de definitie van tijd?

[Krautsjo]

Hoi Petetr.
"Tijd wordt ten alle tijden uitgedrukt in periodieke verschijnselen. Dag-en-nacht, maancyclus, zonnecyclus"
Met het constateren van die "periodieke verschijnselen" drukte de archaische denkers nu juist NIET tijd uit, maar de regelmaat, het evenwicht en de duurzaamheid van de werkelijkheid. Binnen die gedachtengang bestaat er dus niet zoiets als tijd of tijdelijkheid, dus dat die duurzame, evenwichtige orderning van de werkelijkheid slecht iets "tijdelijks"zou zijn. Wat jij steeds in je reacties doet is aankomen zetten met moderne astronomie in plaats van je te verdiepen in het archaische denken, zodat je, als je dat wel zou doen, een uitdrukking als "het archaische denken kent geen tijd "of "tijd bestond niet in het archaische denken" zou kunnen begrijpen. En uiteraard is het archaische denken niet hetzelfde als het moderne denken en is er dus wel degelijk "iets nieuws onder de zon"wat dat betreft.

Alleen wat niet nieuw is is de fout in de beoordeling van hoe mensen door de tijd heen dachten over andere tijden. Zaken die we ons niet meer kunnen voorstellen kunnen dan ook nooit zo geweest zijn, is iets van alle tijden.
Dat lijkt me trouwens een van de grootste problemen die je tegenkomt als historicus in de interpretatie van hoe mensen in een bepaalde periode ergens tegen aan keken. Want hoe maak je dat inzichtelijk.

Ik vind het trouwens wel grappig dat het begrip tijd nu eens bekeken wordt vanuit het perspectief van de waarneming, dan krijgt een abstract begrip ineens een ander soort verschijningsvorm.
Dit soort zaken doen mij altijd denken aan de Piraha, die naast dat ze maar tot drie tellen ook het begrip tijd niet kennen http://www.kennislink.nl/publicaties/ca ... n-brazilie" onclick="window.open(this.href);return false;.

[Fish]

Dit soort zaken doen mij altijd denken aan de Piraha, die naast dat ze maar tot drie tellen ook het begrip tijd niet kennen http://www.kennislink.nl/publicaties/ca ... n-brazilie" onclick="window.open(this.href);return false;.

Dank voor de link, bijzonder interessant.

[Peter van Velzen]

Dus de vraag: "wat is tijd?"
Is in ieder geval tot nu toe beantwoord met:
"Hoe meten we tijd?"
"Welke eigenschappen heeft tijd?"
"Hoe kijkt men naar tijd / welke visie heeft men tav tijd?"

Groet,

Bob

Beste Bob: Nogmaals: Time = times
Ik heb aangegeven dat tijd niets anders is dan het aantal keren dat een gebeurtenis zich - op het eerste gezicht regelmatig - herhaald. Niemand schijnt mij serieus te nemen, Men wil er van allerlei onduidelijke filosofische ideeen aan koppelen, maar dat is voor een gewoon mens uiteraard flauwekul. Omdat er verschillende herhalende gebeurtenissen zijn, die onderling niet altijd dezelfde verhouding hebben, kan tijd in zekere zin verschillen afhankelijk van de omstandigheden. Het is maar welke tijdsduren je met elkaar vergelijkt. Ja vergelijkt, want tijd is uitsluitend relatief, je kunt de tijd alleen afmeten aan iets waarvan je verondersteld dat het een regelmatige herhaling is. Absolute tijd blijkt een ilusie.

[dikkemick]

Dus de vraag: "wat is tijd?"
Is in ieder geval tot nu toe beantwoord met:
"Hoe meten we tijd?"
"Welke eigenschappen heeft tijd?"
"Hoe kijkt men naar tijd / welke visie heeft men tav tijd?"

Groet,

Bob

Beste Bob: Nogmaals: Time = times
Ik heb aangegeven dat tijd niets anders is dan het aantal keren dat een gebeurtenis zich - op het eerste gezicht regelmatig - herhaald. Niemand schijnt mij serieus te nemen, Men wil er van allerlei onduidelijke filosofische ideeen aan koppelen, maar dat is voor een gewoon mens uiteraard flauwekul. Omdat er verschillende herhalende gebeurtenissen zijn, die onderling niet altijd dezelfde verhouding hebben, kan tijd in zekere zin verschillen afhankelijk van de omstandigheden. Het is maar welke tijdsduren je met elkaar vergelijkt. Ja vergelijkt, want tijd is uitsluitend relatief, je kunt de tijd alleen afmeten aan iets waarvan je verondersteld dat het een regelmatige herhaling is. Absolute tijd blijkt een ilusie.

