MEESTERBREINEN (3): bioloog RICHARD DAWKINS

[tsjok45]

MEESTERBREINEN (3): bioloog RICHARD DAWKINS
(Wilfried Hendrickx)


'De mens is het enige wezen dat in opstand kan komen tegen zijn schepper: zijn genen’

Het heeft mij altijd verbaasd met welke hartstochtelijke intensiteit en klaarblijkelijke vanzelfsprekendheid ik de maatschappij in het algemeen, en de meeste van haar leden in het bijzonder, veracht - mezelf inbegrepen of course, we gaan niet flauw doen, he, klootzakken
Sedert ik - alweer zo'n vijftienjaar geleden - 'The Selfish Gene'('Het zelfzuchtige gen') van de in Oxford docerende evolutiebioloog Ri¬chard Dawkins (57) heb gelezen, ken ik ook de grond van mijn verachting.

The Selfish Gene' begint als een atoomontploffing:
'...Wij zijn overlevingsapparaten, robots die zijn geprogrammeerd om blindelings de zelfzuchtige moleculen die bekend staan als 'genen' in ons te bewaren... Via afstandsbediening bouwen, programmeren en regeren zij ons... Wij zijn de slaven, zij de meesters.'En zo gaat dat maar door, de hele tekst lang: de mens is niet het acme van de schepping, maar een vulgair vehikel voor de op overleving en werelddominantie beluste genen.

Maar! Er is hoop! Zoals het iedere geleerde past die een echt harde theorie bedenkt - Kant, Galilei, Sartre, Wittgenstein - lijkt Dawkins op het einde van zijn carriere te schrikken van de vreselijke impact van zijn ;interpretatie van de leer van Darwin.

Aan een latere editie van The Selfish Gene' (1989) (-zie noot 1 ) heeft hij daarom twee hoofdstukken toegevoegd die een ontsnappingsroute bieden voor de doem van het zelfzuchtige gen, en ook in dit interview mildert hij zijn standpunt aanzienlijk.

Richard Dawkins woont in een van de betere buitenwijken van de fraaie universiteitsstad Oxford, in een schitterend gerenoveerd oud-Engels huis.

'Don't let Dawkins do you in -just say no,'
lees ik op een kleine pancarte aan de deur.
Grapje, / suppose.


De begroeting is formeel en afstandelijk. Dawkins wijst mij een stoel aan en gaat zeif twee meter van mij vandaan zitten. Ik prevel in mijn niet al te briljante Engels mijn eerste vraag.

Hij zucht even - alsof hem een vreselijke taak te wachten staat - legt dan minzaam de handen over elkaar en begint te doceren, in het mooiste Oxford English dat ik ooit mocht aanhoren.





Schieten op de pianist


HUMO
U hebt na 'The Selfish Ge¬ne'
heel wat verontwaardigde reacties gehad. Een boze leraar "uit een ver land' schreef u dat een leerlinge bij hem was komen uithuilen omdat zij vond
'dat het leven na lezing van uw boek geen zin meer had.'
Hoe verklaart u dezelfde meedogenloze impact die ‘ 'The Selfish Gene' op sommige mensen heeft?-


DAWKINS
« Tot mijn verwondering ervaren nogal wat lezers dat boek als diep pessimistisch, om niet te zeggen nihilistisch. Zelf zie ik er dat helemaal niet in:
ik heb geen pessimistische boodschap,
ik ben geen zwartkijker,
ik wil de wereld niet beroven van zijn laatste illusies en hoop.

» Wie na het lezen van The Selfish Gene' geen zin meer in het leven vindt, heeft een wat verwarde kijk op waarom wij hier zijn en waar wij vandaan komen.
Zingeving is een zaak van het brein - wij zijn onze eigen zingevers.
Als je die zin van het leven in het hogere zoekt, in religie bijvoorbeeld, zit je verkeerd.
Dat diepgelovige mensen onthutst The Selfish Gene' dichtslaan en weggooien, komt wellicht door het onbewuste besef dat zij tot dan toe volkomen verkeerd zaten.
En dan moet ik, de boodschapper, het ontgelden (lacht).
Religie besmet mensen."
(noot 2b )

HUMO Bent u zelf religieus opgevoed?

DAWKINS
« Niet echt. Mijn ouders hebben mij grootgebracht in de geest van het anglicanisme. Wij waren lid van The Church of England, maar het geloof is me nooit door de strot geramd. An¬glicanisme is een zeer milde vorm van het Christendom - gelukkig maar.

»Zeer veel mensen met een katholieke opvoeding vallen in hun puberjaren van hun geloof af. Rationeel doorzien ze de hele hocus-pocus, maar emotioneel krijgen ze het nooit helemaal uit hun lijf.

Gisteren stond toevallig in de krant dat de paus in het openbaar vergiffenis had ge-vraagd voor wat pedofiele priesters sommige kinderen hebben aangedaan.
Ik dacht meteen: dat is een stap in de goede richting, maar ik vrees dat de katholieke kerk een nog veel groter kwaad heeft begaan; de systematische indoctrinatie van jonge, weerloze, ongevormde breinen.

Eigen voortplanting eerst

HUMO Herinnert u zich nog het moment dat u voor het eerst de basisidee voor "The Selfish Gene' ingefluisterd kreeg?

DAWKINS
« Absoluut. Het moet rond 1965 zijn geweest. Ik had net het werk van de grote evolutiebioloog W.D. Hamilton gelezen - de man die later mijn collega in Ox¬ford zou worden. Mijn prof en mentor was toen de Nederlandse Nobelprijswinnaar Niko Tinbergen, die meer dan de helft van zijn wetenschappelijke carriere in Oxford heeft doorgebracht.

»Tinbergen nam een sabbat-jaar, en vroeg mij zijn leerstoel tijdelijk over te nemen. Nou, die kans wilde ik maximaal benutten; dus begon ik te zoeken naar een manier om de les voor de studenten zo boeiend mogelijk te maken.
Ik zocht naar een nieuwe retoriek, een nieuwe manier om de aloude wijsheden van de evolutieleer - de “darwiniaanse” theorie - zo bevattelijk en aanschouwelijk mogelijk uit te leggen.

» Zo kwam ik op het idee de evolutie te bekijken vanuit het standpunt van de genen.

Tijdens die lessen is de 'taal' van The Selfish Gene' ontstaan (docerend) :

'Onsterfelijke genen springen van lichaam naar lichaam, van generatie naar gene-ratie, en reizen door de tijd, ter-wiji ze de lichamen waarin ze wonen als niet meer dan tijdelijke overlevingsapparaten beschouwen.'
Enzovoort, enzovoort. Het zat allemaal al in die eerste lessen."


HUMO Gebruikte u woorden als 'zelfzuchtige genen' of 'overlevingsapparaten' als metaforen. of pretendeerde u er de werkelijkheid mee te beschrijven?

DAWKINS
«Het is beeldspraak, in die zin dat genen geen brein hebben en dus niet zelfzuchtig kun¬nen zijn.»


HUMO Heel wat mensen hebben die metaforen van u wel letterlijk genomen.

DAWKINS« Dat zijn dan mensen die niet goed kunnen lezen.
Mensen die van een boek alleen de titel lezen, en vervolgens hun fantasie de vrije loop laten.»

HUMO In uw jongste werk bent u veel milder geworden. Zou het kunnen dat u met het vorderen van de jaren terughoudender over de materie bent gaan schrijven?

DAWKINS
«Ik kan alleen zeggen dat ik een beetje wijzer ben geworden over hoe je iets uitlegt. Ik ben nu meer dan vroeger op mijn hoede voor het gevaar dat mijn woorden verkeerd begrepen worden.
Maar de basistheorie heb ik zeker niet afgezwakt.
»Kijk, basically is 'The Selfish Gene' niet meer dan mijn manier om de evolutietheorie uit te leggen. Darwin was er zich goed van bewust dat het individu niet probeert te overleven voor zichzelf, nee, het wil boven alles overleven om zich te kunnen voort-planten.
Maar toen ik aan "The Selfish Gene' begon, dachten de meeste biologen nog altijd dat dat te maken had met de wil om de soort in stand te houden.

