Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Moeilijke ethische vraagstukken.

Moderator: Moderators

Gebruikersavatar
Maria
Moderator
Berichten: 17220
Lid geworden op: 05 jul 2009 15:41
Locatie: Zeeland

Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door Maria »

Hans Peltenburg (61) stapt naar de rechter: hij wil zelf kunnen bepalen wanneer hij sterft
Hans Peltenburg wil zelf kunnen bepalen wanneer en hoe hij overlijdt. Hij is één van de dertig Nederlanders die met Coöperatie Laatste Wil de staat dagvaarden.

Menselijk einde
“Ik heb recht op een menselijk leven, maar ook op een menselijk einde. Dat wordt nu geblokkeerd, omdat hulp bij zelfdoding strafbaar is”, zegt Peltenburg. “Bij ondraaglijk lijden kan de arts een rol spelen. Maar dan wordt het een medische beslissing. Het leven kan ook gewoon mooi zijn geweest.”

“Ik zie het voor me dat ik met mijn man en dochter een fijn weekend wegga en op zondagavond zacht inslaap. Dat klinkt romantisch en dat is het ook. Dan vieren we eerst het leven dat ik heb gehad en daarna het feit dat we elkaar mogen loslaten. Op zo’n wijze bewust en legaal afscheid nemen, zou voor mij het mooiste zijn. Of stel dat ik negentig ben en niemand meer heb. Dan doe ik het na mijn laatste flesje wijn.”

De overheid neemt hem die mogelijkheid af, zo ervaart Peltenburg de huidige wetgeving. “In feite moet ik van mijn eigen lichaam afblijven. Dat krenkt mij.”

Volgens de coöperatie botst de strikte manier waarop het Nederlandse verbod op hulp bij zelfdoding wordt gehandhaafd met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, die is vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Advocaat Tim Vis wijst bovendien op uitspraken van het Constitutioneel Hof in Duitsland en de rechter in Oostenrijk die meer ruimte bieden voor hulp bij zelfdoding.

Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit, vindt het beroep op het persoonlijkheidsrecht ‘onzinnig en heel erg gezocht’. “Het klopt dat de Hoge Raad dat begrip gebruikt, maar dat gaat om heel andere zaken. Je kunt daaruit niet een soort norm construeren”, zegt hij.

De aankondiging van de procedure gaat in elk geval gepaard met een advertentiecampagne waarin bekende Nederlanders,
https://laatstewil.nu/
MAAK JE LAATSTE WIL WET
Laatste Wil en 30 van haar leden hebben de Nederlandse staat gedagvaard in het Laatste Wil proces. Inzet is de legalisering van humane laatstewilmiddelen voor wie daar om vraagt.
WAT DOEN WE WEL OF NIET?
De Coöperatie Laatste Wil (CLW) is opgericht in 2013. Het doel van de CLW is om binnen de wettelijke kaders een laatstewilmiddel te (laten) verstrekken aan haar leden. Dit doel wordt gedragen door een meerderheid van de Nederlandse bevolking. De wet staat het echter nog niet toe.
Wat doen we nu NIET?
Het verstrekken van een laatstewilmiddel aan onze leden wordt aangemerkt als “hulp bij zelfdoding”. Dat is strafbaar.
Wat doen we nu WEL?
De CLW mag haar leden informeren over laatstewilmiddelen. Hierbij beperkt de CLW zich tot middelen die wettelijk (legaal) toegestaan verkregen kunnen worden.
We hebben een uitgebreid topic over dit onderwerp uit 2016
Zelfbeschikking bij "voltooid leven"
Veel van de schrijvers daarvan zijn niet meer actief.

Regelmatig komt dit onderwerp in het nieuws.
Is het denken van de mensen en politici in het algemeen ondertussen verder geëvolueerd?
Dat weten we eigenlijk niet.

