Piekerans van een buitenstaander. Geloof en geweten

[Georgie]

Vervolg.
M ensen kúnnen en móéten daarom bewuste keuzes maken. Dat maakt hen tot morele wezens met een geweten en een eigen verantwoordelijkheid tegenover hun medemensen, de samenleving en de wereld in het algemeen. Zij kunnen voor hun daden ter verantwoording geroepen worden door hun medemensen. En door hun eigen geweten. Ik weet het: mensen zijn en blijven dieren en veel van hun denken en doen is dus reflex- en instinctgestuurd. Maar ook daarvoor dragen zij verantwoordelijkheid en ook daarvoor kunnen zij hun geweten voelen knagen. Ze hadden de keuze. Altijd. ‘Het ging zo snel!’. ‘Het was een reflex!’ Het ging vanzelf! ‘Ik wist het niet!’ Is nooit een excuus. Soms een verzachtende omstandigheid.’
Het geweten van de mens toetst het morele niveau van zijn daden aan de aangeleerde normen en waarden. De belangrijkste zijn aangeboren, dus instinctief. Dat is waar. Maar de daad die door dat geweten getoetst wordt is het resultaat van een keuze ook als het een reflex of instinctieve handeling was want de keuze had gemaakt kunnen en dus moeten worden. Hij wordt erop afgerekend. Door zijn eigen geweten of door zijn medemensen.
Maria stelt: “Hogere dieren hebben duidelijk een geweten, ook bewust”
Ik vind dit een wel heel stellige uitspraak. Ik ben daar veel voorzichtiger in. We moeten heel erg oppassen dat we dierlijk gedrag niet vanuit menselijk perspectief beoordelen, vanuit menselijke motieven. Ik denk dat dieren instinctief, dus zonder bewuste motivatie doen wat ze doen. De hond bijvoorbeeld beseft het verband niet tussen de bloempot op de vloer en zijn wilde sprong op de vensterbank toen de kat van de buren langs kwam. Hij ziet en hoort alleen de boze blik en de harde stem van zijn baas. Dan neemt hij automatisch de onderdanigheidshouding aan.

Ik geef toe dat in de levende natuur geen scherpe grenzen zijn. De evolutie gaat heel geleidelijk. Verschillen zijn daarom dus altijd gradueel. Frans de Waal kan dus gelijk hebben met zijn observaties over gedrag en geweten bij primaten. Maar die verkeren dan toch volgens mij op het niveau van Adam en Eva en de boom der kennis van goed en kwaad toen die 6000 jaar geleden uit het Paradijs geknikkerd werden.
Maar misschien was bij hem (FdW dus) de wens wel de vader van de gedachte.Dat gebeurt vaker. Zijn er andere publicaties die zijn observaties en conclusies bevestigen?

Ik schreef: “Dieren zijn a-morele wezens” (alle andere diersoorten dus, behalve de mens en misschien sommige primaten) Hiermee bedoel ik dat diergedrag reflex- en instinctgestuurd is. Automatisch en voorspelbaar. Er zit geen planning of overweging achter. Geen besef van goed of kwaad. Geen moraal.

Er zijn toch echt heel grote verschillen tussen opvoeding en indoctrinatie.
Ik noem er een paar. (het gaat hier wel om een ideaalbeeld. Mensen zijn feilbaar, daarom klopt het niet altijd perfect):
Opvoeding is kindgericht, indoctrinatie ideologiegericht.
Opvoeding is sturend, indoctrinatie dwingend
Opvoeding is empathisch, tweerichtingverkeer, indoctrinatie is non-empatisch eenrichtingverkeer
Opvoeding beslaat alle facetten van het (kinder)leven, indoctrinatie is eenzijdig.
Opvoeding kweekt begrip en empathie. indoctrinatie prent dogma’s in.
Opvoeding is leeftijdgebonden (zo ongeveer tussen geboorte en adolescentie) indoctrinatie vindt in alle levensfasen plaats.
Opvoeding leidt tot vrijheid en zelfverantwoordelijkheid, indoctrinatie leidt tot dwang en repressie
Opvoeding leidt tot volwassenheid en maakt zichzelf zo overbodig, idoctrinatie eist gehoorzaamheid en verliest na beëindiging langzaam aan invloed (Daarom vindt religieuze indoctrinatie ook levenslang plaats)

“God” voedt niet op. Hij legt niets uit. Hij eist alleen gehoorzaamheid. Zonder begrip. Zonder empathie. Waar dit toe kan leiden is maken de vele bloedrode bladzijden in het geschiedenisboek van de mens wel zichtbaar.