Uit talloze waarnemingen blijkt dat niet te kloppen:
het individu plant zich voort om zijn genen te laten overleven. Waarom? Omdat zijn genen hem daartoe dwingen - omdat de genen het individu op maximale voortplanting hebben ingesteld.
» Doen die genen dat bewust?
Nee - het gebeurt allemaal automatisch, mechanisch en onbewust. Alleen: als wij met ons menselijk brein naar het verloop en het resultaat van de evolutie kijken, en we zouden de genen menselijke eigenschappen toedichten, dan zou hun voornaamste eigenschap zijn: zelfzucht en egoisme.
Genen, dieren, planten, auto's kunnen niet zelfzuchtig zijn, omdat zelfzucht een menselijke categorie is, maar als ze een brein zouden hebben, zou dat ongetwijfeld zeifzuchtig zijn. Ge¬nen 'manipuleren' de wereld en de lichamen waarin ze tijdelijk verblijven. Zij bouwen die zo dat ze een zo groot mogelijke kans krijgen om te overleven en zich¬zelf voort te planten.»
Fitness

HUMO Als je honderd gestudeerde mensen vraagt wat de evolutieleer voor hen betekent, zullen er 99 antwoorden: 'De wet van de sterkste', maar er zijn toch veel situaties denkbaar waarin niet de sterkste of de grootste overleeft, maar de slimste, de kleinste, of zelfs de domste.

DAWKINS
« Dat is zeerjuist, en je kunt het niet genoeg benadrukken. Darwin zelf spreekt van 'survival of the fittest', en daar ligt de kem van het probleem:
je kan dat op verschillende manieren interpreteren.
Daarom hebben evolutiebiologen een nieuwe definitie van 'fitness' bedacht, zij be-doelen ermee:
die kenmerken die door de natuurlijke selectie wor¬den begunstigd. In de genetische wiskunde bestaat zelfs een symbool om de hoeveelheid fitness uit te drukken.»

HUMO Een andere veelgemaakte fout is te denken dat de natuurlijke selectie noodzakelijk steeds complexere levensvormen zou gaan scheppen, met De Mens -als toppunt van complexiteit -helemaal bovenaan de ladder.

DAWKINS
« En dat is een kanjer van een dwaling.

De complexiteit van een levensvorm heeft niets van doen met zijn overlevingskansen. De natuurlijke selectie begunstigt de levensvorm die het meest succesvol is in overleven en reproduceren ( noot 3) - in mijn theorie zou dat dan klinken: in het doorgeven van zijn genetisch materiaal.»
HUMO Kortom: wij mensen zijn niet de koningen van de schepping?

DAWKINS
«Kijk, de 'modeme' mens bestaat naar schatting nog maar 130.000 jaar, in evolutio naire termen is dat een vingerknip.
De evolutie heeft geen bedoeling of richting, ze heeft geen plan, ze reikt niet naar het hogere of het schonere. Het is een soort blinde rechter die simpelweg de levensvorm bevoordeelt die toe¬vallig het best is uitgerust om een nieuwe situatie het hoofd te bieden.
Als je naar de verschillende levensvormen kijkt - vissen, vogels, krabben, insecten - dan zie je eigenlijk boven alles verschil¬lende strategieen om te overleven.

» Sommige dieren gingen een schild ontwikkelen dat hen moest beschermen tegen hun natuurlij¬ke vijanden. Sommige, pakweg de olifant, hebben het gezocht in hun lichaamsomvang. Er zijn dieren die zich aan hun jagers trachten te onttrekken door zich zo stil te houden dat het lijkt alsof ze een steen zijn.
Andere kiezen dan weer voor de aanval en hebben scherpe tanden en krachtige klauwen ontwikkeld.
Alle¬maal pogingen om overeind te blijven.

HUMO Het is natuurlijk verleidelijk te denken dat die dieren zich bewust op die overlevings-strategieen zijn gaan toeleggen.

DAWKINS
« Ook dat is een veelge¬maakte fout.
Een giraf heeft geen langere hals gekregen omdat hij al die tijd hard zijn best heeft gedaan om zo lang mogelijk te worden, en zo bij de lekkerste blaadjes te kunnen komen.

Dat zou op doelgerichtheid duiden, en als wij ons daaraan overgeven, belanden we meteen in de buurt van de wazige ideeen van Teilhard de Chardin, die de evolutieleer wel aanvaardde, maar het niet kon laten er toch nog een religieuze draai aan te geven.

» De waarheid is veel kouder en killer:
als een girafmoeder vier welpjes werpt, zal het welpje met de langste hals het dichts bij de blaadjes kunnen.
Stel nu dat er voedselschaarste komt, dan zal de giraf met de kortste hals het eerst van honger omkomen, terwiji die met de langste hals de grootste kans zal maken om in leven te blijven en zich alsnog voort te planten.
Hij zal de enige zijn die zijn genen kan doorge¬ven.
Het langehals-gen zal meer kans maken om te worden door-gegeven dan het kortehals-gen.
( noot 4)

» Maar, aan de andere kant:stel dat er door een klimaatswijziging een overvloed aan voedsel ontstaat en dat een lange hals een handicap wordt – omdat je er meer door opvalt bij tijgers en leeuwen bijvoorbeeld, of omdat je er minder vlot mee door het bos kunt rennen, ik zeg maar wat - dan zal het lange hals-gen min¬der kans maken om zich te verspreiden.

Het is zelfs waarschijnlijk dat in die nieuwe situatie de lange hals helemaal uitsterft.
Of dat de giraf tout cour verdwijnt, omdat
zijn plaats wordt ingenomen door meer aangepaste dieren.

» Dat gebeurt uiteraard allemaal niet in een paar jaar:
de evolutie werkt uiterst traag.
(noot 6 )


Maar stel datje zo'n opeenvolging van evolutionaire gebeurtenissen zou filmen, en je zou die film vervolgens razendsnel weer afspelen, dan zou je zien hoe halzen, staarten en slurven langer of korter worden, je zou klauwen of tanden of andere 'wapens' zien verschijnen of verdwijnen je zou soorten zien verdwijnen en nieuwe soorten zien ontstaan -je zou de ware aard van de evolutie zien: blind, traag. En boven alles: doelloos.

» Conclusie: niet het sterkste, langste of verstandigste dier overleeft, maar het dier dat toevallig - en ik druk op dat woord
- de juiste lichaamsbouw of kleur heeft om de nieuwe uitdaging met succes aan te gaan.

Parasieten

HUMO Acht u situaties mogelijk waarin complexe wezens een stapje achteruitzetten omdat de evolutie dat zo wil? :

DAWKINS
« Zeer zeker. Het is best I mogelijk dat in bepaalde gevallen intelligentie een handicap wordt.
Dan is het niet the fittest die overleeft, maar the stupidest, de domste.

De natuurlijke selectie kent geen moraliteit, geen goed of geen kwaad.
Wat gisteren een kwaliteit was, wordt morgen een handicap, en omgekeerd.

» Er bestaat een mooi voorbeeld van hoe de evolutie minder complexe wezens verkiest boven complexe: de parasieten.
De meeste daarvan zijn minder complex dan hun voorouders.
Vaak gaat het om wezens die eerst buiten hun gastheer leefden: ze hadden ogen, een mond, een spijsverteringsstelsel en een bewegingsapparaat.
Langzaam zijn zij hun gastheer binnengedrongen en op diens kosten gaan leven, en beetje bij beetje zijn ze de organen en apparaten die ze niet meer nodig hadden, gaan afstoten.
Sommige parasieten zijn zo nauw met hun gastheer verweven dat ze er zelf deel van zijn gaan uitmaken: ze hebben niet eens een eigen spijsverterings¬stelsel meer. Kortom: eenvoud kan een wapen zijn.»