Els van Wijngaarden
https://www.zorgethiek.nu/willen-sterve ... ooid-leven
Boekrecensie. 20 juli 2018
https://www.uvh.nl/actueel/juli-2020/el ... ooid-leven
20 juli 2020
D66 stelt in het wetsvoorstel voltooid leven een leeftijdgrens van 75 jaar voor om in aanmerking te komen voor hulp bij zelfdoding. Els van Wijngaarden, onderzoeker van de Universiteit voor Humanistiek, vertelt aan Trouw dat ze niet goed begrijpt waarom.

Niet afhankelijk van leeftijd
In januari presenteerde zij de resultaten van een grootschalig onderzoek naar 'voltooid leven' dat werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS. Van Wijngaarden: "Uit ons onderzoek bleek juist dat de wens tot levensbeëindiging niet samenhing met leeftijd. De achtergronden van de doodswens bij 55-plussers en 75-plussers blijken vergelijkbaar."

Ook op een ander punt wijkt het initiatiefwetsvoorstel af van de bevindingen uit het onderzoek. Bij veel mensen wisselen de wens om te leven en de wens om te sterven elkaar geregeld af. Van Wijngaarden ziet in het wetsvoorstel 'onvoldoende aandacht voor die ambivalentie'.
Goede humor versplintert de gesneden beelden in ons hoofd. - Frank Bosman.
Gebruikersavatar
TIBERIUS CLAUDIUS
Superposter
Berichten: 8699
Lid geworden op: 02 mei 2017 18:24
Locatie: CAPRI

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door TIBERIUS CLAUDIUS »

Ik sta daar volledig achter.

Men dient zelf over het eigen leven te gaan.
Mensen die over andermans leven willen beschikken en dat doen plegen machtsmisbruik.
En als er nu meer keizers zijn geweest dan maanden, wat dan, geachte senatoren?
Gebruikersavatar
Maria
Moderator
Berichten: 17220
Lid geworden op: 05 jul 2009 15:41
Locatie: Zeeland

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door Maria »

TIBERIUS CLAUDIUS schreef: 09 apr 2021 09:04 Ik sta daar volledig achter.
Veel Freethinkers, denk ik.
Iig. hier op het forum.

Hoe ervaar jij dat elders?
Het je het idee dat er steeds meer en vaker zo gedacht wordt in je eigen omgeving?
Of blijven nee-zeggers ook nee-zeggers?

Dat er haken en ogen zijn aan de uitvoering met middelen aan mensen privé te verschaffen, die het dan weer volledig zelf aan kennissen geven, denk ik wel logisch te vinden.
Hoe wordt daar dan over gedacht?

Wij hebben een eerste signaal afgegeven bij onze huisarts om tot een zinnige manier van wilsbeschikking te komen.
Wij hebben zelf, ieder voor zich een paar punten, die grotendeels gelijklopen, maar met ieder een paar specifieke.
Ik ben blij, dat hij verklaarde zelf ook euthanasie uit te voeren.

Bij de vraag naar euthanasie bij door ouderdom, steeds vaker depressie en een aangeven van een voltooid leven, was hij niet afwijzend, maar stelde hij dat en dan toch eerst een aantal vragen te beantwoorden zullen moeten worden.
Dus daarin gaf hij wel een hoopvol signaal af, maar niet een eenduidig ja.
Het samen goed overdenken en ook met de andere nabestaande vond hij belangrijk.
Maar dat niet naar alle argumenten van de hulpzoeker ook evenwaardig gekeken wordt.
Zoals bijv. "Ik wil, als ik hulpbehoevend word, anderen niet tot last zijn."

Ik denk dat de gedachte daarachter is, dat het aan de hulpverlener is om dat te bepalen of dat wel of niet teveel wordt.
En daar zijn veel hulpmiddelen en ook oplossingen voor.
Vooral dat laatste kan dan door diverse gesprekken en hulp, verminderd worden.

Ik denk, dat dat vooral belangrijk is bij eerste gesprekken, maar als dit al langer speelt het steeds minder bepalend zal binnen de argumentatie.
Goede humor versplintert de gesneden beelden in ons hoofd. - Frank Bosman.
Gebruikersavatar
Maria
Moderator
Berichten: 17220
Lid geworden op: 05 jul 2009 15:41
Locatie: Zeeland

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door Maria »

Ik zie wel begrip, maar nog niet een gaan voor de wetsverandering in de zin van een soort Drion pil.