Ouders die hun jonge kind “hun eigen normen en waarden en overtuigingen bijbrengen” zijn volgens mij verkeerd bezig. Zij zouden het voorbeeld moeten geven, uitleggen wat die normen en waarden betekenen en het kind de kans geven andere normen en waarden te leren kennen en tenslotte eigen keuzes te maken.
Wat dat betreft beschouw ik mijzelf als een gelukkig mens. Dankzij mijn veelkleurige multi-etnische, multi-religieuze en multiculturele achtergrond ging dat aspect van mijn opvoeding eigenlijk vanzelf goed. Zelfs de indoctrinatiepogingen op mijn gereformeerde lagere school pasten in het patroon.

De allerkleinsten zijn volgens mij nog kleine reflex- en instinctgestuurde a-morele wezentjes. Geleidelijk maar meestal toch vrij snel wordt het kind zich bewust van zichzelf en de wereld om hem heen en de mogelijkheden om (eerst woordloos met lichaamstaal, later verbaal) te communiceren. Het leert dat bepaalde signalen bepaalde reacties kunnen uitlokken en bepaalde bedoelingen kunnen weergeven. Hij leert keuzes maken. Hij ontwikkelt zich tot een moreel wezen. Tot mens.

[Peter van Velzen]

Georgie: Een pluim voor je gepieker!

Voor wat betreft je vraag teb aanzien van morele dieren is deze link misschien interessant.

[Georgie]

Dank voor je compliment Peter.
Ik ga het verhaal van de beide dames vandaag of morgen op m'n gemak bestuderen. (Met het woordenboek bij de hand, want ik ben al een paar moeilijke termen tegengekomen en ik wil de zaak toch wel echt goed begrijpen.)

Georgie

[Peter van Velzen]

Dank voor je compliment Peter.
Ik ga het verhaal van de beide dames vandaag of morgen op m'n gemak bestuderen. (Met het woordenboek bij de hand, want ik ben al een paar moeilijke termen tegengekomen en ik wil de zaak toch wel echt goed begrijpen.)

Georgie

Je bent oplettender dan ik. Ik had niet eens gezien dat het verhaal van een dame kwam, laat staan twee, maar het zijn er geloof ik zelfs drie. Ze hebben echter een ander idee over verantwoordelijk houden dan ik. Ik heb in 2011 een discussie over verantwoordeljkheid geopend en was daarin blijven steken bij de ontnuchterende conclusie dat daar geen geweten voor nodig is. De drie autheurs stellen dat dieren wel moral subjects kunnen zijn maar geen moral agents en dat ze daarom niet verantwoordwoordelijk kunnen worden gehouden. Dat lijkt mij een vergissing. Misschien geldt dat voor morele verantwoordelijkheid, maar niet voor sociale verantwoordelijkheid.

Ze stellen terecht dat morele vaardigheden daar niet voldoende voor zijn, maar zien over het hoofd dat ze zelfs geen noodzakelijke voorwaarde zijn.

Wij kunnen heel goed een iets of iemand verantwoordelijk stellen die in het geheel geen morele capaciteiten bezit. Sterker nog: we doen dat doorlopend. Net zoals we soms een onschuldige bestraffen of iemand die niet het minste besef heeft van wat hij voor verkeerds heeft gedaan. Uiteraard is dat veelal niet zinvol, maar we doen dat wel. Jij misschien nooit en ik slechts zelden, maar er gaat geen dag voorbij zonder dat het gebeurd.

Uiteraard wil dat niet zeggen dat dit ook zinvol is. Om zinvol te zijn dient oms gedrag te leiden tot het vaker of minder vaak voorkomen van datgene waar wij iets of iemand verantwoordelijk voor houden.

Als wij de put verantwoordelijk houden voor het verdrinken van het kalf, kunnen wij de put bijvoorbeeld dempen. Dit is wel een vreselijk extreem voorbeeld. Maar in wezen is verantwoordelijk stellen van iets of iemand slechts die iets of iemand als oorzaak beschouwen van een gebeurtenis.

Een zinvol voorbeeld in "Iets" socialere context: Als een hond het verband legt tussen ons gedrag en zijn eigen gedrag, dan zal hij zijn eigen gedrag aanpassen in de richting die wij wensen, kunnen we stellen dat we op een zinvolle manier de hond verantwoordelijk hebben gehouden.