Peter, met alle respect. Niemand begrijpt het begrip tijd. Ik kan niet eens uitleggen waarom! Is er tijd in afwezigheid van materie? je hebt gelijk dat er verschillnde tijds-begrippen bestaan. Er is kosmologische tijd, Chronologische tijd, psychologische tijd en een hele mengelmoes van andere tijden. maar wat "tijd" precies is...Als jij het weet, kun je er op promoveren denk ik.

[Peter van Velzen]

Hoi Petetr.
"Tijd wordt ten alle tijden uitgedrukt in periodieke verschijnselen. Dag-en-nacht, maancyclus, zonnecyclus"
Met het constateren van die "periodieke verschijnselen" drukte de archaische denkers nu juist NIET tijd uit, maar de regelmaat, het evenwicht en de duurzaamheid van de werkelijkheid. Binnen die gedachtengang bestaat er dus niet zoiets als tijd of tijdelijkheid, dus dat die duurzame, evenwichtige orderning van de werkelijkheid slecht iets "tijdelijks"zou zijn. Wat jij steeds in je reacties doet is aankomen zetten met moderne astronomie in plaats van je te verdiepen in het archaische denken, zodat je, als je dat wel zou doen, een uitdrukking als "het archaische denken kent geen tijd "of "tijd bestond niet in het archaische denken" zou kunnen begrijpen. En uiteraard is het archaische denken niet hetzelfde als het moderne denken en is er dus wel degelijk "iets nieuws onder de zon"wat dat betreft.

Je snapt er echt niks van he? Alleen regelmatige periodieke verschijnselen kunnen dienen om tijd vast te stellen! Het aantal dagen zou zinloos zijn als de dagen allemaal verschillende lengtes hadden!
Een dag is alleen een tijdseenheid omdat dagen vrijwel even lang zijn (niet helemaal, maardat wist men vroeger niet).

Het is volstrekt flauwekul om te denken dat men in de bronstijd - en zelfs lang daarvoor - niet het aantal dagen of het aantal maanden zou bijhouden, Dat deed men juist heel nauwkeurig. Besef dat de astronomie (toen astrologie genoemd) al duizenden jaren voor jouw "moderne" denkers werd bedreven, en zeer belangrijk was, in verband met landbouw en veeteelt. Men had geen idee waar men naar keek, maar een uitstekend begrip van de tijd die er aan verbonden was. Aan de sterren kon men aflezen wanneer de jaarlijkse overstromingen van de nijl konden worden verwacht, wanneer de moezonregens in India. Etcetera.

Maar dat zijn zaken die de gewone mensen van pas komen. Niet jouw filosofen. Die wisten wellicht nog niet wat tijd was. . .

[dikkemick]

@Peter. Nog weet ik niet wat tijd is.

Alleen regelmatige periodieke verschijnselen kunnen dienen om tijd vast te stellen!

Dus is materie nodig om tijd vast te stellen. Maar wat IS tijd? Zie je het als een stromende rivier? Kan tijd behalve vooruit ook achteruit "lopen"? Is tijd te meten? Zo ja Hoe? Fysisch is tijd een coordinaat, maar dat zegt me nog niets....Is de tijd nu een energie, een kracht, een element, een deeltje, een snaar? Of is de tijd een dimensie...energie?
Deze laatste vraag heb ik uit: http://www.theorderoftime.com/ned/weten ... stijd.html" onclick="window.open(this.href);return false;

Misschien komt dit in de buurt:
Tijd is alleen maar een illusie, voortgebracht door de opeenvolging van onze bewustzijnstoestanden op onze reis door de eeuwige duur; hij bestaat niet waar er geen bewustzijn is waarin die illusie kan worden teweeggebracht, maar ‘ligt dan te slapen’. Het nu is slechts een wiskundige lijn die dat deel van de eeuwige duur dat wij de toekomst noemen, scheidt van het gedeelte dat wij het verleden noemen. Niets op aarde heeft werkelijke duur, want niets blijft ook maar tijdens het miljardste deel van een seconde onveranderd of gelijk. De gewaarwording die wij hebben van de werkelijkheid van het deel van de ‘tijd’ dat bekend staat als het nu, wordt veroorzaakt door het vervagen van dat kortstondige beeld, of opeenvolging van beelden, die door onze zintuigen worden opgevangen, terwijl de waargenomen dingen overgaan van het gebied van idealen dat wij de toekomst noemen, naar dat van herinneringen dat wij het verleden noemen.'