HUMO Dat is een wel bijzonder harde les voor ons, mensen?

DAWKINS« Oja. Het is niet om¬dat wij mensen duidelijk steeds complexer zijn geworden, dat dat proces eeuwig zai blijven doorgaan.
Evolutiebiologen maken weleens de kosten-batenanalyse van een brein op:
bij hongersnood kan een brein een handicap zijn, simpelweg omdat het enorm veel energie, en dus voedsel verbruikt.

De hersens van een mens nemen meer dan 20% van zijn zuurstofverbruik voor hun rekening - terwijl een normaal brein toch maar 1200 cc groot is.

» Een brein biedt natuurlijk enorme voordelen: wij hebben er onze - tijdelijke, en daar druk ik op - heerschappij over de rest van alle leven duidelijk aan te danken.

Maar in tijden van nood zou het alleen maar een dure energieverslinder kunnen zijn, waar we verder niets aan hebben.
Mensen met kleinere, dus minder energie verbruikende breinen zouden dan in het voordeel zijn.
Hun genen zouden zich sneller verspreiden, en voor we het weten zouden we onze hogere hersenfuncties verliezen en misschien weer op handen en voeten lopen (lacht).»
( noot 5 )

HUMO Tegelijk ligt in het hogere brein heel veel hoop besloten.

DAWKINS
« Precies. De darwiniaanse evolutie gaat angstwekkend traag - het is een zaak van miljoenenjaren.
( noot 6)

Maar de culturele evo¬lutie, die het resultaat is van het hogere brein, werkt razendsnel.
Via ons brein kunnen wij aan de doem van de evolutie en van de zelfzucht van onze genen ontsnappen.
De mens is tot nog toe het enige bekende levende wezen dat in opstand kan komen tegen zijn eigen schepper: zijn genen.




Niet memmen!
(noot 7)
HUMO In een van de merkwaardigste hoofdstukken uit 'The Selfish Gene'
lanceert u een nieuw begrip: het mem, meervoud: memen.

DAWKINS
« Het idee van de me¬men( noot 1D ) komt voort uit mijn overtuiging dat de wetten van de evolutieleer niet alleen gelden voor genen, maar voor iedere mogelijke replicator - ieder systeem dat zich voortplant.

En toen kreeg ik het idee dat bewustzijnsinhouden, gedachten, in wezen ook als replicatoren konden worden gezien.
Naar analogie met het gen heb ik die nieuwe replicator mem genoemd.

Memen kunnen zich razendsnel vermenigvuldigen en zich in een wip in de hoofden van een hele buurt, een land, een volk gaan nestelen.


HUMO Kun je stellen dat memen ook zelfzuchtig zijn?

DAWKINS
« Absoluut. Ze ondergaan net als genen de wetten van de natuurlijke selectie.
Net zoals de genen via sperma en eicel van mens naar mens springen, springen memen via het proces van imitatie ( noot 8 ) van brein naar brein.
Maar daartoe moeten ze de strijd met de concurrentie aangaan, net als de genen.»

HUMO Je zou memen kunnen beschouwen als een soort mentale virussen die ons brein binnendringen en besmetten? Waarna wij op onze beurt weer anderen besmetten?

DAWKINS
«Precies. Er zijn honderden voorbeelden.
Popsongs, bijvoorbeeld.
Of moppen.
Of alles wat 'in de mode' is.
Een mem kan van alles zijn: een good idee, een politieke stellingname, een religieus concept.
Sommige memen is een kort leven beschoren,maar andere zijn oeroud en onverwoestbaar: de godsidee, bijvoorbeeld, lijkt rnij een schoolvoorbeeld van een halsstarrig en onuitroeibaar mem.»

HUMO De kracht van een mem heeft niets te maken met zijn waarheidsgehalte?

DAWKINS
« Nee. De grootste kracht van een mem is of het 'aanslaat'.
Een club, een sekte, een politieke partij: ze drijven allemaal op memen.
En net als ge¬nen hebben memen de dwingende behoefte zich voort te planten.
Een hype is niets anders dan een epidemie van een nieuw mem:
de hoelahoep, de twist, Harry Pot¬ter..."


HUMO Het nazisme, het communisme, de jihad - allemaal memen?
DAWKINS
«Waarschijniijk wel. Het is toch wel uiterst merkwaardig dat plotseling honderdduizenden mensen hetzelfde gaan denken, terwijl anderen precies het tegenovergestelde gaan beweren? Memen zijn stukjes ma-chinecode die bezit vanje ne¬men. Onderwijs wordt dan: het doorgeven van welbepaalde, 'interessante' memen.



De kracht van het toeval

HUMO Kunt u schetsen hoe de genen - en dus het leven - zich hier ontwikkeld hebben?

DAWKINS
«Je kunt ruwweg stel¬len dat de aarde 4,5 miljardjaar oud is.
Helemaal in het begin was deze planeet niet meer dan een om zijn middelpunt roterende wolk van stof en heet gas,langzaam is gestold.
Die stollingsfase is ongeveer 3,8 miljard jaar geleden begonnen: dat kunnen we zien aan de leeftijd van de eerste gesteenten.

» Het leven zelf is vrij snel daama ontstaan, ongeveer 3,5 miljard jaar geleden.

In het begin waren er op aarde alleen zeer eenvoudige verbindingen aanwezig: kooldioxide, water, methaan en ammoniak.
Door blikseminslagen en de inwerking van ultraviolet licht veranderde het water in een soort oersoep.
De aminozuren in die oersoep zijn zich spontaan tot complexere moleculen gaan verenigen, en die zijn zich vervolgens door toeval gaan vermenigvuldigen.
Zo zijn de eerste replicatoren . ontstaan.»

HUMO U vergt wel erg veel van dat 'toeval'. Zo kun je alles verklaren!

DAWKINS«Kijk, we hebben het nu over processen die vele honderden miljoenenjaren hebben gevergd. In zo'n tijdskader wordt het toeval uiterst krachtig.

Als u morgen de lotto wint, zult u spreken van een ongelooflijk toe¬val, maar als u tweehonderd miljoenjaar na elkaar uw lottofor-mulier invult, zult u hoogstwaar-schijniijk een keer of vijf de grote pot winnen. Hoe groter de tijdsspanne, hoe waarschijniijker het onwaarschijniijke wordt.»


HUMO Oke, terug naar de eerste replicatoren.

DAWKINS De rest-van het verhaal is eigenlijk een kwestie van organisatie: de eerste replicato¬ren zijn zich massaal gaan verspreiden.

Vervolgens zijn ze aan elkaar gaan klitten tot complexere gehelen, die zich op hun beurt zijn gaan vermenigvuldigen.
En vervolgens is de natuurlijke selectie op die almaar groter wordende moleculen gaan inwerken:zo ontstond er variatie en specialisatie.

» De eerste primitieve wezens hadden wellicht een enkele rune-tie( basis regel )
in leven blijven en zich ver¬menigvuldigen.
Later zijn meerdere van die microscopisch kleine wezentjes zich in kolonies gaan verenigen, waarbij ze uiteenlopende funkties en run-ties gingen vervullen.
Wellicht ligt daar de oorsprong van onze organen: longen, hart, maag zijn verre overblijfsels van de eerste specialisatie binnen almaar complexer wordende levensvormen. »

In het begin gebeurde de voortplanting ongeslachtelijk:
een cel scheurde zich als het wa¬re in tweeen.
Dat was een primi¬tieve vorm van klonering: alle nakomelingen waren perfecte kopieen van hun moedercel.

Later in de evolutie is de geslachtelijke voorplanting ontstaan:
het erfelijk materiaal van een vader en een moeder ging zich vermengen. Evolutionair gezien was dat een enorme sprong voorwaarts: geslachtelijke voortplan¬ting betekent variatie - niemand is volkomen gelijk aan zijn broer of zus, de kenmerken verschillen.

En, zoals gezegd: binnen die va¬riatie zal door het proces van natuurlijke selectie
'the fittest' meer kansen krijgen om zich voort te planten en zijn genen te verspreiden.»