Pure indoctrinatie volstaat daarbij soms, maar uiteraard werkt dit veel beter als het dier dat wij verantwoordelijk houden in staat is om de moraal waarop wij deze verantwoordelijkheid baseren met ons te delen, en met behulp daarvan geheel onafhankelijk in de toekomst moreel te kunnen acteren. Dat is wat wij een geweten noemen, en het is mogelijk bij geen enkel ander dier aanwezig. Helaas zijn er zelfs mensen die het vrijwel ontberen.

Overigens komt het mij voor dat we iemand zowel een juiste als een onjuiste moraal via indoctrinatie kunnen aanleren. Indoctrinatie schakelt - denk ik - slechts de dialoog uit. Het grote nadeel daarvan is dat we daardoor niet kunnen controleren of de boodschap goed is overgekomen. Daartoe dienen we de persoon (meestal een kind) meer vrijheid te gunnen. Zij moet ons kunnen tegenspreken en kan daarbij soms zelfs gelijk hebben.

[Leon]

dat doe ik toch net, door jezelf minder relevant te vinden zal men zich theoretisch/logisch onthouden van cynisme.

persoonlijk begrijp ik geloof in god of goden als een jezelf minder relevant vinden. Ook dat is theoretisch.

Theïsten vinden zichzelf heel relevant. Zo relevant dat ze hun geloof aan de hele samenleving willen opleggen.
Ze zijn daarbij cynisch genoeg om zichzelf als het geweten van de samenleving op te werpen, alsof hun geloof de hoogste morele standaard is, terwijl het geloof niets met moraliteit te maken heeft, in feite immoreel is.

Je hebt misschien de ervaring van gelovigen die heel vol van zichzelf waren, en minachting hadden voor ongelovigen. Tsja in theorie zie ik dat niet als gelovigen, maar als mensen die zichzelf nog aan het overtuigen zijn.

Hoe kom je bij de uitspraak dat geloof immoreel is? Gaat dit dan om iedereen in vrijheid te laten doen wat die wil? Dus geen geloof op te dringen?

Vrijheid is een belangrijk aspect voor moraliteit, maar je kunt daarbij ook mensen die het geloof hebben aangenomen respecteren. Dat ze dan reclame gaan maken zegt dus vooral iets over hoe ze dat ervaren, maar goed reclame blijft vervelend.

[Georgie]

Je hebt misschien de ervaring van gelovigen die heel vol van zichzelf waren, en minachting hadden voor ongelovigen. Tsja in theorie zie ik dat niet als gelovigen, maar als mensen die zichzelf nog aan het overtuigen zijn.

Je hebt het misschien gemist, maar ik heb het eerder vermeld: Ik kom uit een veelkleurig religieus milieu met een Armeens orthodoxe grootvader (in die traditie ben ik gedoopt), een Javaanse moslima grootmoeder en andere familieleden uit Lutherse en Hugenootse hoek. Mijn ouders noemden zich ‘Nederlands Hervormd’, maar ‘deden’ er niets aan. Ik zat op gereformeerde lagere en middelbare scholen en later op een Hervormde HBO-opleiding. Mijn schoolvrienden gingen elke zondag (sommigen twee keer) naar de kerk, volgden bijbellessen, gingen naar zondagsschool enz.
Intussen woonde ik in mijn lagereschool tijd in een katholiek kerkdorp. Mijn vriendjes daar gingen elke zondag naar de mis, waren koorknaap en bereidden zich voor op hun heilige communie.
Ondanks, of misschien dankzij, al deze invloeden heeft het geloof mij nooit kunnen overtuigen. Ik ben een geboren atheïst.

Ik heb dus ervaring met heel veel soorten gelovigen. Binnen de familie veel verdraagzaamheid. Ieders geloof werd door alle anderen geaccepteerd en gerespecteerd als iets eigens waar niet over gediscussieerd hoefde te worden en niemand probeerde de anderen het eigen geloof op te dringen.