[Guustaaf]

Hoi Peter
O, IK snap er niks van. Jij hebt geen letter gelezen van de presocraten of zelfs maar een boek erover gelezen, maar IK snap er niks van, Hm. En nu zijn het opeens "mijn" filosofen .

Als Nietzsch zich definitief van het christendom wil losscheuren, is zijn diepste intuitie de gedachte van de "ewige Wiederkehr des Gleichen""Die ewige Sanduhr des Daseins wird immer wieder umgedrecht - und du mit ihr, Staubschen von Staube"! (uit het aforisme "Das grosste Schwergewicht", het laatste van het vierde boek van Der Froliche Wissenschaft) "War das das Lebern? Wohlan, noch ein Mal"! . En in Also sprach Zarathustra: "Alles geht, Alles kommt zuruck; ewig rollt das Rad des Seins. Alles stirbt, Alles bluht wieder auf; ewig lauft das Jahr des Seins.

Wat heeft het tellen van dagen of maanden ( ja tellen konden ze toen vast ook al) nou te maken met tijdsbegrip of opvatting over de tijd.

"Aan de sterren kon men aflezen wanneer de jaarlijkse overstromingen van de nijl konden worden verwacht, wanneer de moezonregens in India. " Ja inderdaad, dankzij de kosmos, de betrouwbare, evenwichtige, regelmatige ordening van de werkelijkheid.

In de archaische en geeltelijk antieke ontologie, de kosmos gedachte is alles duurzaam en blijft de werkelijkheid in stand.
In de moderne opvatting is alles tijdelijk en vervalt tenslotte alles in het niets. Die gedachte is onmogelijk binnen het archaische denken.

[Blues-Bob]

@PvV
Herhalen heeft geen zin. Ik begrijp wat je bedoelt, maar ik stel dat dat slechts 1 benadering is, waarop tijdsbegrip kan plaatsvinden en heeft plaatsgevonden. Het is niet dé definitie, maar één definitie. Zet hem in, daar waar nuttig. Zoals in het verleden die definitie gebruikt is waar nuttig.

Groet,

Bob

[Blues-Bob]

Wat heeft het tellen van dagen of maanden ( ja tellen konden ze toen vast ook al) nou te maken met tijdsbegrip of opvatting over de tijd.

Eensch, de stelling van Peter is zo'n beetje hetzelfde als stellen dat het kunnen tellen van het aantal passen, weergeeft wat je begrip van afstand is.

Los van het feit dat de theorie vaak dicteert hoe tijd gemeten dient te worden, wil het niet zeggen dat de vaardigheid van het meten een valide weergave is van het tijdsbegrip of de dat een beschrijving van vaardigheid van het meten een correcte definitie geeft van het te meten construct.

Denkfouten te over. Maar de in mijn ogen belangrijkste zal ik hieronder weergeven.

A. Een verschillende meetvaardigheid (bijvoorbeeld meten door het tellen van centimeters, het tellen van het aantal seconden voordat een laser op een sensor valt, of het tellen van de inches) duidt niet op een verschillend afstandsbegrip
B. 2 verschillende constructen kunnen met dezelfde meetvaardigheid gemeten worden. (Zo kan een meetvaardigheid die de volle maan registreert een tijdsbepaling zijn, maar evenzeer een standsbepaling van de zon).

Natuurlijk spelen validiteit en betrouwbaarheid daarin een rol, maar de kunde van het meten is wat anders dan kunde over een specifiek te meten construct. Daarin is natuurlijk een aanzienlijk overlap. Binnen een visie (theorie, of zoals Kuhn stelt paradigma) zijn soms specifieke handelingen voorgeschreven (exemplars) die het vergaren van data over het theoretisch construct beogen. Maar deze handelingen hoeven niet "alleen bekend te zijn" binnen / exclusief te zijn voor die visie (of model, of theorie, of paradigma, hoe je het wilt noemen). Die denkfout gaat wellicht vooraf aan alle verwarring?

Groet,

Bob

[Blues-Bob]

Zie ik nou niet in mijn ooghoek de aankondiging van labyrinth van de volgende keer:

"We kunnen het ongelovelijk goed meten, maar om nu precies te zeggen wat tijd is, kan ik niet". (vrij geciteerd)
QED

Wordt vervolgd dus?

