“MaartenV” schreef: Als gezonde slapers geen 'ik'-ervaring hebben, maar wel een ervaring, dan loopt bewustzijn gewoon door voor hen. Maar dan niet als ego. Net zoals bij die mystieke ervaringen het ego wegvalt, maar deze mensen ook een ervaring hebben. In het geval er geen ik is en niets of niemand is, dan gaat vanuit dat eerste-persoonsperspectief hun ervaring van in slaap vallen gewoon direct over naar ontwaken. De tijd van 'geen ik' is er vantussen gevallen en er is dan een naadloze overgang of transitie van het ene naar het andere.
Maarten,
Je blijft het doen:
1) Je vergeet weer dat je mening moet kunnen bestaan tussen al datgeen wat al bekend is en ik voor je aanhaalde; zoals het winterslapen.
2) En nu probeer je bij gezonde slapers die geen “ik-ervaring” hebben, daar weer een nieuwe betiteling aan te borduren, namelijk een ervaring op basis van doorlopend bewustzijn zonder ego.
Dat helpt niet tegen mijn opmerking dat deze gezonde toestand wordt bereikt zonder jouw geestverruimende filtermiddel. Verklaar precies dat!
3) En ook wees je wat nonchalant naar de alommigheid van zwaartekracht terwijl je daarmee juist bevestigt dat materie daarbij onontbeerlijk is.
Iets wat op zich beter past bij de huidige stand van de wetenschap.
Roeland
PS
Ook zag ik nog van je:
Het lijkt inhoudsloos omdat die talige woorden verwijzen naar een ervaring waarvoor de meesten van ons geen referentie hebben.
Mediteerders, mystici, psychonauten en NDE-ers hebben wel die referentie-ervaring en voor hen is dat geen wollig taalgebruik, maar verwijst dit naar een concrete ervaringsbasis.
Ja en?
Max Verstappen zal ook best referentie-ervaringen hebben en wie weet zijn ze allemaal na voldoende training realiseerbaar. En toen . . .ondersteunt dat jouw lijfloze ik-suggesties?
=======
Begrip is een waan met een warm gevoel. Dus Mijdt Spijt.
@Axxyanus, je stelt herhaaldelijk de vraag hoe medicijnen de gemoedstoestand kunnen beïnvloeden als bewustzijn niet door de hersenen geproduceerd wordt. Ik wil daar nu wel op antwoorden:
Het korte antwoord: medicijnen werken op de hersenen, daar is geen discussie over. De vraag is niet of ze op de hersenen werken, maar wat ze daar doen. In het productiemodel veranderen ze de productie van bewustzijn. In het filtermodel veranderen ze het filter waardoor bewustzijn wordt doorgelaten. Beide modellen voorspellen hetzelfde resultaat: je voelt je anders. Het verschil zit in de verklaring waarom.
Laat me dat concreet maken met het default mode network (DMN).
Recent onderzoek laat een consistent beeld zien: depressie en angststoornissen worden gekenmerkt door een overactief DMN. Het DMN is het hersennetwerk dat actief is tijdens zelfreferentieel denken, piekeren, rumineren, jezelf vergelijken met anderen, negatieve zelfbeoordeling. Bij mensen met depressie is de connectiviteit binnen dit netwerk verhoogd (Acuña et al., 2025, Social Cognitive and Affective Neuroscience; Posner et al., 2013, JAMA Psychiatry). Het DMN zit als het ware "op slot" in een patroon van negatief zelfreferentieel denken.
Wat doen medicijnen hieraan?
SSRIs (zoals escitalopram, citalopram) verlagen aantoonbaar de connectiviteit binnen het DMN. Posner et al. (2013) toonden in een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek aan dat duloxetine de verhoogde DMN-connectiviteit bij depressieve patiënten normaliseerde, placebo deed dat niet. Van de Ven et al. (2013, NeuroImage) vonden hetzelfde bij gezonde vrijwilligers na twee weken duloxetine.
Benzodiazepines verlagen eveneens de DMN-connectiviteit, wat hun angstremmende werking kan verklaren.
Antipsychotica verminderen de hyperconnectiviteit van het DMN die bij psychotische stoornissen wordt waargenomen.
In filtertermen: al deze medicijnen werken op het filter. Het DMN functioneert als een soort vernauwingsmechanisme, het beperkt en structureert welk bewustzijn wordt doorgelaten en in welke vorm. Bij depressie is dit filter te rigide, te sterk gericht op negatieve zelfreferentie. Medicijnen maken het filter weer flexibeler. Ze veranderen niet het bewustzijn zelf, maar de manier waarop het doorgelaten wordt.
En nu het interessantste: psychedelica.