Op school werd wel intensief geïndoctrineerd. Met bijbelverhalen, gebed en zang, maar ook in de keuze van het lesmateriaal en allerlei uitingen over andersdenkenden andere bevolkingsgroepen, andere culturen. En altijd in een atmosfeer van "Wat zielig voor hen om zo misleid te zijn, maar gelukkig hebben wij het ware geloof."
Ik wil dat niet minachtend noemen. Het is meer een soort besmuikte meewarigheid, zoals een volwassene soms stiekem glimlachend naar de overtuigingen van een kind kan luisteren.
Als niet-kerkelijk en bovendien ook nog Indisch jongetje voelde ik me dan behoorlijk aangesproken. Ik hoorde er overduidelijk niet bij. Ik was Anders en ik kon me niet verdedigen. Ik had geen weerwoord.

In mijn katholieke thuisomgeving voelde ik de indoctrinatie indirect in het gedrag.

Later werden wij (ik was intussen getrouwd) door mensen die wij als vrienden beschouwden in de steek gelaten omdat we niet meegingen in hun pogingen ons voor hun geloof te interesseren.

Al met al werd ik zowel op school als in de thuisomgeving (buiten mijn familie en schoonfamilie) door de groep getolereerd maar niet geäccepteerd. Ik was een eenzaam kind. Buitenstaander. met een hoofdletter want het is deel van mijn identiteit geworden.

Ik schrijf dit alles om jou enig inzicht te geven in de achtergrond van waaruit ik mijn meningen probeer vorm te geven in de hoop dat je niet tot nog meer voorbarige conclusies komt.
Dankzij mijn kennismaking met zoveel geloofsrichtingen en mijn eigen atheïst-zijn, kan ik dit alles wat meer avan een afstand bekijken. De verschillen, maar ook en vooral de overeenkomsten zien.

Ik heb niet alleen maar ervaring met gelovigen die heel vol van zichzelf waren. Ik heb zeker de eerste vijfentwintig jaar van mijn leven geleefd temidden van veel gelovigen van allerlei gezindten en stromingen, van streng gelovigen tot minder streng gelovigen, tot en met vrijzinnig gelovigen.

Wat betreft dat ‘overtuigen' zoals jij dat noemt:
Het gaat meer om indoctrineren dan overtuigen en gelovigen zijn, zonder het te beseffen al vele generaties lang onderworpen aan een levenslange intensieve indoctrinatiecampagne
Die begint al direct na de geboorte met de doop en gaat door met de dagelijkse rituelen van gebed en bijbellezing, de wekelijkse kerkgang, feesten als kerstmis en pasen die in die kringen vaak nog religieuze betekenis hebben, gedenkdagen, gelegenheidsrituelen bij huwelijk en andere speciale gelegenheden tot en met de sacramenten der stervenden en de begrafenisdienst en herdenkingsdiensten na het overlijden.
Plus nog allerlei onbegrijpelijke en in mijn atheïstische ogen willekeurige en zinloze ge- en verboden.
Kortom, het leven van een gelovige is één permanente (zelf)-indoctrinatiecampagne, al beseft hij dat zelf niet.

Volgens jouw theorie bestaan gelovigen dus eigenlijk niet. Maar al die mensen beschouwen zichzelf wel als gelovigen.
En ze zijn overtuigd van hun eigen gelijk. Ze noemen dan zichzelf misschien niet erg relevant, ze zijn wel overtuigd van de relvantie van hun geloof. Zo overtuigd dat ze het de rest van de samenleving willen opdringen, zo niet goedschiks, dan toch kwaadschiks.
En daar heb ik grote bezwaren tegen.

[Leon]

Bedankt voor het openhartige inkijkje in jouw leven.

om bij de conclusie te beginnen, ik ga er inderdaad van uit, theoretisch, dat je pas gelovig bent wanneer jouw ego gestorven is, dat daarna het ego gesimuleerd wordt, doet niet af aan het feit dat je een weg volbracht hebt.

Die ervaring zal je van jezelf waarschijnlijk niet kennen, en ik blijf benadrukken dat het theorie is. Een theorie waar ik mijzelf aan vasthou en de bizarre praktijken van religie mee kan verklaren.

Ik vroeg een kunstmatige intelligentie naar een kenmerk voor theisten, dat was bijvoorbeeld de neiging tot cognitieve sluiting. Dat geldt dan in dit geval voor mij.

[Georgie]

Om eerst mijn antwoord op je eerste reactie af te maken:

Hoe kom je bij de uitspraak dat geloof immoreel is? Gaat dit dan om iedereen in vrijheid te laten doen wat die wil? Dus geen geloof op te dringen?

