De titel is misleidend. De indruk wordt gewekt dat de Waal heeft gezegd dat chimpansees wel onbaatzuchtig handelen.
Net als bij de mens komt altruïsme onder chimpansees, en onder primaten in het algemeen wel voor, maar het is geen gouden regel. Het gaat om uitzonderlijke gevallen, die ook nog zijn waargenomen in gevangenschap. Jane Goodall maakt er in haar boeken in ieder geval nog geen melding van. Maar zij deed ook geen gecontroleerde proeven, omdat je zoiets in het wild niet kon doen. Wat de Waal wel heeft vastgesteld bij kapucijner apen is dat zij een gevoel voor sociale rechtvaardigheid hebben.
Een film bij een college van de Waal toont aan dat twee apen in een gescheiden kooi zijn geplaatst waarin zij elkaar kunnen zien, bij ongelijke beloning voor hetzelfde werk, in woede kunnen ontsteken.
http://www.froot.nl/posttype/froot/deze ... -beloning/
Dit gedrag komt overeen met het gedrag van mensen
In Matteüs 20: 1 - 16 komt een parabel van Jezus aan bod waarin hij zijn toehoorders vertelt van een boer die de wijnoogst wil binnenhalen. En hij huurt daarvoor in de vroege morgen arbeiders, en belooft ze een zilverstuk als beloning. Omdat het werk niet op tijd klaarkomt huurt hij in de middag een ploeg nieuwe arbeiders om mee te helpen, en en paar uur later nog een keer. Als de dag ten einde is en er wordt uitbetaald krijgt iedereen een zilverstuk. Dit recept voor sociale onrust is mij vroeger voorgehouden als een vorm van hogere wijsheid. Een beetje verstandige werkgever zal nooit zo handelen. Het gedrag van de kapucijner aapjes houd ons wel een spiegel voor.
Evenals chimpansees handelen wij echter zelden onbaatzuchtig. Ook in onze samenleving is alles gebaseerd op
voor wat hoort wat. Hetgeen niet wil zeggen dat onbaatzuchtigheid bij ons nooit voorkomt, en bij chimpansees is dat eveneens waargenomen. Hoewel je daar eigenlijk nooit 100% zeker van kunt zijn denk ik. In de film "The Godfather" wordt zeker in het eerste deel perfect geïllustreerd hoe het "voor wat hoort wat principe" werkt. Omdat Don Corleone ogenschijnlijk heel onbaatzuchtig een dienst verleent aan "Bonasera" die gerechtigheid zoekt. Pas veel later in het verhaal herinnert don Corleone die man aan de gunst die hij hem eens verleende, en vraagt hij op zijn beurt een wederdienst aan Bonasera. Die zich daar uiteraard verplicht toe voelt.
Hier ligt ons sociale gedrag onder een genadeloos vergrootglas. Altruïsme is een boeiend fenomeen, omdat het wel aanwezig is bij sociaal levende dieren, maar het manifesteert zich zelden. Wij nemen proeven met chimpansees om te zie of zij bereid zijn hun voedsel te delen. Natuurlijk zijn zij daartoe niet bereid. Maar dat zijn mensen ook niet.
Wij geven soms wat van onze overvloed, maar willen wel precies weten waar onze gaven naartoe gaan. Geen verantwoording? Dan ook geen goederen, en gaat het rolluik dicht. Waarom verlangen wij van onze mede primaten die zoveel minder hebben, onbaatzuchtig gedrag, dat wij onszelf wel graag toedichten, maar evenmin bezitten?