Groet,

Bob

[Guustaaf]

Hoi Blues-Bob.
Ik denk dat het onbegrip (ik zeg niet onwil) van PvV vooral te wijten is aan het feit dat hij , naar mijn inschatting, geen filosofische maar een wetenschappelijke geest heeft.

In de beroemde indeling van het Dat (het is), het Wat (het is) en het Hoe (het is) vraagt de modenre pragmatist, technicus manger of politicus zich doorgaans alleen af "hoe het werkt" Dat iets is,(de verwondering dus) is voor hem volstrekt vanzelfsprekend en grenst het aan het waanzinnige om daar stil bij te blijven staan.Wat iets is, daarbij moeten we niet te lang blijven stilstaan, dat soort vragen irriteert slechts en werpt , lijkt het hem, slechts overbodige drempels op.

De presocraten en deels het antieke denken stond vooral stil bij DAT het (er) is. De verwondering als basis van de filosofie. Vanaf Socrates/Plato werd daarnaast de hoofdvraag Wat het is met de nadruk op is Het hoe kwam op de laatste plaats en was het minst belangrijk.

[Iksnaphetniet]

Hoi Guustaaf,

Leuk dat je dit post, ik heb daar ook vaak over nagedacht of "Wat is het" vragen wel op te lossen zijn. En als ze wel op te lossen zijn hoe je ze dan zou moeten beantwoorden.

Bijvoorbeeld de vragen: Wat is energie, wat is tijd, wat is realiteit. Dit zijn vragen waar je naar m.i. lastig goede antwoorden op kan krijgen. De antwoorden die we wel hebben lijken altijd een omschrijving te zijn van hoe iets werkt of zich gedraagt. Maar je weet eigenlijk nooit wat iets nou echt is.

Ik zag laatst wel een aardig filmpje van Alan Watts dat hier ook over ging. http://www.youtube.com/watch?v=C9xQeejKSM0" onclick="window.open(this.href);return false;

Wat denken jullie, heeft hij hier een punt? En zijn 'Wat is het' vragen wellicht niet te beantwoorden of zijn het niet de juiste vragen om te stellen en moeten we ons er niet mee bezig houden?

Hoi Blues-Bob.
Ik denk dat het onbegrip (ik zeg niet onwil) van PvV vooral te wijten is aan het feit dat hij , naar mijn inschatting, geen filosofische maar een wetenschappelijke geest heeft.

In de beroemde indeling van het Dat (het is), het Wat (het is) en het Hoe (het is) vraagt de modenre pragmatist, technicus manger of politicus zich doorgaans alleen af "hoe het werkt" Dat iets is,(de verwondering dus) is voor hem volstrekt vanzelfsprekend en grenst het aan het waanzinnige om daar stil bij te blijven staan.Wat iets is, daarbij moeten we niet te lang blijven stilstaan, dat soort vragen irriteert slechts en werpt , lijkt het hem, slechts overbodige drempels op.

De presocraten en deels het antieke denken stond vooral stil bij DAT het (er) is. De verwondering als basis van de filosofie. Vanaf Socrates/Plato werd daarnaast de hoofdvraag Wat het is met de nadruk op is Het hoe kwam op de laatste plaats en was het minst belangrijk.

[Guustaaf]

Hoi ISHN.
Mijn vrouw heeft nachtdienst en ik kan niet slapen, gebeurd me bijna nooit. Dus maar ff een reactie.

Plato legt enkele keren de nadruk op een verandering in het denken sinds Socrates. Voor Socrates draaide het denken om het hoti estin, Dat iets is. Vanaf Socrates zou de filosofie zich de vraag gesteld hebben ti estin , wat is het .Maar deze keer in het denken van het dat naar het wat was zeker geen afkeer van het dat, zeker niet voor Plato. De verwondering over het dat ( het er is) zou de storm moeten zijn en blijven die het vuur van het denken over het wat hoog op laat laaien.

Wie zich verdiept in de vraag Wat is het, krijgt inzicht in he ousia, “het wezen”. Enerzijds is de afstand tussen wezen en werkelijkheid bepalend voor het denken van Plato, maar anderzijds is zijn nadenkende poging het wezen(lijke) beter te benaderen een poging beter en dieper in de werkelijkheid door te dringen. Het wezen wordt derhalve door Plato “de werkelijke werkelijkheid genoemd” Eeuwen later zal dit onderscheid leiden tot de opvatting dat Plato “voorbij” de werkelijkheid zou willen gaan tot “een andere werkelijkheid” Kortom de bevestiging van de schoolse wijsheid dat Plato de filosoof van het transcendente was. Hetgeen zeker niet het geval was.