Nee. Het gaat om het uitganspunt.
Het gaat over gehoorzaamheid en eigen verantwoordelijkheid. Over de denkbeelden over goed en kwaad. Over de intermenselijke relaties en ontmoetingen. Over het oordelen over de medemens en zijn denken en doen. Over egoïsme en hypocrisie.

De moraal van de gelovige gaat over gehoorzaamheid. Gehoorzaamheid is' goed'. Ongehoorzaamheid is 'zonde' en dus 'kwaad'
Gehoorzaamheid aan de ge- en verboden en de oordelen van een bovenmenselijke ‘alziende, alwetende en almachtige’ externe autoriteit, ‘God’ genaamd, of ‘de Heere Heere’ of ‘Allah’ of ‘Jahweh’, (ik beperk me voor het gemak even tot de abrahamitische stromingen) die bovendien ook nog eens 'eeuwig en onkenbaar’ is. Voor de gelovige is gehoorzaamheid de hoogste morele standaard.
Maar gehoorzaamheid heeft niks met moraal te maken. Gehoorzaamheid is voor kinderen die hun moraliteit, hun geweten (net als het loopvermogen en het taalvermogen een aangeboren vermogen), nog moeten ontwikkelen.

Moraal gaat over medemenselijkheid, empathie, integriteit. Over de eigen verantwoordelijkheid tegenover medemens, samenleving en de wereld in het algemeen. Over het geweten dat ontikkeld wordt (of zou moeten worden).

Jonge kinderen zijn nog a-moreel. Zij hebben nog geen moreel besef, geen verantwoordelijkheidsgevoel, geen geweten. Zij gehoorzamen in de hoop op een beloning of uit angst voor straf.
Het is de taak van ouders en andere volwassenen om hen te begeleiden bij het ontwikkelen van moreel besef, veranwoordelijkheidsgevoel en een eigen geweten.In ons land hebben zij daar volgens de wet 18 jaar de tijd voor.
Hier schiet de opvoeding in kringen van gelovigen tekort. Zij blijven steken in de gehoorzaamheidsfase. Beloning of straf. Hemel of hel.

Volwassenen die hun denken en doen motiveren met termen als ’het is de wil van god’ of ‘dat is god onwelgevallig’ of ‘zo helpe mij god almachtig’ ontkennen de eigen verantwoordelijkheid voor dat denken en doen en schuiven die af op die ‘alziende, alwetende, almachtige’ externe autoriteit die zij aanbidden.
Dat is egoïstisch, maar ook hypocriet en immoreel. Zelfs hun goede daden zijn ermee besmet.

En het maakt de gelovige uiterst vatbaar voor manipulatie door kwaadwilligen, gewetenloze opportunisten met megalomane neigingen.
Wat de gevolgen daarrvan zijn laten de vele, vele van bloed druipende bladzijden van het geschiedenisboek van de mensheid zien: grootschalige moord en marteling, ketterverbrandingen, genocide, ‘culturicide’ en ja, ook racisme en slavernij.
Bijna alle, of misschien wel alle oorlogen hebben op de een of andere manier een duidelijke of minder zichtbare link met religie. Van de oudtestamentische oorlog om het ‘Beloofde land’ toen en nu, tot de tachtigjarige oorlog, tot het ‘gott sei mit uns’ op de knopen van nazi-uniformen tot de steun van de orthodoxe kerk aan Poetins ‘speciale operatie’ tot de fundamenteel islamitische jihad en alle strijd en oorlog daartussen, daarvoor en daarna aan toe.

Vrijheid is een belangrijk aspect voor moraliteit, maar je kunt daarbij ook mensen die het geloof hebben aangenomen respecteren. Dat ze dan reclame gaan maken zegt dus vooral iets over hoe ze dat ervaren, maar goed reclame blijft vervelend.

Nee. Vrijheid heeft niets met moraliteit te maken.
Vrijheid gaat over de mogelijkheden en beperkingen die de samenleving en de intermenselijke verhoudingen bieden. Alleen vrijheid van denken kan onbeperkt zijn. Vrijheid van handelen is nooit onbeperkt. De vrijheid van de een eindigt altijd daar waar vrijheid en belang van de ander (of de samenleving) in het geding komt.
Hier botst de gehoorzaamheid van de gelovige met de eigen verantwoordelijkheid van de niet-gelovige.
Om twee voorbeeldjes te geven: homoseksualiteit en abortus. De gelovige wil dat verbieden ‘want de bijbel zegt…’ de niet-gelovige vindt het een kwestie van eigen verantwoordelijkheid.