Psilocybine vermindert de activiteit en connectiviteit van het DMN aantoonbaar en drastisch (Carhart-Harris et al., 2012, PNAS). In het productiemodel is dat een raadsel: minder hersenactiviteit zou minder bewustzijn moeten geven. Maar de subjectieve ervaring is het tegenovergestelde, rijker, intenser, grenzelozer. De mate van DMN-desintegratie correleert zelfs met de intensiteit van de psychedelische ervaring en met ego-dissolutie (Smigielski et al., 2019).
Dit is precies wat het filtermodel voorspelt: als het filter dunner wordt, komt er méér door, niet minder. Het productiemodel kan dit niet verklaren zonder ad-hocaannames.
Samengevat: de medicijnenvraag is geen probleem voor het filtermodel, ze is er een bevestiging van. Alle gangbare psychiatrische medicijnen werken aantoonbaar op het DMN en verwante hersennetwerken. In het filtermodel zijn dat onderdelen van het filter. Medicijnen sleutelen aan het filter, en daardoor verandert de ervaring. Maar het bewustzijn zelf wordt niet gemaakt of vernietigd door die medicijnen; het wordt anders doorgelaten.
De kracht van het filtermodel is dat het dezelfde feiten verklaart als het productiemodel bij medicijnen, maar daarnaast óók verklaart waarom verminderde hersenactiviteit bij psychedelica tot verrijkte bewuste ervaring leidt. En dat kan het productiemodel niet.
MaartenV schreef: ↑13 mar 2026 13:04
@Axxyanus, je stelt herhaaldelijk de vraag hoe medicijnen de gemoedstoestand kunnen beïnvloeden als bewustzijn niet door de hersenen geproduceerd wordt. Ik wil daar nu wel op antwoorden:
Het korte antwoord: medicijnen werken op de hersenen, daar is geen discussie over. De vraag is niet of ze op de hersenen werken, maar wat ze daar doen. In het productiemodel veranderen ze de productie van bewustzijn. In het filtermodel veranderen ze het filter waardoor bewustzijn wordt doorgelaten. Beide modellen voorspellen hetzelfde resultaat: je voelt je anders. Het verschil zit in de verklaring waarom.
Laat me dat concreet maken met het default mode network (DMN).
Recent onderzoek laat een consistent beeld zien: depressie en angststoornissen worden gekenmerkt door een overactief DMN. Het DMN is het hersennetwerk dat actief is tijdens zelfreferentieel denken, piekeren, rumineren, jezelf vergelijken met anderen, negatieve zelfbeoordeling. Bij mensen met depressie is de connectiviteit binnen dit netwerk verhoogd (Acuña et al., 2025, Social Cognitive and Affective Neuroscience; Posner et al., 2013, JAMA Psychiatry). Het DMN zit als het ware "op slot" in een patroon van negatief zelfreferentieel denken.
Wat doen medicijnen hieraan?
SSRIs (zoals escitalopram, citalopram) verlagen aantoonbaar de connectiviteit binnen het DMN. Posner et al. (2013) toonden in een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek aan dat duloxetine de verhoogde DMN-connectiviteit bij depressieve patiënten normaliseerde, placebo deed dat niet. Van de Ven et al. (2013, NeuroImage) vonden hetzelfde bij gezonde vrijwilligers na twee weken duloxetine.
Benzodiazepines verlagen eveneens de DMN-connectiviteit, wat hun angstremmende werking kan verklaren.
Antipsychotica verminderen de hyperconnectiviteit van het DMN die bij psychotische stoornissen wordt waargenomen.
In filtertermen: al deze medicijnen werken op het filter. Het DMN functioneert als een soort vernauwingsmechanisme, het beperkt en structureert welk bewustzijn wordt doorgelaten en in welke vorm. Bij depressie is dit filter te rigide, te sterk gericht op negatieve zelfreferentie. Medicijnen maken het filter weer flexibeler. Ze veranderen niet het bewustzijn zelf, maar de manier waarop het doorgelaten wordt.
En nu het interessantste: psychedelica.
Psilocybine vermindert de activiteit en connectiviteit van het DMN aantoonbaar en drastisch (Carhart-Harris et al., 2012, PNAS). In het productiemodel is dat een raadsel: minder hersenactiviteit zou minder bewustzijn moeten geven. Maar de subjectieve ervaring is het tegenovergestelde, rijker, intenser, grenzelozer. De mate van DMN-desintegratie correleert zelfs met de intensiteit van de psychedelische ervaring en met ego-dissolutie (Smigielski et al., 2019).
Dit is precies wat het filtermodel voorspelt: als het filter dunner wordt, komt er méér door, niet minder. Het productiemodel kan dit niet verklaren zonder ad-hocaannames.