Het zou kunnen, dat het toch een onderdeel kan zijn bij de keuze voor D66.
https://d66.nl/standpunten/voltooid-leven/
https://kro-ncrv.nl/kaag-wet-voltooid-l ... t-er-komen
18 februari 2021 nog voor de verkiezingen in maart.
De zich katholiek noemende Kaag zegt in het interview dat zij de wettekst onverkort steunt. “Het is voor mij een van de belangrijkste onderwerpen en dat zal zo blijven. Ik verzeker u dat de nalatenschap van Pia Dijkstra bij ons in veilige handen is. Het wetsvoorstel is een mooi, afgewogen stuk geworden. Ik ben er absoluut zeker van dat het in de volgende regeerperiode kan worden afgerond. De maatschappij is er rijp voor. Andere partijen moeten nu kleur bekennen.”
Maar dan gaat het nog niet over het verstrekken door leken van een pil voor in een kluisje, wachtend op het moment dat men er klaar voor is hem in te nemen.
Goede humor versplintert de gesneden beelden in ons hoofd. - Frank Bosman.
outremer
Forum fan
Berichten: 457
Lid geworden op: 02 jul 2014 15:16

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door outremer »

TIBERIUS CLAUDIUS schreef: 09 apr 2021 09:04 Ik sta daar volledig achter.

Men dient zelf over het eigen leven te gaan.
Mensen die over andermans leven willen beschikken en dat doen plegen machtsmisbruik.
inderdaad.
het enige waar ik voor mezelf niet uit ben is de minimum leeftijd.
een kind van 10 jaar kan ook de wil hebben om uit het leven te stappen.
dan voel ik toch direct een grote "mag niet" opkomen
en zoals altijd, er een getal op plakken heeft ook niet veel zin.
ik voel me nog altijd niet volwassen en ben al een stuk over de 50.....
Gebruikersavatar
TIBERIUS CLAUDIUS
Superposter
Berichten: 8699
Lid geworden op: 02 mei 2017 18:24
Locatie: CAPRI

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door TIBERIUS CLAUDIUS »

Maria schreef: 09 apr 2021 09:38 Veel Freethinkers, denk ik.
Iig. hier op het forum.

Hoe ervaar jij dat elders?
Het je het idee dat er steeds meer en vaker zo gedacht wordt in je eigen omgeving?
Of blijven nee-zeggers ook nee-zeggers?
Ik heb het niet geturfd maar een kleine meerderheid is het wel met me eens denk ik.

Nee zeggers zijn er in verschillende soorten, maar ze over halen hun standpunt te wijzigen is nagenoeg onmogelijk.

Ze geven wel verschillende redenen op.

1. Hun geloof\overtuiging verbiedt het.
2. Het gevolg raakt ook anderen.
....................................
...................................

n. Mensen hebben nooit een doodswens het is slechts een depressie.

1. ) is zeldzaam aan het worden, maar als je vaak andere argumenten leest dan is dat toch vaak de ware rede.
Maar 1. ) is niet zo valide meer dus zoeken ze vaak een ander argument.
En als er nu meer keizers zijn geweest dan maanden, wat dan, geachte senatoren?
Gebruikersavatar
TIBERIUS CLAUDIUS
Superposter
Berichten: 8699
Lid geworden op: 02 mei 2017 18:24
Locatie: CAPRI

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door TIBERIUS CLAUDIUS »

outremer schreef: 09 apr 2021 09:56
TIBERIUS CLAUDIUS schreef: 09 apr 2021 09:04 Ik sta daar volledig achter.