[Leon]

Beste Georgie,

Ik lees tussen de regels door een vertrouwen in een morele opvoeding zonder inmenging van geloof. Waarop is dat gebaseerd?

Ik lees ook stevige beschuldigingen voor alles wat mis ging in de menselijke geschiedenis aan het adres van religie. Bij mij was een van de eerste zaken, bij moreel besef, dat schuld niet bij een externe partij gezocht moet worden.

Als iemand een weg gaat in het leven die neerkomt op het vertrouwen in menselijke toerekeningsvatbaarheid opzeggen, en dan vertrouwen in een “hogere eenheid” aannemen, dan zie ik dat als volkomen logisch. Dat de wereld dan geen hemelse plek blijkt te worden, en die mensen in hun “gered zijn” over kunnen komen als egocentrische gladjanussen, is lastig. Maar dat neemt niet weg dat “gered zijn” in werkelijke zin levens verandert naar een vermeende betere levenskwaliteit.
Dat kan je anderen gewoon gunnen, al blijft het voor jezelf uit.

[Mullog]

...
Om twee voorbeeldjes te geven: homoseksualiteit en abortus. De gelovige wil dat verbieden ‘want de bijbel zegt…’ de niet-gelovige vindt het een kwestie van eigen verantwoordelijkheid.

Volgens mij zegt de bijbel zelfs niks over abortus. Maar gaat de gelovige zijn eigen verantwoordelijkheid uit de weg door het aan de bijbel toe te schrijven (om aan te haken bij wat je allemaal schrijft).

[Georgie]

Bedankt voor het openhartige inkijkje in jouw leven.

Geen dank, Graag gedaan.

om bij de conclusie te beginnen, ik ga er inderdaad van uit, theoretisch, dat je pas gelovig bent wanneer jouw ego gestorven is, dat daarna het ego gesimuleerd wordt, doet niet af aan het feit dat je een weg volbracht hebt.

Voor mij is iemand gelovig als hij zichzelf gelovig noemt en zich aan de voorschriften en rituelen van zijn geloof houdt. En zijn denken en doen motiveert vanuit de denkbeelden die door dat geloof worden voorgeschreven.
Wat je bedoelt met dat ego dat gestorven is en daarna gesimuleerd wordt is voor mij complete abracadabra. Sorry

Die ervaring zal je van jezelf waarschijnlijk niet kennen, en ik blijf benadrukken dat het theorie is. Een theorie waar ik mijzelf aan vasthou en de bizarre praktijken van religie mee kan verklaren.

Inderdaad dit soort metafysische of mystieke of hoe je het noemen wilt ervaringen heb ik nooit gehad. Ik houd me aan de concrete wereld. De waarneembare verschijnselen, ook met betrekking tot het menselijke denken en doen. Die probeer ik te duiden.
En zo lukt het me de praktijken van religie op mijn manier te verklaren.
Wat betreft die ‘bizarre praktijken’ zoals jij ze noemt: Die zijn gemakkelijk te begrijpen vanuit de (goed)gelovigheid van de kudde en de persoonlijke ambities en vooroordelen van hun geestelijk leider en van de schrijvers van hun ‘heilige schrift’, waarbij we vooral niet moeten vergeten dat die ‘heilige schriften’ in een andere tijd, in een andere wereld voor primitieve nomadische woestijnvolkjes zijn geschreven.

Ik vroeg een kunstmatige intelligentie naar een kenmerk voor theisten, dat was bijvoorbeeld de neiging tot cognitieve sluiting. Dat geldt dan in dit geval voor mij.

Ook hier weer: onbegrijpelijk voor mij
De belangrijkste kenmerken van theïsten zijn voor mij:
Hun vluchtgedrag: vluchten voor de eindigheid van het leven, daarom de creatie van een ‘hiernamaals’ met eeuwige gelukzaligheid in hun ‘hemel’ voor de ‘goeden’ (lees de leden van hun eigen geloofsstoming) en eeuwige verdoemenis in de ‘hel’ voor de rest van de wereld.
En vluchten voor de eigen verantwoordelijkheid, daarom een veelheid aan van bovenaf door hun ‘god’ opgelegde regels en voorschriften die steeds weer met nieuwe ge- en verboden aangevuld worden of aan de maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen worden aangepast in een voortdurende krampachtige poging om alles bij het oude te houden.
Dus ook vluchten voor de vooruitgang.
Dat is het tweede opvallende kenmerk: conservatisme.
En dan nog een derde: gynofobie die vaak uitgroeit naar misogynie. Hoe orthodoxer hoe erger.
En tenslotte hun wij-zijdenken. Religie is, wat mij betreft het ultieme wij-zijdenken. Dat is misschien wel het meest opvallende en destructieve kenmerk van religie, met de meest rampzalige gevolgen voor de mensheid in het algemeen.

