Mensen wier eigen geloof bedreigd wordt, gaan zieltjes winnen
Gepubliceerd: 23 oktober 2010 10:17 | Gewijzigd: 23 oktober 2010 10:23
Door onze redacteur Ellen de Bruin
Rotterdam, 23 okt. Als mensen onzeker worden over iets waar ze in geloven en wat belangrijk voor hen is, gaan ze meer moeite doen om anderen ervan te overtuigen dat het toch echt waar is. Dat dachten psychologen al decennia lang en nu is het ook netjes experimenteel aangetoond (Psychological Science, 13 oktober online).Het klassieke voorbeeld van zo’n situatie wordt beschreven in het al even klassieke boek When Prophecy Fails (1956) van Leon Festinger, Henry Riecken, and Stanley Schachter. Dat gaat over een sekte waarvan de leden dachten dat eind 1954 de wereld zou eindigen door een grote overstroming, maar dat ze zelf opgehaald zouden worden door buitenaardse wezens. Toen noch het een, noch het ander gebeurde, vielen de sekteleden niet van hun geloof. Ze gingen juist actief zieltjes winnen en benaderden ook de media, terwijl ze eerder juist publiciteitsschuw waren. God had besloten de wereld te sparen, zeiden ze nu, dankzij hun toewijding.
Het inspireerde Festinger tot zijn bekend geworden theorie over cognitieve dissonantie: als mensen tegelijkertijd sterk overtuigd zijn van twee dingen die met elkaar in strijd zijn, zullen ze (één van) hun overtuigingen aanpassen. En niet altijd op de manier die een buitenstaander het meest logisch zou vinden. Bij veel onderzoek naar cognitieve dissonantie krijgen bijvoorbeeld mensen weinig of niets betaald voor saai of vervelend werk en gaan ze daardoor denken dat het toch best leuk was.
Onzeker
De nieuwe experimenten daarentegen gaan expliciet over de vraag wat er gebeurt als mensen onzeker worden gemaakt over iets wat ze geloven. Psychologen van Northwestern University vroegen eerst aan studenten een situatie te beschrijven waarin ze zich heel zeker of juist heel onzeker hadden gevoeld. Vervolgens moesten de studenten aangeven of ze vleeseter, vegetariër of veganist waren en hoe belangrijk dat voor hen was. Tot slot werd hun gevraagd op te schrijven wat ze zouden zeggen om een ander ervan te overtuigen dat hun eetpatroon het beste was. De onzeker gemaakte studenten waren inderdaad onzekerder over hun dieetvoorkeur. Maar als die belangrijk voor hen was, schreven ze toch gemiddeld ruim anderhalf keer zoveel woorden op om een ander ervan te overtuigen dat wat zij deden het beste was; ze namen er ook ruim anderhalf keer zo lang de tijd voor.
In een ander onderzoek werd gevonden dat overtuigde Mac-gebruikers die aan het twijfelen waren gebracht, meer moeite wilden doen om pc-gebruikers tot de Mac te bekeren. En mensen die met hun ‘verkeerde’ hand hun mening over proefdiergebruik hadden moeten opschrijven – dat maakt onzeker – gingen ook meer hun best doen om anderen van hun gelijk te overtuigen.