Het filmpje over /van Alan Watts benadrukt in het begin het DAT. “We zijn er is dat niet weird”? Ik zou dat vertalen met , is dat niet verwondering wekkend, dat we er zijn.

Je Nickname “Ik snap het niet” is absoluut de juiste houding tegenover het bestaan.
Mijn onderschrift luidt niet voor niks: Existence is not a problem to be solved, it is a mystery to be lived. And you should perfectly be aware what the difference is between a mystery and a problem.

[Peter van Velzen]

Peter, met alle respect. Niemand begrijpt het begrip tijd. Ik kan niet eens uitleggen waarom! Is er tijd in afwezigheid van materie? je hebt gelijk dat er verschillnde tijds-begrippen bestaan. Er is kosmologische tijd, Chronologische tijd, psychologische tijd en een hele mengelmoes van andere tijden. maar wat "tijd" precies is...Als jij het weet, kun je er op promoveren denk ik.

Daar valt niet op te promoveren want ik heb het al een paar keer gezegd en niemmand schijnt te beseffen dat het inderdaad niet ingewikkelder is dan dat. Wei zegt me of er tijd is in afwezigheid van materie? Niemand kan herhaalbare objectieve waarnemingen doen in afwezigheid van materie! Hoe kan ik nu een oorzaak aangeven van iets dat nog nooit is waargenomen?

Nogmaals TIme = times. (tijd = aantal keren). Meer is het echt niet. Omdat de entropie toeneemt, neemt de hoeveelheid verandering af, waardoor wij min of meer blijvende zaken als herinnering kunnen gebruiken. Deze herinneringen maken dat wij tijd waarnemen, en wel altijd in de richting die wij verleden noemen. (wij kunnen geenzins de toekomst waarnemen). Dit onderscheid tijd van ruimtelijke dimensies, die we in tegengestelde richtingen kunnen waarnemen. De werkelijkheid die onze waarnemingen veroorzaken kennen wij niet. Misschien bestaat er alleen een vierdimensionale Einstein-Minkovsky ruimte, misschien is er een meerdimensionale werkelijkheid, waarin verschillende waarschijnlijkheden naast elkaar bestaan (waarin dus Schroedingers kat zowel leeft als dood is). We weten het niet. We kunnen alleen vaststellen dat onze waarnemingen in een bepaald opzicht consistent zijn, en wel in de richting die wij "verleden" noemen.

In die zin weten we net zo weinig van ruimte als van tijd. Alles wat wij "weten" is wat wij ons herinneren. Herinnering is daarom de basis van ons wereldbeeld. Deze herinneringen bevatten gebeurtenissen, die wij ons al eens hebben herinnerd en gebeurtenissen die wij voor de eerste keer waarnemen. In dat opzicht is tijd ook al een aantal keren. Wat wij ons vaker hebben herinnerd ligt verder in het verleden. Wat wij nieuw waarnemen, noemen wij heden, ook al weten we tegenwoordig dat het eigenlijk ook al verleden tijd is. (dat wil zeggen gebeurd voor het moment waarop wij er ons van bewust zijn). Wat wij verwachten waar te nemen, noemen wij toekomst, maar die bestaat in wezen niet. Zodra we haar waarnemen, behoort ze immers al weer tot het verleden.

In hoogste zin heb je dus gelijk, en weten wij niet wat tijd is als onderdeel van de werkelijkheid die wij menen waar te nemen. Dat gaat ook nooit lukken verwacht ik, want die werkelijkheid zal altijd slechts de theorie blijven die het beste overeenkomt met onze waarnemingen. Maar in laagste zin is tijd iets dat je kunt aftellen, met vrijwel geen ruimtelijke verplaatsing, en niet meer dan dat. Een aantal gebeurtenissen dus. (Nee tijd is geen gebeurtenissen het is het aantal ervan!)
Uiteraard kun je met evenveel recht beweren dat we niet weten wat aantallen zijn.

In tegenstellig tot wat Gustaaf beweert is tijd nooit iets onveranderlijks geweest. Het is juist de hoeveelheid verandering. . . . (maar wat is verandering?)

[Peter van Velzen]

@Peter. Nog weet ik niet wat tijd is.

Alleen regelmatige periodieke verschijnselen kunnen dienen om tijd vast te stellen!