[Georgie]

Beste Georgie,

Ik lees tussen de regels door een vertrouwen in een morele opvoeding zonder inmenging van geloof. Waarop is dat gebaseerd?

Het gaat niet zozeer om vertrouwen. Het gaat om het opvoeden, het goede voorbeeld geven, steeds weer opnieuw uitleggen waarom dingen wel of niet mogen, wel of niet moeten. Het gaat om empathie kweken, medemenselijkheid, verdraagzaamheid aanleren. Dat is de énige manier om van het a-morele kind een morele volwassene met verantwoordelijkheidsgevoel te maken. Het is het moeilijkste, maar ook het belangrijkste onderdeel van de opvoeding en ik wil niet beweren dat het altijd goed lukt,
Maar bij een 'opvoeding' vanuit het geloof lukt het in elk geval nooit. Dat is geen opvoeden. dat is indoctrineren, drillen. Deze manier van 'opvoeden' blijft steken in de gehoorzaamheidsfase met verklaringen als ‘god wil het zo’ , ‘dat mag niet van god’, ‘god ziet alles’, ‘god straft direct’ en nog meer van dat soort dooddoeners.

Ik lees ook stevige beschuldigingen voor alles wat mis ging in de menselijke geschiedenis aan het adres van religie. Bij mij was een van de eerste zaken, bij moreel besef, dat schuld niet bij een externe partij gezocht moet worden.

Wat die stevige beschuldigingen betreft: dat klopt.
Religie, ooit, in de prille jeugd van de menselijke soort bedacht om de confrontatie met die dodelijk gevaarlijke buitenwereld met haar vele onbegrepen, angstaanjagende verschijnselen aan te kunnen gaan is in de loop van de millenia ontaard in een platvloers, onverdraagzaam, gewetenloos en destructief machtsmiddel, dat tot op de dag van vandaag, ook in onze ‘beschaafde’ westelijke wereld bloedige sporen in de samenleving nalaat.
Wat moreel besef betreft: dat gaat niet over schuld, maar over verantwoordeljkheidsgevoel, medemenselijkheid. empathie.

Als iemand een weg gaat in het leven die neerkomt op het vertrouwen in menselijke toerekeningsvatbaarheid opzeggen, en dan vertrouwen in een “hogere eenheid” aannemen, dan zie ik dat als volkomen logisch. Dat de wereld dan geen hemelse plek blijkt te worden, en die mensen in hun “gered zijn” over kunnen komen als egocentrische gladjanussen, is lastig. Maar dat neemt niet weg dat “gered zijn” in werkelijke zin levens verandert naar een vermeende betere levenskwaliteit.
Dat kan je anderen gewoon gunnen, al blijft het voor jezelf uit.

Het vertrouwen in menselijke toerekeningsvatbaarheid opzeggen en dan vertrouwen in een ‘hogere eenheid’, zoals jij dat noemt is helemaal niet logisch. Het is magisch denken. Geen stap verder dan de primitieve natuurgodsdiensten van de holbewoners die die mysterieuze tekeningen op de wanden van hun grotten hebben achtergelaten.
Met de kennis van nu is het gedegenereerd tot vluchtgedrag
En natuurlijk is de wereld geen paradijs en zal dat ook nooit worden. Mensen blijven mensen met al hun gebreken, al hun goede en slechte eigenschappen, hun streven en opgeven, hun slagen en falen. Maar met het verdwijnen van religie zou de belangrijkste reden van grootschalig bloedvergieten verdwijnen.
Een wijs man heeft ooit gezegd: ‘Goede mensen doen goede dingen. Slechte mensen doen slechte dingen. Je hebt religie nodig om goede mensen slechte dingen te laten doen’

Wat je zegt over gered zijn en een vermeende betere levenskwaliteit klopt als je de nadruk legt op vermeende. Het is en blijft vluchtgedrag. Zelfbedrog.

[Leon]

Er is wat mij betreft geen mogelijkheid tot een open gesprek verder.