zat aangesloten op het ademgat v.d. walvis)

Als dat zo zou zijn, zou de walvis moeilijk kunnen ademen. Tenzij je een T-splitter aansluit natuurlijk.

[Theoloog]

Nee, en dat moet je ook niet doen. Het is overduidelijk een novelle, geschreven door een rasverteller, die niet de pretentie had ware gebeurtenissen te verkondigen.

Wat veel opmerkelijker is aan het boek is dat de inwoners van Ninevé zich bekeren en dat God genadig voor hen wil zijn. Ninevé lag in Assur, en Assur had het Israëlitisch Noordrijk met de grond gelijk gemaakt, massaslachtingen gehouden, zwangere vrouwen opengereten, knapen verkracht en oude mannen afgemaakt.

Je kunt je dus wel voorstellen dat de Israëlieten een hekel hadden aan Ninevé. Zoals de slachtoffers van Josef Stalin aan Moskou.

Wat het boek Jona wil leren is dat ook de inwoners van Ninevé mensen zijn, en dat men zich niet moet verblijden over het oordeel over zo'n stad.

"Toen zei de HEER:
Als jij al verdriet hebt om die wonderboom,
waar jij geen enkele moeite voor hebt hoeven doen
en die jij niet hebt laten groeien,
een plant die in één nacht opkwam en in één nacht verging,
zou ik dan geen verdriet hebben om Nineve,
die grote stad, waar meer dan honderdtwintigduizend mensen wonen
die het verschil tussen links en rechts niet eens kennen,
en dan nog al die dieren."

[Atli]

P.S. Over de almachtige die zich laat dwarsbomen zie ik geen enkele inconsistentie, de almachtige heeft altijd de keus zijn wil doorgang te laten hebben. Juis een almachtige die zich niet kan laten dwarsbomen is inconsistent....

[collegavanerik]

Nee, en dat moet je ook niet doen. Het is overduidelijk een novelle, geschreven door een rasverteller, die niet de pretentie had ware gebeurtenissen te verkondigen.

Zo heb ik het als gelovige ook altijd geinterpreteerd: een religieus sprookje.
Maar ja, ik was vrijzinnig Katholiek.

[Kitty]

Wat doe de letterlijke bijbelslikkers oftewel 'kaft tot kaft'-gelovers hiermee, dat is de vraag.

[Theoloog]

Nee, en dat moet je ook niet doen. Het is overduidelijk een novelle, geschreven door een rasverteller, die niet de pretentie had ware gebeurtenissen te verkondigen.

Zo heb ik het als gelovige ook altijd geinterpreteerd: een religieus sprookje.
Maar ja, ik was vrijzinnig Katholiek.

Maar ook als atheïst kun je het zo lezen. It makes absolute sense that way. De wonderlijke gebeurtenissen spelen een ondergeschikte rol. Ze maken het verhaal interessanter, maar zijn zeker niet de backbone. En de boom is slechts een opstapje om tot de vermaning te komen.

Toch wel bijzonder dat Israël die kritische literatuur kende. Vergelijk Job, Prediker, Ruth.

[Rereformed]

Wat doe de letterlijke bijbelslikkers oftewel 'kaft tot kaft'-gelovers hiermee, dat is de vraag.

De uitleg van Theoloog wordt ook door de meeste fundamentalisten onderschreven. Job wordt ook zo gezien. Maar uiteraard zijn er altijd een paar voor wie het tóch letterlijk moet worden genomen.

[Erik]

Geloof kan het vast uitleggen, hij is een kaft tot kaft gelover toch?!

Of zou hij het ook niet kunnen/durven.
Hij heeft het waarschijnlijk te druk met zijn Noach-sprookje en de oorlog tegen evolutie.

[Rereformed]

Geloof kan het vast uitleggen, hij is een kaft tot kaft gelover toch?!

Of zou hij het ook niet kunnen/durven.
Hij heeft het waarschijnlijk te druk met zijn Noach-sprookje en de oorlog tegen evolutie.

Jeetje zeg, scheep hem met weer een nieuwe taak op. Hij komt straks nooit meer toe aan de 10 questions. En hij heeft al zoveel tentamens.

Misschien dat Vuurtje er maar eens zijn licht op moet laten schijnen, voor hem is de bijbel onfeilbaar.

[sjun]

Wat doe de letterlijke bijbelslikkers oftewel 'kaft tot kaft'-gelovers hiermee, dat is de vraag.

Hun gezonde verstand gebruiken en hun ego aan de kant schuiven voordat zij evenals Lucifer komen te vallen doordat dezelfde ongerechtigheid in hun gevonden wordt. Maar ja, hoewel er velen geroepen worden, worden slechts weinigen uitverkoren... Het is dan ook zeer de vraag of de les van het overal opkomende onkruid door deze kleinen gehoord, verstaan en begrepen is.

[Akkersloot]

Maar Jona doet dit niet en is, zo zou je kunnen stellen ongehoorzaam aan God. Dit deed me denken aan de farao die in Exodus Mozes, een dienaar van God, en zijn volk niet laat gaan, en daarmee de wil van God dwarsboomt.

Is dat zo ? Kreeg de Farao volgens het exodus-verhaal ook een boodschap van God ?

[Theoloog]

Wat doe de letterlijke bijbelslikkers oftewel 'kaft tot kaft'-gelovers hiermee, dat is de vraag.

De uitleg van Theoloog wordt ook door de meeste fundamentalisten onderschreven. Job wordt ook zo gezien. Maar uiteraard zijn er altijd een paar voor wie het tóch letterlijk moet worden genomen.

Jawel, maar de fundamentalisten houden eraan vast dat de dingen die in het verhaal gebeuren, werkelijk zo hebben plaatsgevonden.

Briljante quote:

"Als daar staat dat Jona zat in de vis,
dan zát Jona in die vis!"

The bible says it, I believe it, and that's that.

Heeft allemaal met je waarheidsbegrip te maken. Als 'waarheid' het equivalent is 'correcte informatie over standen van zaken in de werkelijkheid', dan kun je als gelovige niet anders dan de wonderen in dat boekje handhaven. Als je meent dat waarheden ook door een fictief verhaal gecommuniceerd kunnen worden, dan kun je het lezen als een zuiver literaire novelle, die iets zinnigs te melden heeft door hem een spiegel voor te houden.

[salparadise]

Maar Jona doet dit niet en is, zo zou je kunnen stellen ongehoorzaam aan God. Dit deed me denken aan de farao die in Exodus Mozes, een dienaar van God, en zijn volk niet laat gaan, en daarmee de wil van God dwarsboomt.

Is dat zo ? Kreeg de Farao volgens het exodus-verhaal ook een boodschap van God ?

Niet zozeer een boodschap zoals de profeten deze kregen waarin God tot ze sprak en ze opdrachten gaf. Maar de farao handelt wel naar de wil van God, en niet er tegen. Zoals steeds blijkt aan het einde van de plagen, wanneer de farao het volk aanvankelijk wil laten gaan...

Maar Jahwe maakte Farao halsstarrig: Hij liet de Israelieten niet gaan. (Exodus 10:20)
Maar Jahwe maakte Farao halsstarrig: hij wilde hen niet laten gaan. (Exodus 10:27)

En waarom zou Jahwe dat doen? Wel, dat zegt hij zelf later: "Maar Jahwe sprak tot Mozes: 'Farao zal niet naar u luisteren. Zo zullen mijn wonderen in Egypte nog talrijker worden.'" (Exodus 11:9)