Samengevat: de medicijnenvraag is geen probleem voor het filtermodel, ze is er een bevestiging van. Alle gangbare psychiatrische medicijnen werken aantoonbaar op het DMN en verwante hersennetwerken. In het filtermodel zijn dat onderdelen van het filter. Medicijnen sleutelen aan het filter, en daardoor verandert de ervaring. Maar het bewustzijn zelf wordt niet gemaakt of vernietigd door die medicijnen; het wordt anders doorgelaten.
De kracht van het filtermodel is dat het dezelfde feiten verklaart als het productiemodel bij medicijnen, maar daarnaast óók verklaart waarom verminderde hersenactiviteit bij psychedelica tot verrijkte bewuste ervaring leidt. En dat kan het productiemodel niet.
Ik blijf bij mijn koffiefilter. Het juiste filter zorgt voor het juiste kopje koffie (samen met de kwaliteitvan de koffie). En dat er één kopje koffie staat betekent niet dat dit een onderdeel is van een grote koffiezee waar de koffie is als deze niet in het kopje zit.
" ... al deze medicijnen werken op het filter. Het DMN functioneert als een soort vernauwingsmechanisme, het beperkt en structureert welk bewustzijn wordt doorgelaten en in welke vorm"
Welk bewustzijn wordt doorgelaten? Hoort hier niet "signalen" of "prikkels" te staan?
Zo moet ge dat zien, we worden geboren en we gaan dood, daar tussendoor begaan we stommiteiten (hoofdinspecteur van In, Aspe)
Mullog schreef: ↑13 mar 2026 13:38
Ik blijf bij mijn koffiefilter. Het juiste filter zorgt voor het juiste kopje koffie (samen met de kwaliteitvan de koffie). En dat er één kopje koffie staat betekent niet dat dit een onderdeel is van een grote koffiezee waar de koffie is als deze niet in het kopje zit.
" ... al deze medicijnen werken op het filter. Het DMN functioneert als een soort vernauwingsmechanisme, het beperkt en structureert welk bewustzijn wordt doorgelaten en in welke vorm"
Welk bewustzijn wordt doorgelaten? Hoort hier niet "signalen" of "prikkels" te staan?
Een koffiefilter laat minder door naarmate het fijner is. Wat je nooit krijgt bij een fijner filter is meer koffie, of koffie met kwaliteiten die er niet ingingen. Maar dat is precies wat we zien bij psychedelica: het DMN desynchroniseert (het filter wordt "losser"), en de ervaring wordt rijker: eenheidsbeleving, synesthesie, tijdloosheid, kwaliteiten die niet via de zintuigen binnenkomen. Als het brein alleen signalen en prikkels verwerkt tot bewustzijn, waar komen die extra ervaringskwaliteiten dan vandaan?
En je vraag "hoort hier niet signalen of prikkels te staan?" dat is precies het punt van discussie, geen slordigheid. In het productiemodel staat er inderdaad "signalen." In het filtermodel staat er bewustzijn, en dat woord is bewust gekozen. De vraag is niet of de hersenen signalen filteren, maar of de hersenen ook bewustzijn zelf filteren. De psychedelica-data suggereren dat laatste: minder hersenorganisatie leidt tot meer bewuste ervaring, niet minder. Dat is wat het productiemodel niet kan verklaren.
Laat me nog even toelichten waarom de desegregatie-data problematisch zijn voor het productiemodel. Ik probeer het zo helder mogelijk te formuleren.
Het productiemodel zegt: de hersenen maken bewustzijn. Neuronen vuren, netwerken communiceren, en uit die georganiseerde activiteit ontstaat je bewuste ervaring. Bewustzijn is het product van hersenorganisatie, zoals muziek het product is van een orkest dat gecoördineerd speelt.
Wat het productiemodel daarom voorspelt: als bewustzijn het product is van georganiseerde hersenactiviteit, dan geldt dat hoe beter georganiseerd, hoe rijker het bewustzijn. En omgekeerd: hoe minder organisatie, hoe minder bewustzijn. Dat is logisch. Als muziek het product is van een orkest, dan krijg je betere muziek als het orkest beter samenwerkt, en slechtere muziek als iedereen door elkaar heen speelt.
Wat is desegregatie? Desegregatie betekent dat hersennetwerken die normaal netjes gescheiden functioneren, elk met hun eigen taak, door elkaar heen gaan lopen. Het DMN (dat zich bezighoudt met zelfreflectie) gaat correleren met het visuele netwerk, met het aandachtsnetwerk, met het sensorische netwerk. De grenzen tussen de secties vallen weg. Het orkest verliest zijn structuur.
En hier is het probleem voor het productiemodel. Volgens het productiemodel zou desegregatie moeten leiden tot minder of chaotischer bewustzijn. Het orkest speelt door elkaar heen, dus de muziek zou slechter moeten worden. Verwarder. Minder samenhangend. Misschien zelfs helemaal geen herkenbare muziek meer, gewoon ruis.