Het grote medelijden

HUMO
Volgens de theorie van het zelfzuchtige gen speelt de na¬tuurlijke selectie niet alleen op het vlak van het individu, maar ook op het vlak van de genen zelf.

DAWKINS
« Ja. De genen leveren onder elkaar strijd voor een plaats op de chromosomen.
Door de evolutionaire geschiedenis heen ontwikkelen en wijzigen genen zich, als waren het individuen.
Alle genen die zorgen voor bijvoorbeeld de aanmaak van hemoglobine, gaan terug tot een gemeenschappelijke voorouder.»

HUMO Dat betekent dat wij niet alleen met dicht bij ons staande soorten zoals de chimpansee ge¬nen gemeen hebben, maar ook met de allerlaagste soorten?

DAWKINS« Zeker wel. Sommige van onze genen vinden wij ook bij pakweg de planten terug.
Wij delen genen met amoeben, met pantoffeldiertjes, noem maar op.»

HUMO In wezen zijn wij dus allemaal dezelfden?

DAWKINS (lacht)«In wezen zijn wij niet meer dan een complexe evolutie van de eerste replicatoren.

HUMO U stelt dat 'het gen de basiseenheid van zeifzucht is'. Dat is een vrij radicale stelling.

DAWKINS« Ja, en daar blijf ik bij. Maar het is niet omdat het gen in de grond zelfzuchtig is, dat wij daarom ook noodzakelijkerwijs zelfzuchtig moeten zijn.

Het zou best kunnen dat het gen zijn eigen zelfzuchtige belangen het best dient door ons altruistisch te maken.
Je mag mijn theorie zeker niet zien als een excuus voor menselijk zelfzuchtig gedrag.

Ik zeg niet:
leef er maar op los,
tracht je medemens zoveel mogelijk uit te buiten en
doe vooral niks gratis voor een ander.

Ik zeg alleen:
aan de basis van alle le¬ven ligt een replicator die om zich voort te planten niet anders kan dan het soort daden stellen dat - vanuit menselijk oogpunt -als 'zelfzuchtig' wordt geinterpreteerd.»

HUMO
U schrijft: 'De genen zijn meester-programmeurs. Hun bouwwerken - de planten, de dieren, de mensen - worden beoordeeld voor de rechtbank van de natuurlijke selectie. Wij mogen, waar gemeenschappelijke belangen uit elkaar lopen of in conflict raken, leugen en bedrog en zelfzuchtige uitbuiting verwachten.
Kinderen zullen hun ouders verraden,
mannen zullen hun vrouw bedriegen,
broers en zussen zullen tegen elkaar liegen.

'DAWKINS
(zucht)« Well, dat is nu net een van die passages die ik vandaag de dag misschien niet meer zou schrijven, omdat ik ouder en milder ben geworden.
En voorzichtiger.
Die alinea heeft zeer veel mensen in verwamng gebracht.
Ik herhaal: 'zelfzuchtige genen' betekent niet 'zelfzuchtige individuen'. Ik kan het niet genoeg benadrukken."

HUMO Nog zo'n quote:
'Voor de ene overlevingsmachine is de andere overlevingsmachine niet meer dan een brok voedsel.
Overlevingsmachines trachten andere overlevingsmachines voor hun eigen bestwil te gebruiken - binnen en buiten de eigen soort.' Is dat ook een gedachte die u vandaag de dag niet meer zou neerschrijven?

DAWKINS«Nee. Daar sta ik nog altijd achter.»


HUMO Omdat het het resultaat is van zuivere observatie?

DAWKINS « Nee. Het is het resul¬taat van deductie, van afleiding uit de theorie van Darwin. Het betekent dat er voor menselijke overwegingen als 'medelijden' en 'passie' en 'liefde' geen plaats is-In die in de wereld van Darwin - en dus ook niet in die van het zelfzuchtige gen.

»Als een luipaard een gazelle opjaagt en vervolgens aan stukken scheurt en opvreet, voelen wij medelijden met de gazelle. We denken aan haar arme man en haar lieve kindertjes die nu moederloos achterblijven. Dat zijn volkomen legitieme gevoelens, maar te verwachten dat de luipaard hetzelfde soort medelij¬den zou voelen, is menselijke sentimentaliteit.

Om dat soort gevoelens te hebben, heb je een hoger brein nodig.
En de luipaard heeft dat niet.
In de darwiniaanse zienswijze is een gazelle voor een luipaard niet meer of niet minder dan een klomp vlees, brandstof voor zijn motor.*

Schone schijn

HUMO In The Selfish Gene' geeft u meerdere voorbeelden van dierlijk gedrag dat op het eerste gezicht altruistisch lijkt, maar, vanuit het standpunt van de genen, als 'zeifzuchtig' dient te worden gemterpreteerd.

DAWKINS
« De natuur krioelt van de voorbeelden, en iedere dag vinden de veldbiologen er nieuwe.
Als een wijfje haar eigen leven waagt om haar kroost te red¬den, doet ze dat in de eerste plaats omdat ze de helft van haar genen met die kroost deelt - ze redt eigenlijk zichzelf, of liever: haar genen.
Een toevallig voorbijlopend wijfje zal nooit haar leven wagen om een kroost te red¬den waar zij genetisch geen banden mee heeft.
Een vogel die bij het naderen van een roofdier alarm slaat voor de groep, vestigt daardoor de aandacht van het roofdier in de eerste plaats op zichzelf.
Maar ook hier blijkt genetische zelfzucht aan de basis te liggen: in de gewaarschuwde groep bevinden zich de ouders, de kinderen, de broers en zussen, de neven en nichten van de waarschuwer - en die dragen stuk voor stuk tot de helft van zijn eigen genen.

En zo kan ik nog uren doorgaan: 'The Selfish Gene' staat vol met voorbeelden. En overal komen de biologen tot dezelfde conclusie: wat op het individuele vlak altruistisch lijkt, blijkt op het genenvlak zuivere zelfzucht.»


HUMO U schrijft: '1k zie een moeder als een machine die is geprogrammeerd om alles te doen wat in haar macht ligt om kopies te maken van de genen die in haar leven.' Maakt dat de zozeer be-zongen moederliefde niet verdacht?
DAWKINS
« Nee. Ik ben voor moederliefde en geen haar op mijn hoofd denkt eraan die in twyfel te trekken. Het is een prachtig en persoonlijk gevoel.

Maar als darwiniaan zeg ik:
'Het zou een grove foul zijn de omgang van een kat, een schorpioen of een krokodil met zijn kroost als moeder¬liefde te interpreteren.'
Moeder¬liefde is een zaak van mensen, je hebt er een hoger brein voor nodig.
Een echte darwiniaan, en dat ben ik, ziet een moeder als een voorgeprogrammeerde robot die alles doet om haar eigen genen -dezelfde genen die haar hebben geprogrammeerd! - in stand te houden en te vermeerderen. Het is een volledig automatisch proces.»
Nu gaan we een stapje verder: menselijke moederliefde is een zaak van het hogere brein. Maar dat hogere brein is op zijn beurt het resultaat van het programmeerwerk van onze genen.
Je zou kunnen stellen dat mensen evolutionair gezien zo succesvol zijn, omdat de genen erin geslaagd zijn gevoelens als moederliefde, eerzucht, trots en al die andere vaak bezongen deugden te laten ontstaan.
Maar het feit dat je inziet hoe die prachtige gevoelens zijn ontstaan, doet niets af aan de schoonheid ervan.» Kijk naar seks. Waarom heeft de natuurlijke selectie iets als begeerte laten ontstaan?

Om de bevruchting aangenamer en makkelijker en frequenter te laten gebeuren, natuurlijk.
Maar als je dat weet, betekent dat niet dat de begeerte verdwijnt.
Zelfs als je de trues doorhebt die je genen met je uithalen, blijf je in staat om lief te hebben en begeerte te voe¬len. Meer nog:je moet wel, of je nu wil of niet.