Men dient zelf over het eigen leven te gaan.
Mensen die over andermans leven willen beschikken en dat doen plegen machtsmisbruik.
inderdaad.
het enige waar ik voor mezelf niet uit ben is de minimum leeftijd.
een kind van 10 jaar kan ook de wil hebben om uit het leven te stappen.
dan voel ik toch direct een grote "mag niet" opkomen
en zoals altijd, er een getal op plakken heeft ook niet veel zin.
ik voel me nog altijd niet volwassen en ben al een stuk over de 50.....
Het meest logische is de grens bij de meerderjarigheid te leggen.
En als er nu meer keizers zijn geweest dan maanden, wat dan, geachte senatoren?
Gebruikersavatar
HierEnNu
Superposter
Berichten: 7575
Lid geworden op: 03 aug 2022 15:57

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door HierEnNu »

Ik ben inmiddels reeds jarenlang betalend lid van de Coöperatie Laatste Wil en verwachtte destijds dat het binnen enkele jaren wettelijk geregeld zou zijn dat mensen zouden kunnen beschikken over:
  • een humaan laatstewilmiddel.
  • dat legaal kan worden verkregen en
  • waarmee zij het zelfgekozen levenseinde geheel in eigen regie kunnen uitvoeren.
Tot mijn verbazing probeert het Openbaar Ministerie de activiteiten van de Coöperatie Laatste Wil veroordeeld te krijgen als 'Georganiseerde Misdaad' en wil op die gronden bestuursleden gaan vervolgen. En dan nu dit weer. Terwijl in Duitsland en Oostenrijk wel een humaan en in eigen regie sterven met vrijwillige hulp van dierbaren mogelijk is.

Ik heb er nog maar weinig vertrouwen in dat de politiek dit snel op zal pikken om de nodige wetwijziging[en] door te voeren, zodat ook in Nederland een humaan en in eigen regie sterven met vrijwillige hulp van dierbaren mogelijk is.


NOS Nieuws gisteren, 12:44
Verbod op hulp bij zelfdoding wordt gehandhaafd


De rechtbank gaat niet mee in de redenering van de belangengroep. Het recht van iemand om zelf te beslissen over het eigen levenseinde wordt beschermd door het genoemde verdrag, maar dit zelfbeschikkingsrecht gaat niet zo ver "dat er ook een recht bestaat om hulp bij zelfdoding te kunnen krijgen". Ook heeft de Staat geen verplichting om een "waardige zelfdoding" mogelijk te maken, luidt het vonnis.
Coöperatie Laatste Wil 14 december 2022 schreef:
Rechtbank stelt de Coöperatie Laatste Wil (CLW) in het ongelijk

De rechtbank heeft niet de ruimte genomen die zij op grond van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) wel had mogen en kunnen nemen. Nederland treedt niet in de voetsporen van Duitsland en Oostenrijk waar een humaan en in eigen regie sterven met vrijwillige hulp van dierbaren wel mogelijk wordt gemaakt.

<<< knip >>>

Wel artikel 8 EVRM volgen en het recht op zelfbeschikking tot het eigen levenseinde erkennen, maar er vervolgens niets aan willen doen is laf, wreed en inhumaan. Nabestaanden die aanwezig waren bij een zelfgekozen dood zullen dus nog steeds als criminelen worden behandeld en worden opgesloten.

<<< knip >>>

Stoppen is geen optie, de CLW zet zich na deze uitspraak actief in voor een vervolg. De steun van leden en donateurs vraagt ons ook om deze strijd voort te zetten. Doel is de invoering van een autonome route, een humaan levenseinde in eigen regie met steun van dierbaren zonder dat zij hiervoor worden vervolgd.Stoppen is geen optie, de CLW zet zich na deze uitspraak actief in voor een vervolg. De steun van leden en donateurs vraagt ons ook om deze strijd voort te zetten. Doel is de invoering van een autonome route, een humaan levenseinde in eigen regie met steun van dierbaren zonder dat zij hiervoor worden vervolgd.
Antisemitische uitingen stoppen helpt bestrijding antisemitisme.
. . . . . . . . . . . . . ChaimNimsky:
"Volwassen ethiek erkent dat voortbestaan
de voorwaarde is voor alle andere waarden."