Maar wat rapporteren mensen onder psychedelica? Het tegenovergestelde. De ervaring wordt niet chaotischer of armer. Ze wordt rijker. Mensen beschrijven het als de meest intense, betekenisvolle, samenhangende ervaring van hun leven. Ze ervaren diepe eenheid, tijdloosheid, het gevoel dat ze iets zien dat er altijd al was maar normaal verborgen bleef. In klinische studies zeggen proefpersonen dat de psilocybine-ervaring tot de twee of drie meest betekenisvolle ervaringen van hun hele leven behoort, vergelijkbaar met de geboorte van een kind.
Dat is alsof je een orkest door elkaar laat spelen en er komt betere muziek uit. Niet net ietsje anders, maar fundamenteel rijker, dieper, betekenisvoller. Dat slaat nergens op als het orkest de muziek produceert.
Waarom het wel klopt in het filtermodel: in het filtermodel is het orkest niet de bron van de muziek. Het orkest is het filtermechanisme dat bepaalt welk deel van een al bestaand muziekstuk doorgelaten wordt. De georganiseerde structuur, de secties, de scheiding, de coördinatie, dat is precies wat het filter doet: het selecteert, beperkt, structureert. Het laat alleen door wat past binnen de georganiseerde structuur.
Als die structuur wegvalt, als de secties door elkaar heen lopen, als de grenzen verdwijnen, dan valt het filter weg. En dan komt er meer muziek door. Niet chaos, maar de volledige muziek die er altijd al was, alleen nu niet meer beperkt door de selectieve structuur van het orkest.
De kern in een zin: het productiemodel zegt dat organisatie bewustzijn maakt, dus minder organisatie betekent minder bewustzijn. Het filtermodel zegt dat organisatie bewustzijn beperkt, dus minder organisatie betekent meer bewustzijn. De desegregatie-data laten zien dat minder organisatie samengaat met meer en rijkere ervaring. Dat is precies wat het filtermodel voorspelt en precies wat het productiemodel niet kan verklaren.
Een koffiefilter laat minder door naarmate het fijner is. Wat je nooit krijgt bij een fijner filter is meer koffie, of koffie met kwaliteiten die er niet ingingen. Maar dat is precies wat we zien bij psychedelica: het DMN desynchroniseert (het filter wordt "losser"), en de ervaring wordt rijker: eenheidsbeleving,
Het eerste hoeft niet zomaar waar te zijn, filters kunnen selectief werken.
Je krijgt ook niet meer koffie door het filter helemaal weg te laten.
Wel zit er dan een lading ongewenste troep door.
PS.
Ook verwar je filter en fracties.
En als er nu meer keizers zijn geweest dan maanden, wat dan, geachte senatoren?
Je lijkt je queeste van het zoeken naar een buitenlijfelijk bewustzijn in de trant van
Richard Amoroso zijn
“Consciousness: 'A Thousand Points Of Light', The Emergence Of Self-Organization From The Noumenon Of The Conscious Universe”
te hebben verschoven naar de mogelijke betekenissen van “het DMN” en jouw document “Ego dissolution”, die ook tesamen volgens mij onder de paraplu van Dennett zijn CHMESS valt:
Mullog schreef: ↑13 mar 2026 13:38
Ik blijf bij mijn koffiefilter. Het juiste filter zorgt voor het juiste kopje koffie (samen met de kwaliteitvan de koffie). En dat er één kopje koffie staat betekent niet dat dit een onderdeel is van een grote koffiezee waar de koffie is als deze niet in het kopje zit.
" ... al deze medicijnen werken op het filter. Het DMN functioneert als een soort vernauwingsmechanisme, het beperkt en structureert welk bewustzijn wordt doorgelaten en in welke vorm"
Welk bewustzijn wordt doorgelaten? Hoort hier niet "signalen" of "prikkels" te staan?
Een koffiefilter laat minder door naarmate het fijner is. Wat je nooit krijgt bij een fijner filter is meer koffie, of koffie met kwaliteiten die er niet ingingen. Maar dat is precies wat we zien bij psychedelica: het DMN desynchroniseert (het filter wordt "losser"), en de ervaring wordt rijker: eenheidsbeleving, synesthesie, tijdloosheid, kwaliteiten die niet via de zintuigen binnenkomen. Als het brein alleen signalen en prikkels verwerkt tot bewustzijn, waar komen die extra ervaringskwaliteiten dan vandaan?