'Als je de film van de evolutie versneld zou afspelen, zou je halzen, staarten en slurven langer of korter zien worden, je zou klauwen en tanden zien verschijnen en weer verdwijnen, je zou soorten zien verdwijnen en ontstaan.
Je zou de ware aard van de evolutie zien: blind, traag, en boven alles: doelloos.'




___________________________________________________________________

Noten ;

1) The selfish gene (19

a) ( Modern /2002 ) Selfish Gene Theory
http://bovination.com/cbs/selfishGeneTheory.jsp


b) Opening pages
http://www.simonyi.ox.ac.uk/dawkins/Wor ... page.shtml


c)
http://www.simonyi.ox.ac.uk/dawkins/Wor ... fish.shtml


D) Chapter 11 from / Richard Dawkins, ``The Selfish Gene''
the best short introduction to, MEMETICS,
(and, also, the text where Dawkins coined the term `meme').
http://www.rubinghscience.org/memetics/ ... memes.html

2) (other ) Books /articles by Dawkins
a) http://www.simonyi.ox.ac.uk/dawkins/Wor ... ndex.shtml

b) 'Ik voer een kruistocht voor de waarheid'
http://groups.msn.com/evodisku/nieuws.m ... 0343095039


3)dat houd zelfs een “toevals” element in , zoals S. Jay Gould stelde --
http://groups.msn.com/evodisku/glosc.ms ... 0836454727

http://groups.msn.com/evodisku/glosc.ms ... 7417231555


4)GIRAF- EVOLUTIE

Dit voorbeeld stamt nog van Darwin en is zeer verouderd : ook deze versie van het “adaptationistische verhaaltje (-
http://groups.msn.com/evodisku/glosa.ms ... 1691167388
van Dawkins “ heeft veel misvattingen doen postvatten

Zie over de moderne inzichten over de evolutie van de giraf :
http://groups.msn.com/anti-creato/gener ... 3962034217

Men denkt tegenwoordig meer in de richting van sexuele selectie
http://www1.pacific.edu/~e-buhals/GIRAFFE2.htm

http://bill.srnr.arizona.edu/classes/18 ... yANeck.pdf


5) ondertussen weten we dat pygmee- vormen ( met inbegrip van vooral kleinere hersenmassa) binnen een afstammingslijn (en bijvoorbeeld onstaan op eilanden )eveneens een oplossing kunnen zijn om het energieprobleem ( en de beschikbaarheid van voedsel ) ietwat op te lossen en waarbij een zekere vorm intelligentie wel wordt bewaard -
http://groups.msn.com/evodisku/nieuws.m ... 5568777537

Het is niet het hersengewicht maar de structuur van de hersenen die belangijk is en het coefficient dat de verhouding uitdrukt van de hersenen met het totaal lichaamsgwicht van het dier ....


( 6) Evolutiesnelheid ....

http://groups.msn.com/evodisku/glose.ms ... 5719714778



(7) Memmen is vlaams ( ook wel synoniem van het vlaamse: “zagen” -” van dik hout zaagt men planken” )
Staat als werkwoord voor zeuren , ‘ouwenelen’( éhéhéhéhé ) en ouwehoeren ....
Memmen (= zelfst naamwoord ; Mammen  de tepels van mama ) betekent ook “ aan de borst liggen “ , en (figuurlijk/overdrachtelijk ) duimzuigen en zelfs fopspeen (= Het middeleeuwse Gents : memme of een lokke (= zuigding/ Tutter / vodje gedrenkt in een zoete vloeistof )vandaar  zuigeling = mammelokker )

Het is hier gebruikt als een woordspeling op het dawkiniaans begrip meme(s)

[Sararje]

Ehm, interessant artkel tsjok maar ik meen dat het NLse mv van mem memen is.

[tsjok45]

Ehm, interessant artkel tsjok maar ik meen dat het NLse mv van mem memen is.

1.-
"Memes " is klakkeloos overnemen uit het engels
is "mem " wel juist ? of gebruikt men beter meme
http://nl.wikipedia.org/wiki/Meme
meme ? ( enkelvoud / of dit is ook een anglicisme ) = memen ( meervoud )

staat het in de VD -woordenlijst ? ik heb er geen tot mijn beschikking momenteel ....

Memes is de oorspronkelijke engelse meervoudsvorm van meme
http://wiki.cotch.net/index.php/Memetics

2.- Echter te gebruiken als de beste zoektermen ( met bijvoorbeeld google ) zijn

memetics
memetica

memes ( meme = krijg je wel teveel franse " même " )
Wel interessant---> op bijvoorbeeld scirus :
http://www.scirus.com/srsapp/search?q=m ... &g=s&t=all

memen levert niet al te veel op ( wel een paar inleidende nederlandse artikels en wat discussies )

[Christiaan]

Ik dacht meteen: dat is een stap in de goede richting, maar ik vrees dat de katholieke kerk een nog veel groter kwaad heeft begaan; de systematische indoctrinatie van jonge, weerloze, ongevormde breinen.

Dus het bij brengen van de katholieke leer is indoctrinatie? Kun je me dan misschien uitleggen wat het verschil is tussen iemand de katholieke leer onderwijzen en te onderwijzen dat er bijv geen god bestaat? Mensen die in de katholieke leer of wat voor leer dan ook zijn onderwezen kunnen altijd nog de keuze maken om deze niet te volgen.

[chromis]

Ik denk niet dat Dawkins pleit voor een onderwijs waarin wordt gesteld dat een God niet bestaat, maar een onderwijs waar dit compleet buiten beschouwing wordt gelaten. Ok, je krijgt op de duur wel te maken met wetenschappelijke zaken die wellicht een argument kunnen zijn tegen een bepaald idee van een godsdienst, maar de reden waarom dit onderwezen wordt heeft niets te maken met een of andere godsdienst in kwestie. In werkelijkheid wordt dit, wat mij betreft, een seculiere opvoeding genoemd.

Maar ik ben wel van mening, en Dawkins onderbouwt deze stelling zelfs, dat als je een geloof erin gedreund krijgt, met name een geloof waarin hel en verdoemenis wordt gepreekt tegen de afvalligen en de zondaars, angst ervoor zal zorgen dat dit geloof wel zal blijven hangen. De keuze wordt daarin dan min of meer beperkt door de vorming van de basale kijk op de wereld. Zo ken ik wel een paar mensen die op leeftijd zijn die vertelden over vroeger, toen ze bang werden gemaakt met de hel. Deze mensen hadden een katholieke opvoeding genoten in principe. In een Jehova getuigenboekje dat ik een tijd geleden kreeg stond niet voor niets dat het een goede zaak was om kinderen godsangst in te praten.

Overigens is vorming van de basale kijk op de wereld bij een kind van groot belang voor de verdere ontwikkeling van het kind. Afgezien van de factor "angst" speelt dit ook generiek een rol. Als je bijvoorbeeld een kind in een vroeg stadium kritisch leert denken, vragen leert stellen en leert hoe deze vragen kan oplossen in termen van objectiviteit en rationaliteit, dan zal je andere kinderen krijgen dan als je ze compleet volstampt met een doctrine over hoe de wereld dan wel niet werkt (godsdienst) waar je niet aan mag twijfelen.

[bad_religion]

Kun je me dan misschien uitleggen wat het verschil is tussen iemand de katholieke leer onderwijzen en te onderwijzen dat er bijv geen god bestaat?

Nou het laatste hoef je namelijk niet te onderwijzen bijvoorbeeld.....

[tsjok45]

dat het een goede zaak was om kinderen godsangst in te praten.