.
Gebruikersavatar
HierEnNu
Superposter
Berichten: 7575
Lid geworden op: 03 aug 2022 15:57

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door HierEnNu »

Mij spreekt met name dat laatste erg aan:
  • "De behoefte om uit het leven te stappen
    kan zelfs minder worden als
    er openlijk over de doodswens gesproken kan worden.
    Dat is natuurlijk een nog grotere winst.
    "
EenVandaag.AvroTros 04-02-2023 07:0004-02-2023 07:00 schreef:
Grote meerderheid voorstander van recht op euthanasie,
maar bij psychisch lijden vinden mensen het moeilijker


Veel steun voor recht op euthanasie

De steun voor euthanasie in het algemeen is al jaren hoog: op dit moment vindt 93 procent dat het in principe moet kunnen. Voor euthanasie vanwege psychisch lijden is ook een meerderheid, al is de steun daar wel lager. Zeven op de tien (71 procent) zijn voorstander van dat recht.

<<< knip >>>

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem: bel 0800-0113 of chat via 113.nl.

<<< knip >>>

Bovendien moeten mensen op de wachtlijst beter ondersteund worden. "De behoefte om uit het leven te stappen kan zelfs minder worden als er openlijk over de doodswens gesproken kan worden. Dat is natuurlijk een nog grotere winst."
Antisemitische uitingen stoppen helpt bestrijding antisemitisme.
. . . . . . . . . . . . . ChaimNimsky:
"Volwassen ethiek erkent dat voortbestaan
de voorwaarde is voor alle andere waarden."

.
Gebruikersavatar
HierEnNu
Superposter
Berichten: 7575
Lid geworden op: 03 aug 2022 15:57

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door HierEnNu »

Door de uitspraak van de rechtbank Den Haag op 14 december 2022 staan diegenen die vrijwillig en weloverwogen hun leven wensen te beëindigen er alleen voor, met als resultaat een veel grotere kans op een gruwelijke zelfmoord[poging] met alle gevolgen van dien. Het recht op zelfbeschikking over het eigen levenseinde is op die manier een schijnrecht.

Mijns inziens dus een goede zaak dat CLW in hoger beroep gaat:
Coöperatie Laatste Wil 14 maart 2023 schreef:
CLW in beroep tegen uitspraak: wél zelfbeschikking over eigen levenseinde!

Afgelopen maandag heeft de CLW beroep aangetekend tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 14 december 2022.

De rechtbank oordeelde weliswaar dat eenieder die dat vrijwillig en weloverwogen bepaalt het recht heeft om zelf te bepalen wanneer en hoe zijn leven wordt beëindigd, maar oordeelde ook dat de Staat daarop geen ontoelaatbare inbreuk maakt door het verbod op hulp bij zelfdoding onverkort te handhaven. De rechtbank wijst op de Euthanasiewet en de mogelijkheid voor mensen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden met een medische grondslag om euthanasie te verzoeken. Dit betekent echter dat een waardig zelfverkozen levenseinde in eigen regie niet voor iedereen die dat vrijwillig en weloverwogen bepaalt toegankelijk is: mensen die niet op die manier lijden, vallen tussen wal en schip.
Antisemitische uitingen stoppen helpt bestrijding antisemitisme.
. . . . . . . . . . . . . ChaimNimsky:
"Volwassen ethiek erkent dat voortbestaan
de voorwaarde is voor alle andere waarden."

.
Gebruikersavatar
HierEnNu
Superposter
Berichten: 7575
Lid geworden op: 03 aug 2022 15:57

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door HierEnNu »

Dat zulks er snel moge komen:
  • proeftuin Sterven in eigen regie.
    • "Een proeftuin is bedoeld om in kaart te brengen hoe een bepaald proces verloopt. In dit geval willen wij weten wat mensen beweegt om een stervensmiddel in te nemen. Welke mensen kiezen ervoor en waarom?” Als voorbeeld van een proeftuin, noemt Petra de Jong de methadonverstrekking eind jaren 1970, om de toenemende harddrugsproblematiek in het centrum van Amsterdam aan te pakken. De methadonbus van de GGD verstrekte methadon aan drugsverslaafden binnen een gedoogconstructie vanuit de overheid. Vergelijkbaar kan een proeftuin een oplossing bieden voor het maatschappelijk probleem van voltooid leven door een door de overheid gedoogd stervensmiddel beschikbaar te stellen. Die gedoogconstructie zal er ook in moeten voorzien dat nabestaanden gevrijwaard worden van vervolging door overheidsinstanties bij de afwikkeling van deze niet-natuurlijke dood. Een proeftuin Sterven in eigen regie is een middel om de doelstelling van de CLW te realiseren waarbij de autonomie over het eigen sterven uitgangspunt is."
    Bron: Het opzetten van een proeftuin Sterven in eigen regie
Antisemitische uitingen stoppen helpt bestrijding antisemitisme.
. . . . . . . . . . . . . ChaimNimsky:
"Volwassen ethiek erkent dat voortbestaan
de voorwaarde is voor alle andere waarden."