En je vraag "hoort hier niet signalen of prikkels te staan?" dat is precies het punt van discussie, geen slordigheid. In het productiemodel staat er inderdaad "signalen." In het filtermodel staat er bewustzijn, en dat woord is bewust gekozen. De vraag is niet of de hersenen signalen filteren, maar of de hersenen ook bewustzijn zelf filteren. De psychedelica-data suggereren dat laatste: minder hersenorganisatie leidt tot meer bewuste ervaring, niet minder. Dat is wat het productiemodel niet kan verklaren.
Zoals TC zeer terecht opmerkt krijg je bij een grover filter meer troep.
Daarnaast is het maar de vraag of kwaliteiten die niet via de zintuigen binnenkomen niet via de zintuigen binnenkomen, lijkt mij. Het kan zomaar zijn dat door het ontbreken van filtering er zoveel signalen binnenkomen bij dat deel van de hersenen dat die signalen verwerkt dat het "op tilt" slaat (de analogie met een DDOS aanval op een website plopt bij mij op). En dan hebben we het nog niet over dat psychedelica neuronen mogelijk kunnen verleiden zonder zintuiglijke aanleiding te gaan vuren (niet vanwege mind-at-large maar als reactie op de aanwezigheid van de psychedelica, voor de duidelijkheid).
En zoals eerder gezegd, het kopje vult zich met een specifieke plens tot koffie getransformeerd water en is geen onderdeel van een eeuwige zee van koffie. Als het genuttigd is is het kopje leeg en bevindt de koffie zich in een heel ander proces wat tot heel andere resultaten leidt.
Ik geef toe dat ik al die onderzoeken die je geeft niet verder lees dan de informatie die jij geeft en dat veel daarvan buiten mijn kennisgebied ligt maar ik heb sterk de indruk dat de conclusies die jij wil trekken veel verder gaan dan die onderzoeken beogen.
Zo moet ge dat zien, we worden geboren en we gaan dood, daar tussendoor begaan we stommiteiten (hoofdinspecteur van In, Aspe)
Een koffiefilter laat minder door naarmate het fijner is. Wat je nooit krijgt bij een fijner filter is meer koffie, of koffie met kwaliteiten die er niet ingingen. Maar dat is precies wat we zien bij psychedelica: het DMN desynchroniseert (het filter wordt "losser"), en de ervaring wordt rijker: eenheidsbeleving,
Het eerste hoeft niet zomaar waar te zijn, filters kunnen selectief werken.
Je krijgt ook niet meer koffie door het filter helemaal weg te laten.
Wel zit er dan een lading ongewenste troep door.
PS.
Ook verwar je filter en fracties.
Maar ik zie de filter van ons bewustzijn (de hersenen) als een localisatie en temporalisatie. (differentiatie in ruimte en tijd) Het ontfilteren leidt tot een non-temporeel en non-lokale ongedifferentieerde ervaring.
Een koffiefilter laat minder door naarmate het fijner is. Wat je nooit krijgt bij een fijner filter is meer koffie, of koffie met kwaliteiten die er niet ingingen. Maar dat is precies wat we zien bij psychedelica: het DMN desynchroniseert (het filter wordt "losser"), en de ervaring wordt rijker: eenheidsbeleving,
Het eerste hoeft niet zomaar waar te zijn, filters kunnen selectief werken.
Je krijgt ook niet meer koffie door het filter helemaal weg te laten.
Wel zit er dan een lading ongewenste troep door.
PS.
Ook verwar je filter en fracties.
Maar ik zie de filter van ons bewustzijn (de hersenen) als een localisatie en temporalisatie. (differentiatie in ruimte en tijd) Het ontfilteren leidt tot een non-temporeel en non-lokale ongedifferentieerde ervaring.
Ruimte en tijd kunnen niet worden gescheiden, zonder ruimte geen tijd en zonder tijd is alles star.
En als er nu meer keizers zijn geweest dan maanden, wat dan, geachte senatoren?
Het eerste hoeft niet zomaar waar te zijn, filters kunnen selectief werken.
Je krijgt ook niet meer koffie door het filter helemaal weg te laten.
Wel zit er dan een lading ongewenste troep door.
PS.
Ook verwar je filter en fracties.
Maar ik zie de filter van ons bewustzijn (de hersenen) als een localisatie en temporalisatie. (differentiatie in ruimte en tijd) Het ontfilteren leidt tot een non-temporeel en non-lokale ongedifferentieerde ervaring.
Ruimte en tijd kunnen niet worden gescheiden, zonder ruimte geen tijd en zonder tijd is alles star.
Ja, maar ik weerleg dat volgens mij ook niet hé.
De Default Mode Network zorgt via een werkende Medial Prefrontal Cortex en de Posterior Cingulate Cortex voor de ervaring van een referentiekader te hebben voor tijd en ruimte. Valt dat weg of lost de waarnemer of het referntieframe op (ego-dissolution), ervaar je het non-temporeel en non-lokale block universum als de default state.