De " vreze des heren "
Het is zelfs veel meer dan een ordinaire dreiging met de boeman of de grote wreker ...
Namelijk : het is een grove mentale mishandeling van kinderen met blijvende emotionele gevolgen ....
Het beperkt de latere keuze-mogelijkheden ....( en veroorzaakt bij sommigen psychoses en zelfverminkende tendenzen Velen kunnen dit later wel degelijk overwinnen( als ze het geluk hebben in een seculiere maatschappij te leven ) ... maar het blijft in krisissituaties steeds weer opduiken als verlammende en blokkerende complexen

Het is , miljarde nonde ,niets anders dan geestelijke castratie .... waardoor kinderen worden "geprepareerd" /"bruikbaar" gemaakt voor de eigen "doelen "van de religieuzen en " heilige " controleurkes , door ze op te zadelen met een kunstmatige handicap om beter bestuurbaar en controleerbaar te worden : door ze te kortwieken .... met inbegrip^van ingebouwd zelfvernietigingsknopje

Boeren doen dat met hun vee
Honden krijgen een "elektrische schokken " hekken rond hun nek
Gelovigen een "mentale kooi "
Besnijdenis heeft daar ook alles mee te maken ( het" teken in het vlees " is niets anders dan een merkteken .... van de eigenaar .. een mentaal brandmerk )
Kwekers van bonsais kennen dat ook ....

Zelfs allerlei marteltuigjes en apparaatjes worden /werden gebruikt door" katholieken" om het zondige lichaam te bestraffen
( bijvoorbeeld kledingstukken en hulpstukken die masturbatie moesten verhinderen en/of
geselingen zoals bij opus deus gebruikelijk )
Katholieken worden op de ene of andere geconditioneerd om zichzelf te verminken ( geestelijk ) ; het is gewoon een uitdrukking van kombinatie van masochisme en hypocriet parasitisme en exploitatie ....
Gewoon kinderrovers en kindermisbruikers ....



En inderdaad ook niet-theistische ideologien( pol pot , stalin , hitler , mao en wie weet ik nog allemaal ) deden dat dus ook ... maar dat zijn alweer het soort mensen die ook" absolute waarheden " bezitten ... Bovendien is het geen excuus om het NIET meer over de godsdiensten te hebben .... die de langste tradities op dat gebied bezitten .... toch ?

en
Het gaat NIET speciaal over de katholieken : Dawkins zegt alleen dat hij is opgegroeid in een minder schadelijke variant .... maar zijn veroordeling betreft alle godsdiensten die gewoonweg de opvoeding en het onderwijs willen monopoliseren

[Tsjok45]

The Selfish Gene van Richard Dawkins:
na dertig jaar nog altijd even revolutionair
Elk wezen is van nature een egoïstisch schepsel

Mettertijd komt de waarheid altijd bovendrijven, wil een oud gezegde, en dit geldt ook in de wetenschap.
Vraag aan een evolutiebioloog wat de belangrijkste publicatie in zijn vakgebied is, en hij zal Darwins On the Origin of Species noemen.
Vraag hem wat zijn tweede keuze is, en hij komt ongetwijfeld met Richard Dawkins' The Selfish Gene op de proppen.
Dertig jaar geleden verscheen dit boek voor het eerst en daarmee claimde Dawkins zijn plaats in het rijtje na Galilei, Darwin en Freud.

Door Marnix Verplancke
2006-08-30

Er zijn in het rood voetnoten en een paar kommentaren en opmerkingen in de tekst zelf later bijgevoegd
--------------------------------------------------------------------------------

Op het eerste gezicht zijn er weinig schattiger dieren dan keizerpinguïns, de statige slippendragers van de Zuidpool die - kwestie van de aanstaande
baby warmpjes te houden - zo enig over het ijs kunnen schuifelen met een reusachtig ei op hun poten.
Soms gaan ze met z'n allen aan de rand van een ijsschots staan wiebelen, netjes op een rijtje en afwachtend wie als eerste een duik in het ruime sop zal
nemen en zo tot zijn scha en schande zal uitvogelen of er vleesetende zeehonden in de omtrek zijn.
Het spreekt vanzelf dat geen enkel dier happig is om die primeur op zijn conto te schrijven en daarom kan dat gewiebel wel even duren.
Tot eentje het op zijn heupen krijgt, zachtjesaan naar zijn buur toe waggelt en doet alsof hij een praatje wil maken.
Nietsvermoedend zet die zijn bereidwilligste snavel op en heeft zo niet door dat de schouderklap die eraan zit te komen wel heel hard uitvalt om puur
vriendschappelijk te zijn. Maar te laat is te laat. Buurman kukelt het zeewater in, waar hij met een beetje pech binnen de kortste keren met huid en
veren opgevreten wordt, waarna de hele troep zich omdraait en besluit dat die zwempartij nu niet per se vandaag moet.
Dagen zat, daar op Antarctica.

Laten we van bij de aanvang duidelijk zijn, toen Richard Dawkins dertig jaar geleden over het zelfzuchtige gen sprak, doelde hij niet op het bovenstaande
'egoïstische' gedrag van de keizerpinguïn, noch op de ietwat wrede gewoonte die zwartkopmeeuwen erop nahouden om in het geniep de kroost van de buurman in
één hap door te slikken of de al even gruwelijke trek van de vrouwelijke bidsprinkhaan om na het copuleren manlief op een wel heel bijzondere culinaire
verrassing te trakteren, waarbij hij ongewild de hoofdrol speelt.

Dawkins had het niet over egoïstische dieren, maar wel over egoïstische genen, en dat is volstrekt iets anders.
Het kan raar lopen in het leven, en de ontstaansgeschiedenis van The Selfish Gene is daar een mooi voorbeeld van, want hadden de Britse vakbonden in 1972
tijdens de winter het land niet lamgelegd, Dawkins was nooit aan zijn boek begonnen.

De stakingen en blokkades zorgden er immers voor dat het
elektriciteitsnet geregeld uitviel, er geen laboratoriumwerk verricht kon worden en Dawkins het plan opvatte om een populariserend boek te schrijven over
de laatste inzichten op het vlak van de evolutiebiologie. Hij was immers bijzonder goed op de hoogte van wat mensen als Ronald Fisher, Bill Hamilton,
George Williams en John Maynard Smith beweerden.

Een groot probleem in de evolutietheorie, zo wist Darwin al, was zelfopofferend gedrag.
Hoe is het te verklaren dat een vogel wanneer hij een roofdier ziet, een ijselijke schreeuw slaakt om de andere vogels te waarschuwen?
Hij vestigt de aandacht immers op zichzelf, en loopt daardoor meer kans om zelf de prooi te worden.
Waarom muist die vogel er niet stilletjes vanonder, in de hoop dat het grijsgevederde rotbeest dat hem nog maar pas een grandioze worm ontfutseld heeft,
tussen de klauwen van het roofdier zal belanden?
Dat ligt toch stukken meer voor de hand?

Op de kalender stond eind jaren zestig, begin jaren zeventig en altruïsme - peace, man - had de wind in de zeilen.
Nogal wat biologen geloofden in de intrinsiek altruïstische natuur van het leven.
Anderen - die wellicht nog nooit gezien hadden hoe een jonge chimpansee zijn broer kan afrossen - verklaarden dan weer dat de vogel zijn schreeuw gaf
omdat hij zijn verwanten wou beschermen.
De evolutie was een kwestie van groepen en niet van individuen, zeiden zij.
Dat er één vogel verloren ging was niet belangrijk, wel dat er een paar honderd andere gered waren door zijn doodskreet.
(1)