.
Gebruikersavatar
dikkemick
Adelaar
Berichten: 23289
Lid geworden op: 07 mar 2013 18:36

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door dikkemick »

Stel er komt een wettelijk gelegaliseerd instituut waar je zelf mag kiezen hoe je wilt sterven, waar en wanneer.

Ik neem aan dat ook vrijdenkers hieraan enige restricties zouden willen toekennen. Dat het niet zo kan zij dat ik op een kwade dag hierheen loop, betaal en een spuitje krijg (omdat mn behang losgelaten heeft).

Waar moeten we aan denken wil een dergelijk toekomstig instituut levensvatbaar worden? Wie behalve jijzelf zou hier nog zeggenschap in moeten of kunnen hebben? Hoe los of strikt ben je hierin?
Logic will get you from A to B. Imagination will take you everywhere. Zulks is om moverende reden evident!
Einstein/Mick
Gebruikersavatar
HierEnNu
Superposter
Berichten: 7575
Lid geworden op: 03 aug 2022 15:57

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door HierEnNu »

dikkemick schreef: 23 jun 2023 13:13 Stel er komt een wettelijk gelegaliseerd instituut waar je zelf mag kiezen hoe je wilt sterven, waar en wanneer.

Ik neem aan dat ook vrijdenkers hieraan enige restricties zouden willen toekennen. Dat het niet zo kan zij dat ik op een kwade dag hierheen loop, betaal en een spuitje krijg (omdat mn behang losgelaten heeft).

Waar moeten we aan denken wil een dergelijk toekomstig instituut levensvatbaar worden? Wie behalve jijzelf zou hier nog zeggenschap in moeten of kunnen hebben? Hoe los of strikt ben je hierin?
Het zou kunnen voorkomen dat jij op een kwade dag omdat jouw behang losgelaten heeft voor de trein zou springen met alle mogelijke gevolgen van dien voor al die anderen, dus ja, ook dan!
Antisemitische uitingen stoppen helpt bestrijding antisemitisme.
. . . . . . . . . . . . . ChaimNimsky:
"Volwassen ethiek erkent dat voortbestaan
de voorwaarde is voor alle andere waarden."

.
Gebruikersavatar
dikkemick
Adelaar
Berichten: 23289
Lid geworden op: 07 mar 2013 18:36

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door dikkemick »

Dan krijgen ze t druk. Is er nog een leeftijd aan gebonden? Het kind dag zijn stepje afgepakt is en niet meer wil leven?
De 18 jarige bij wie de verkering is uitgemaakt?
Zijn er überhaupt grenzen denkbaar?
Logic will get you from A to B. Imagination will take you everywhere. Zulks is om moverende reden evident!
Einstein/Mick
Gebruikersavatar
Leon
Diehard
Berichten: 1390
Lid geworden op: 22 apr 2022 20:05

Re: Coöperatie Laatste Wil (CLW)

Bericht door Leon »

Ja ook interessant is er nog een vergoeding tegenover kan staan of juist geld kost. Indirect heb je oninbare schulden, of juist belastinggelden van erfbelasting

Het lijkt niet eerlijk om torenhoge schulden te gaan maken en dan uit het leven te stappen. Aan de andere kant bespaart de zelfdoding wel weer op maatschappelijke kosten voor gezondheidszorg en pensioen.
Misschien…
Plaats reactie