Maar ik zie de filter van ons bewustzijn (de hersenen) als een localisatie en temporalisatie. (differentiatie in ruimte en tijd) Het ontfilteren leidt tot een non-temporeel en non-lokale ongedifferentieerde ervaring.
Ruimte en tijd kunnen niet worden gescheiden, zonder ruimte geen tijd en zonder tijd is alles star.
Ja, maar ik weerleg dat volgens mij ook niet hé.
De Default Mode Network zorgt via een werkende Medial Prefrontal Cortex en de Posterior Cingulate Cortex voor de ervaring van een referentiekader te hebben voor tijd en ruimte. Valt dat weg of lost de waarnemer of het referntieframe op (ego-dissolution), ervaar je het non-temporeel en non-lokale block universum als de default state.
Wat betekent dat het woord differentie?
Met de rest van je reactie kan ik niks, het is een mooie volzin maar meer ook niet.
En als er nu meer keizers zijn geweest dan maanden, wat dan, geachte senatoren?
TIBERIUS CLAUDIUS schreef: ↑13 mar 2026 17:50
Ruimte en tijd kunnen niet worden gescheiden, zonder ruimte geen tijd en zonder tijd is alles star.
Ja, maar ik weerleg dat volgens mij ook niet hé.
De Default Mode Network zorgt via een werkende Medial Prefrontal Cortex en de Posterior Cingulate Cortex voor de ervaring van een referentiekader te hebben voor tijd en ruimte. Valt dat weg of lost de waarnemer of het referntieframe op (ego-dissolution), ervaar je het non-temporeel en non-lokale block universum als de default state.
Wat betekent dat het woord differentie?
Met de rest van je reactie kan ik niks, het is een mooie volzin maar meer ook niet.
Volgens mij heb je niet goed gelezen wat er staat: 'differentiatie', niet 'differentie'. Dat betekent het creëeren van onderscheid of diversiteit binnen een geheel. Maar dat weet jij wel, denk ik. Met betrekking tot ruimte: aparte delen ontstaan die elkaar zien als deeltjes met tussenruimten. Met betrekking tot tijd: verleden, heden en toekomst.
De geheelervaring wordt opgedeeld.
En ten tweede, die 'mooie volzin waar je niks mee kan: Ja, nogmaals, we praten over tijdloosheid en non-lokaliteit, terwijl we dat doen vanuit een kader waarin we een opéénvolging van gebeurtenissen doorheen de tijd ervaren op een locatie. Het is dus niet zo evident om daar over te praten of schrijven en dat te bevatten. Als we nooit tijdens dit leven die ervaring hadden. Het gaat er om dat ik de ervaring die mensen hebben tijdens hoge dosis psychedelica of diepe meditatie van 'alles is één' en een tijdloze ervaring, zie als het oplossen van de waarnemer of het referentieframe voor ruimte en tijd in relativiteit. Dit referentiekader lost op met het oplossen van het ego of de waarnemer, waardoor men direct toegang krijgt tot het block universum = alle tijden en alle plaatsen tegelijk. (moeilijk beschrijfbaar, heb het zelf niet meegemaakt, het zijn de woorden van de ervaarders)
Fenomenologisch lijkt dat te kloppen: mensen voelen dat ze als ego of als waarnemer 'oplossen'. Nogmaals: ik heb het nog maar deels meegemaakt en geen doorbraak ervaring gehad, maar als je de getuigenissen leest op Reddit, dan komt die fenomenologie aardig in de buurt.
Ps: het is niet dat het voor ons, die enkel een 3D wereld kennen en een van moment tot moment zich ontvouwen van gebeurtenissen doorheen de tijd, ons kunnen voorstellen wat die 'all at once' en 'eenheidservaring' en 'tijdloosheid' werkelijk betekenen qua ervaring. Maar mensen verwoorden het zo en het lijkt sterk op de verwoording van wat fysici gebruiken om het block universum te beschrijven.
TC en anderen: je kan over die visie dat ego-dissolutie van mystici eigenlijk referentieframe dissolutie onder relativiteit is meer lezen hier: https://doi.org/10.5281/zenodo.17385252. Mocht je interesse hebben.
Ego-dissolutie en nulgeodesische zijn dezelfde gebeurtenis, beschreven vanuit respectievelijk het eerste-persoonsperspectief en het derde-persoonsperspectief.
Mijn claim is:
Een tijdachtige geodesische = een individueel referentiekader = een gedissocieerde alter in Kastrup's termen = een ego dat zichzelf ervaart als gescheiden in tijd en ruimte. Ziet deeltjes/delen en ruimte ertussen en ervaart gebeurtenissen die zich ontvouwen doorheen de tijd.