Dawkins had meteen door dat er iets niet klopte.
Het individu stuurt inderdaad de evolutie niet, daar ging hij mee akkoord, maar die 'groepsbiologen' keken helemaal de verkeerde kant op.
Het was juist het heel kleine dat de natuurlijke selectie aandreef, namelijk het gen, de eenheid van erfelijkheid.
En de drijfveer was helemaal niet altruïsme, maar wel egoïsme, de drang om te overleven.
Dawkins definieerde het gen als een hoeveelheid chromosomaal materiaal die potentieel lang genoeg bestaat om over verschillende generaties heen als een
eenheid van natuurlijke selectie te kunnen dienen.
Zo'n gen wil maar één ding, en dat is voortbestaan, en dat doet het door zichzelf door de generaties heen voort te bewegen.
De mens is dus niet de drager van zijn genetische materiaal, zoals wij het nogal graag zien, maar omgekeerd, wij zijn niet meer dan een voertuig voor
onze genen, of zoals Dawkins het prachtig - en een beetje sf-hallucinant - beschrijft:
"They are the replicators and we are their survival machines.
When we have served our purpose we are cast aside.
But genes are denizens of geological time: they are forever."
Galilei ontnam de mens zijn centrale plaats in het heelal,
Darwin zei dat hij een dier was onder de dieren en Freud bewees dat hij zijn geest niet kon vertrouwen.
Met Dawkins is de onttovering van het mensenbestaan volledig.
Het enige wat ons nog restte - ons lichaam - blijkt nu niet meer te zijn dan een tijdelijk voertuig voor ons genetisch materiaal.
En dat is nog niet alles.
Neem nu bijvoorbeeld die alom geprezen moederliefde, die is niet meer dan genetisch egoïsme: het gen wil zich van moeder op kind
doorgeven en daarom draagt de moeder zorg voor het kind, want als ze dat niet deed, stierf het kind en overleefde het gen niet meer.
Zo simpel is dat.
En die moeder wil natuurlijk wel zeker zijn dat het haar kind is waar ze al haar energie insteekt.
Vogels die hun eieren in een duidelijk afgebakend nest leggen, merken bijvoorbeeld niet dat je er een eitje bijlegt, terwijl ze maar al te goed zien dat
er een vreemde eend tussen hun kuikentjes loopt.
Vogels daarentegen die hun eieren op de kale rotsen leggen, waardoor er per ongeluk weleens een ei van een andere vogel bij hun eigen eieren zou kunnen
rollen, herkennen hun eieren daarentegen wel, en wanneer er tijdens hun afwezigheid eentje wordt bijgelegd, verwijderen ze het bij hun terugkomst meteen.
Dat Dawkins' beweringen ook in wetenschappelijke kring op heel wat weerzin zouden stuiten, was te voorspellen en in bepaalde kringen deden ze dan ook
hun uiterste best om Dawkins als een ordinaire rechtse zak voor te stellen die beweerde dat de mens van nature een egoïstisch wezen was en dat iedere
sociale maatregel daardoor onnatuurlijk en ongewenst zou zijn. Samen met Edward O. Wilson, die in zijn Sociobiology: The New Synthesis op zoek ging naar
de biologische wortels van ons sociaal gedrag, werd hij verketterd als een aanhanger van het biologisch determinisme en sommigen gingen zelfs zo ver om de
ideologische takkenbossen bij tientallen aan te slepen en in het midden daarvan een reusachtige staak op te richten: op de brandstapel met zulk gespuis.
Wanneer we de 30th Anniversary Edition van The Selfish Gene erbij nemen, is het moeilijk te vatten waarop die mensen zich baseerden.
In het hoofdstuk gewijd aan de vraag waarom sommige dieren duizenden eieren leggen en andere maar één, legt Dawkins bijvoorbeeld haarfijn uit dat een dier
het optimale aantal eieren legt om zijn genetisch materiaal door te geven.
Een vis die geen aandacht hoeft te besteden aan zijn kleintjes en waarvan er duizenden nakomelingen al dan niet in ongeboren vorm opgegeten zullen worden,
produceert dus heel veel eieren, terwijl een zoogdier dat veel zorg en energie besteedt aan zijn jong, er maar een paar heeft.
Dieren beperken hun aantal kleintjes dus niet om overbevolking te voorkomen, maar wel om hun kroost de maximale overlevingskansen te geven.
Het is dus logisch, en proefondervindelijk bewezen, dat een vogel bij overbevolking minder eieren legt dan anders.
Op die manier zal hij met het schaarse voedsel slechts een paar jonkies moeten voeden en dus zeker zijn dat zij het halen. Dawkins trekt dat ook door naar
de mens en ontpopt zich - hoe raar voor een rechtse zak - als een hevig voorstander van geboortebeperking.
Er is de mens weinig beters overkomen dan de verzorgingsstaat, zo meent hij, en willen we die verzorgingsstaat van de ondergang vrijwaren, dan moeten we
niet beginnen kweken als konijnen, want we weten allemaal wat er gebeurt wanneer er te veel konijnen zijn.
In het hoofdstuk waarin hij de invloed van onze zelfzuchtige genen op de moeder-kindrelatie beschrijft, zien we iets dergelijks.
Uitgaande van de theorie dat het gen wil overleven, moet een moederdier aan ieder van haar kinderen evenveel aandacht en energie schenken, en dat doet
ze ook. Er zijn wel degelijk situaties waarin dat niet gebeurt, bijvoorbeeld bij zieke jonkies, die door de moeder uit het nest gegooid worden, maar ook
dat is volkomen rationeel te verklaren: ze verder voeden zou verspilling zijn.
Genetisch gezien is het beter om het voedsel aan de dieren met reële overlevingskansen te geven.
Wanneer we nu de moeder-kindrelatie vanuit de andere positie bekijken, namelijk vanuit het kind, is het logisch dat ieder kleintje opkomt voor zijn eigen
genetisch materiaal. Iedere broer of zus is dus een concurrent, en wanneer die een hak gezet kan worden, zullen de jonkies dat niet nalaten.
Maar hoe zwaar er het soms toegaat, ze zullen elkaar nooit vermoorden.
(dat is onjuist .... zie hieronder het kommentaar van heeck )
Er is een grens,( uiteraard bij de die soorten waar geen fraticide voorkomt ) en die is te verklaren vanuit het gegeven dat kinderen heel wat genetisch materiaal delen en dit niet verloren mag gaan.