Dus is materie nodig om tijd vast te stellen. Maar wat IS tijd? Zie je het als een stromende rivier? Kan tijd behalve vooruit ook achteruit "lopen"? Is tijd te meten? Zo ja Hoe? Fysisch is tijd een coordinaat, maar dat zegt me nog niets....Is de tijd nu een energie, een kracht, een element, een deeltje, een snaar? Of is de tijd een dimensie...energie?
Deze laatste vraag heb ik uit: http://www.theorderoftime.com/ned/weten ... stijd.html" onclick="window.open(this.href);return false;

Misschien komt dit in de buurt:
Tijd is alleen maar een illusie, voortgebracht door de opeenvolging van onze bewustzijnstoestanden op onze reis door de eeuwige duur; hij bestaat niet waar er geen bewustzijn is waarin die illusie kan worden teweeggebracht, maar ‘ligt dan te slapen’. Het nu is slechts een wiskundige lijn die dat deel van de eeuwige duur dat wij de toekomst noemen, scheidt van het gedeelte dat wij het verleden noemen. Niets op aarde heeft werkelijke duur, want niets blijft ook maar tijdens het miljardste deel van een seconde onveranderd of gelijk. De gewaarwording die wij hebben van de werkelijkheid van het deel van de ‘tijd’ dat bekend staat als het nu, wordt veroorzaakt door het vervagen van dat kortstondige beeld, of opeenvolging van beelden, die door onze zintuigen worden opgevangen, terwijl de waargenomen dingen overgaan van het gebied van idealen dat wij de toekomst noemen, naar dat van herinneringen dat wij het verleden noemen.'

De tijdstroom is een ilusie Als er niets verandert dan is er geen tijdsverschil, dat wordt nu juist bepaald door het aantal veranderingen. Tijd ook scheidt absoluut niet de toekomst van het verleden. De toekomst bestaat helemaal niet, en de tijd strekt zich uitsluitend uit in het verleden. Wij kennen wel een ilusie diewij "heden" noemen. Dit zijn nieuwe waarnemingen, die aan onze herinneringen toegevoegd worden. In feite stammen ze ook uit een recent verleden, want wat wij waarnemen -weten we tegenwoordig - zijn gebeurtenissen die plaatsvonden voordat we ons er van bewust werden.

Pyschologische tijd komt tegenstrijdig over Als er minder gebeurtenissen plaatsvinden per tijdseenheid beleven we de tijd anders dan wanneer er weinig gebeurtenissen plaatsvinden. We meten echter de psychologische tijd niet aan het aantal ervaren gebeurtenissen, maar eerder aan het aantal breincyli waarin geen gebeurtenissen plaats vinden . Zijn dat er veel, dan lijkt er meer tijd te zijn verlopen dan de externe klokken aangeven, (de tijd gaat langzaam). Zijn dat er weinig dat ijjkt er minder tijd te zijn verlopen dan de externe klokken aangeven (de tijd gaat snel)

Je hebt in principe gelijk met bewustzijnstoestanden, maar die zijn in feite niet anders dan de wijzers van een klok. Ook daar is elke tik te schouwen als een bewustszijnstoestand van de klok, met dit verschil dat de hoeveelheid toestanden van een klok, constanter is en op een andere manier beperkt. Veel klokken kennen precies 41.200 (twaalf uurs klok met secondewijzer) of 84.400 (idem 24 uurs klok) toestanden, Klokken met datumaanduiding keen weer 366 x zoveel toestanden etcetera. Het aantal toestanden in ons geheugen is niet constant per kloktijdseenheid, de toestanden verschillen ook in geheel andere opzichten dan kloktikken en het aantal is ook niet zo precies begrenst.

Ook buiten onze hersenen zijn herinneringen opgeslagen. Denk aan archelogische vondsten, fossielen en dergelijke.Ze zijn net zo goed gebaseerd op toegenomen entropie.

Tijd is nu juist eerst en vooral een aantal keren (iets dat je dus sequenetieel kunt tellen), en naar ik vrees niets anders dan dat. Je kunt het daardoor als een dimensie zien, maar dat is een kwestie van hoe je er tegenaan kijkt. Gustaaf heeft in zoverre gelijk dat tijd in de oudhheid ongetwijfeld niet als dimensie werd gezien. Maar dat is niet het wezenlijke van de tijd. Het wezenlijk is dat we maar een kant op kunnen tellen. Meer tellen betekent dat de eerste tel verder in het verleden ligt.