Een nulgeodesische = het verdwijnen van dat referentiekader = geen eigentijd, geen scheiding = wat fenomenologisch gerapporteerd wordt als ego-dissolutie: de ervaring dat er geen "ik" meer is, geen tijd meer is, geen grens meer is.
Dus wanneer ik zeg "ego-dissolutie en nulgeodesische zijn dezelfde gebeurtenis" bedoel ik: wat de fysica beschrijft als een pad waarlangs eigentijd nul is (derde-persoonsbeschrijving, wiskundig), is precies wat een meditatieve of psychedelische ervaring rapporteert als het oplossen van de scheiding tussen zelf en wereld (eerste-persoonsbeschrijving, fenomenologisch).
En als lichtachtige paden hetzelfde zijn als ego dissolutie, wat uit mijn vorige deducties blijkt, betekent het dat wij 'gelijk aan licht' worden bij ego dissolutie.
En dat is exact wat mensen 'zien' wanneer ze een NDE hebben.
Wij zijn gebroken licht
Hoe ketenlogica van de relativiteitstheorie naar bewustzijn leidt
Maarten Vergucht, onafhankelijk denker, Antwerpen
Stel je voor: je bent een foton. Je reist met de lichtsnelheid. En voor jou, als dat woord al zin heeft, bestaat er geen tijd. Geen 'voor' en geen 'na.' Geen afstand. Vertrek en aankomst zijn hetzelfde moment. Het hele universum is een punt.
Dat is geen poëzie. Dat is relativiteitstheorie. Het ruimtetijd-interval langs het pad dat licht volgt, een zogenaamde nulgeodeet, is exact nul. Geen eigentijd. Geen scheiding.
Nu de vraag: wat als dat ook de grondtoestand van bewustzijn is?
Het startpunt
De filosoof Bernardo Kastrup verdedigt in zijn analytisch idealisme de stelling dat bewustzijn niet geproduceerd wordt door materie, maar ontologisch fundamenteel is. Wat wij de fysieke wereld noemen is, in zijn visie, de buitenkant van bewuste processen. En wij, individuele geesten zijn tijdelijke afsplitsingen ('gedissocieerde alters') van een universeel bewustzijnsveld dat hij Mind-at-Large noemt.
Dat klinkt misschien als metafysica waar je weinig mee kunt. Maar wat als je het serieus neemt en kijkt waar de logica je brengt?
De ketting
Ik pas hier een methode toe die ik ketenlogica noem: je begint met gevestigde premissen en trekt geldige conclusies, die op hun beurt weer als premissen dienen voor de volgende stap. Schakel voor schakel, tot je ergens uitkomt waar je niet had verwacht.
Schakel 1. Als Kastrup gelijk heeft, is bewustzijn in zijn ongedifferentieerde grondtoestand universeel, onbegrensd en zonder interne verdeling.
Schakel 2. De geometrische beschrijving die bij zo'n toestand past is precies de nulgeodesische: nul eigentijd, geen scheiding. De grondtoestand van bewustzijn is lichtachtig.
Schakel 3. Maar licht in een medium, glas, water, neuraal weefsel, 'vertraagt.' Of beter gezegd: het wordt opgehouden. Elk foton wordt geabsorbeerd door een atoom, het atoom raakt aangeslagen (een tijdachtige toestand, waarin eigentijd wél verstrijkt), en zendt vervolgens een nieuw foton uit dat weer met de lichtsnelheid reist tot het het volgende atoom raakt. Absorptie, emissie, absorptie, emissie.
Vertaald naar het framework: individuatie, het ontstaan van een afzonderlijk 'ik', is bewustzijn dat gevangen raakt in een medium. Niet vertraagd, maar herhaaldelijk geabsorbeerd en weer uitgezonden. De energie oscilleert tussen twee toestanden: lichtachtig (nulgeodesische, geen eigentijd) en tijdachtig (geabsorbeerd, eigentijd tikt).
Schakel 4. De hersenen zijn een elektromagnetisch systeem. Neuronen zenden elektromagnetische signalen uit die met (of nabij) de lichtsnelheid propageren. Die signalen stuiten op synaptische kloven, onderbrekingen waar het signaal chemisch wordt verwerkt voordat het opnieuw als elektromagnetisch signaal verdergaat. De synaptische kloof is het functionele analogon van het atoom in een brekend medium. En het Default Mode Network, het netwerk dat het meest geassocieerd wordt met ons zelfgevoel, is de kristalstructuur die bepaalt hoe het licht wordt opgehouden.
Schakel 5.Bij ego-dissolutie, zoals gerapporteerd bij psychedelica en diepe meditatie, verliest het DMN zijn georganiseerde oscillatiepatronen. Het medium wordt transparant. De absorptie-emissiecycli die discrete 'ik-momenten' produceerden, verliezen hun samenhang. Bewustzijn keert terug naar de grondtoestand: lichtachtig, nulgeodesisch, ongedifferentieerd.