"If there is a moral to be drawn", maakt Dawkins een uitstapje naar de mens,
"it is that we must teach our children altruïsm, for we cannot expect it to be part of their biological nature."
En dat is wat we keer op keer lezen: de mens is een wezen dat tegen zijn eigen genen in kan gaan.
Hij heeft hersenen waarmee hij ethische regels kan opstellen en er is geen enkele reden waarom hij dat niet zou doen.
Het is immers niet omdat we genetisch materiaal bezitten dat we niet vrij zouden zijn.
Samen met de jubileumeditie van The Selfish Gene verscheen er een huldeboek, Richard Dawkins: How a Scientist Changed the Way We Think, waarin essays
opgenomen zijn van collega wetenschappers, filosofen en zelfs schrijvers want, zoals Philip Pullman terecht optekent, zijn er maar weinig wetenschappers
die zo meesterlijk en gevat met taal kunnen omspringen als Dawkins.
En dat blijkt ook uit de essaybundel zelf.
Niet alle bijdragen zijn even toegankelijk of relevant en sommige lopen nogal eens verloren in het ego van hun auteur.
Maar dan is er gelukkig Daniel Dennett, die op zijn onovertroffen manier ingaat op de filosofische waarde van Dawkins' ideeëngoed.
Nu is Dennett geen onbekende van Dawkins, meer zelfs, Stephen Jay Gould, de man met wie Dawkins altijd en immer in de clinch lag omdat hij het
evolutionaire belang van genen niet wou aanvaarden (en verdomme niets tegen God had) noemde hem niet voor niets Dawkins' schoothondje, wat een knappe
knipoog was naar Thomas Huxley, die indertijd Darwins buldog werd genoemd.
Maar dat speelt in feite geen rol, want Dennett ontpopt zich als een van de weinigen die kritiek hebben op Dawkins.
Na aan de hand van een prachtig voorbeeld uitgelegd te hebben wat een gen precies is (iets als Romeo and Juliet, er bestaan honderdduizenden kopieën van
en elke kopie geeft dezelfde informatie door) bestrijdt hij het essentialisme waaraan nogal wat tegenstanders van Dawkins zich schuldig maken.
Het antropomorfisme waarvan Dawkins zich bedient - hij beschrijft een gen als iets met een wil, net zoals wij onze keizerpinguïns nogal menselijk hebben
voorgesteld - vindt hij niet ongepast.
Dat is louter een manier om de zaak te beschrijven, zo zegt hij, en de vraag van welk moment we over een vrije wil kunnen spreken, is hier compleet
ongepast. En toch tikt hij Dawkins hier op de vingers. Een controversiële vraag is of dieren kunnen liegen.
Volgens Dawkins moeten we dat functioneel bekijken. Neem nu de hengelvis, die aan zijn staart een uitsteekseltje heeft dat hij kan laten kronkelen als
een worm. De vis gaat op de bodem van de zee liggen, kronkelt voor zijn muil met zijn staart, lokt zo een ander visje en speelt dat vervolgens binnen.
Zie je, aldus Dawkins, die vis liegt en bedriegt het andere visje.
Onzin, aldus Dennett, dat is geen liegen zoals wij dat kennen, bewust en met een welbepaald doel voor ogen en Dawkins gaat hier al te kort door de bocht.
Ook bijzonder interessant is de bijdrage van Steven Pinker,
die aantoont hoe Dawkins de studie van het leven en de menselijke geest dichter bij elkaar gebracht heeft.
Wat is een gen anders dan een informatiepakketje?
Dawkins schreef in The Blind Watchmaker bijvoorbeeld:
"If you want to understand life, don't think about vibrant, throbbing gels and oozes, think about information technology."
Met de introductie van de bio-informatica, gebruikt om het menselijk genoom in kaart te brengen, is die informatietechnologie gemeengoed geworden in de
biologie, net zoals in de studie van de menselijke geest trouwens.
Het siert Alan Grafen en Mark Ridley, de samenstellers van de bundel, dat ze ook een aantal essays opgenomen hebben van mensen die het niet een klein
beetje, zoals Dennett, maar zelfs volstrekt oneens zijn met Dawkins. Zo gaat Robert Aunger lijnrecht in tegen Dawkins controversiële stelling dat er ook
culturele genen bestaan, memen: ideeën die doorgegeven worden van generatie op generatie, zoals bijvoorbeeld het godsidee.
Het probleem daarmee is dat een gen duidelijk gedefinieerd kan worden, terwijl dat niet geldt voor memen.
Is de Bijbel in zijn geheel er een?
Of bestaat hij uit verschillende memen waarvan het scheppingsverhaal er bijvoorbeeld maar eentje is?
Er zijn al honderden boeken geschreven over memen, maar een duidelijk antwoord op die vraag is er nooit gekomen.
Net zomin trouwens als op die of er al dan niet vooruitgang bestaat in de evolutie, zoals Michael Ruse schrijft.
Dawkins is een fel aanhanger van het vooruitgangsidee.
Evolutie is als een wapenwedloop, zegt hij.
De ene partij verbetert haar wapens, waarop de tweede dat ook doet, en ga zo maar door, en dat is vooruitgang.
Omdat de haas sneller gaat lopen, moet de vos dat ook wel doen.
Vooruitgang is dus een kwestie van specialisatie, een idee dat ook Darwin al aanhing.
Maar dat is niet volgens alle evolutiebiologen zo.
Zo beweerde Julian Huxley bijvoorbeeld dat specialisatie de zekerste weg naar de dood is.
Op den duur ben je immers zo'n onaangepast gedrocht geworden dat je uitsterft.
Wat in deze bundel opvalt, is dat er wel een paar kanttekeningen te plaatsen zijn bij Dawkins' introductie van het zelfzuchtige gen, maar dat niemand de
basis ervan nog betwijfelt. Dat dit gen de motor achter de natuurlijke selectie is, is zo stilaan wel duidelijk, en dat Dawkins daardoor zijn plaats
verdient op het einde van het rijtje Galilei, Darwin, Freud ook.


Richard Dawkins
The Selfish Gene. 30th Anniversary Edition
Oxford University Press,
De Nederlandse vertaling verschijnt in
november bij uitgeverij Olympus.

Alan Grafen & Mark Ridley
Richard Dawkins: How a Scientist Changed the Way We Think
Oxford University Press,


NOTEN

1)
in werkelijkheid is de doods en pijn -kreet van een vogel die door het roofdier wordt gedood ... evenzeer een alarmkreet ....
Best mogelijk dat de alarmkreet vooraf , van daaruit is geevolueerd ....

Immers
De "wachter"die vooraf roept en op de uitkijk zit ( bij huzaar-apen is dat een gespecialiseerde functie van mannetjes ) vooraleer de rover toeslaat ,heeft nog een goede kans dat de rover een andere prooi kiest uit de groep(zo is die roep ook een teken dat bijvoorbeeld het sluipen is mislukt en kiest de rover maar de troostprijs die hij gemakkelijker kan verschalken ) ,
Het is trouwens ook waargenomen dat sommige predatoren ( bijvoorbeeld het jachtluipaard ) gewoonlijk hun slachtoffer vooraf kiezen en alle andere prooien( hoe dichter bij ook ) dan ook negeren / schreeuwend of niet ...

[heeck]

Wanneer we nu de moeder-kindrelatie vanuit de andere positie bekijken, namelijk vanuit het kind, is het logisch dat ieder kleintje opkomt voor zijn eigen
genetisch materiaal. Iedere broer of zus is dus een concurrent, en wanneer die een hak gezet kan worden, zullen de jonkies dat niet nalaten.
Maar hoe zwaar er het soms toegaat, ze zullen elkaar nooit vermoorden.

Tsjok,

Deze lusten elkaar toch levend !!

Roeland

Voortplanting: Eierlevendbarend. Werpt 5 tot 10 jongen tegelijk. Men heeft waargenomen dat jongen elkaar nog in de baarmoeder kunnen opeten.

Het verhaal daarachter, wat ik ooit elders las is dat met die vreetpartij het overlevende jong wel de eigen overlevingskansen had geoptimaliseerd.

De paar soorten van de familie Odontaspididae behoren alle tot de ovovivipare haaisoorten: De bevruchte eieren blijven in het moederlichaam tot de larven uitkomen. In de eileider komen de jongen daarna tot ontwikkeling, die zich dan voorlopig in de Zoölogische Informatie beschutting van het moederlichaam verder ontwikkelen. Een bescherming die bij de zandtijgerhaaien alleen opgaat voor de eerstgeborenen vanwege kannibalisme in de baarmoeder - de eerst uitgekomen jongen eten reeds in het moederlichaam alle later uitkomende soortgenoten op. Daardoor komt het dat een zandtijgerhaaivrouwtje slechts een, maar vaak ook twee jongen ter wereld brengt. Als deze het moederlichaam verlaten, om zogezegd voor de tweede keer te worden "geboren", dan zijn ze al ruim een meter lang.

R.

[Tsjok45]

MOORDKUIKENS
FRATICIDE/SIBLINGICIDE bij vogels

Maar hoe zwaar er het soms toegaat, ze zullen elkaar nooit vermoorden.

Wat hier door de journalist is aangehaald , is een misser van Dawkins

Deze niet elkaar vermoordende vogelsoorten zullen wel bestaan
maar verschillende soorten vogeljonkies vermoorden elkaar wel degelijk en zonder scrupules
Omdat deze vogels(nog) niet kunnen wegvliegen onstaat er strijd om de krappe ruimte en het door de ouders uitgebraakte voedsel of de gedeponeerde prooien ...

*Ze drummen elkaar uit het nest
http://www.springerlink.com/content/cj8k2knxrrpgtff3/

*maar ze pikken elkaar ook dood

*De Sula Dactylatra van de galapagos nestelt op de grond en de jongen doden elkaar ,ook in tijden van overvloedig voedselaanbod ....

*Sommige soorten roofvogeljongen maken elkaar dood , .... dat gebeurt vooral wanneer het eerst-geboren jong een mannetje is(Milvus migrans )
http://www.blackwell-synergy.com/doi/ab ... 06.00625.x
(Infanticide komt ook voor bij de roofvogels -)


P.S.
Bedank Heeck, voor uw opmerking en aanvullingen .....