Wij zijn stroboscopisch
Een belangrijke implicatie: bewuste ervaring is niet continu. Ze is stroboscopisch. Tijdens elke absorptiefase, het moment dat de energie vastgehouden wordt in materie, is er eigentijd, is er een 'ik.' Tijdens elke emissiefase, het foton in transit, is er nul eigentijd, geen individuatie. Heen en weer, duizenden keren per seconde. Wat wij ervaren als een vloeiend, continu zelf is een integratie-effect, zoals filmframes die de illusie van beweging creëren.
Dit is geen speculatie. Neurowetenschappers als VanRullen, Koch en Herzog debatteren actief over de vraag of bewuste perceptie discreet is, met voorgestelde 'frames' van 100 tot 450 milliseconden. Het debat is niet beslecht, maar er is substantieel bewijs dat onze bewuste ervaring gepulst is.
Interessant genoeg beschrijft het boeddhisme al meer dan twee millennia exact dit: *kshana-vijnana*, momentaan bewustzijn. Discrete momenten die zo snel opvolgen dat ze continu lijken.
En het glas dan?
Een voor de hand liggend bezwaar: als de hersenen bewustzijn individueren door licht te breken, waarom doet een glasplaat dat dan niet?
Het antwoord is eerlijk en misschien verrassend: we weten het niet. We hebben geen eerstepersoons-toegang tot wat licht 'ervaart' wanneer het door glas gaat. De claim dat glas geen enkele vorm van ervaring produceert is een aanname, geen empirisch feit. Binnen het analytisch idealisme, waar bewustzijn fundamenteel is, moet licht door glas per definitie een intrinsiek ervaringsaspect hebben, hoe minimaal ook.
Het verschil tussen glas en een brein is niet binair maar gradueel. Een glasplaat produceert misschien een minuscule, niet-reflexieve flits van 'iets.' Een brein, met zijn enorm complexe, zelfmodellerende netwerkstructuur, produceert een rijk, autobiografisch zelf. Het medium bepaalt de individuatie.
Energie
En als je alles wegpelt, wat blijft er dan over? We zijn niet het foton, dat houdt op te bestaan bij absorptie. We zijn niet het aangeslagen atoom, dat is de tijdelijke drager. We zijn de energie die tussen die twee toestanden oscilleert. En energie wordt niet gecreëerd en niet vernietigd. Alleen getransformeerd.
Zelfs als die energie uiteindelijk als warmtestraling het lichaam verlaat, is dat nog steeds elektromagnetische straling. Fotonen. Nulgeodesisch. Terug in de grondtoestand.
De hele cyclus: ongedifferentieerd bewustzijn (lichtachtig) → gevangen in georganiseerde materie (tijdachtig, een 'ik') → organisatie valt weg → energie keert terug als straling → grondtoestand. Niets gaat verloren. De vorm verandert. De energie blijft.
Licht, het universum, of allebei?
In de nulgeodesische grondtoestand is er geen onderscheid tussen 'licht zijn' en 'één zijn met het universum.' Scheiding in ruimte en tijd zijn eigenschappen van de tijdachtige toestand, van het gebroken licht, het geïndividueerde bewustzijn. In de grondtoestand bestaan die scheidingen niet. 'Licht,' 'het universum,' en 'Mind-at-Large' zijn drie beschrijvingen van dezelfde toestand, fysisch, geometrisch en fenomenologisch.
De Upanishads formuleerden het duizenden jaren geleden als *tat tvam asi* — gij zijt dat. Dit framework geeft die intuïtie een geometrische structuur.
Geen bewijs, wel een argument
Laat me eerlijk zijn over wat dit wel en niet is. Dit is geen bewijs. Het is een ketenlogisch argument: een reeks deductieve stappen waarvan de kracht afhangt van elke individuele schakel. De sterkste versie van de claim is conditioneel: als* Kastrups analytisch idealisme de correcte ontologie biedt, dan voorspelt die ontologie dat deze correspondentie tussen nulgeodesie en ego-dissolutie bestaat, en die correspondentie bestaat inderdaad.
Maar zelfs zonder commitment aan Kastrup's ontologie blijft de structurele correspondentie opvallend. De fysica en de fenomenologie van ego-dissolutie zeggen iets dat formeel op elkaar lijkt. Dat verdient op zijn minst aandacht.
Wij zijn, in de meest precieze zin die beschikbaar is, wezens van licht, tijdelijk gebroken.
ik ben Maarten Vergucht, onafhankelijk denker in Antwerpen. mijn preprints zijn beschikbaar op Zenodo (ORCID: 0009-0003-7873-5581) en 1 ervan is geïndexeerd in de KU Leuven LIMO-catalogus.
