Memen: Dawkins gaat buiten zijn boekje en kleunt mis

[Theoloog]

Uit Stefan Beyst: "Dawkins's Dangerous Idea, Analyse van een grandioze mistreffer"

Van Samuel Butler stamt de boutade dat een kip niet meer is dan de manier waarop een ei een ander ei maakt. Dawkins maakte ze wat puntiger door te beweren dat een organisme niet meer is dan de manier waarop DNA meer DNA maakt. De boutade zet een alledaagse intuïtie op haar kop: dat DNA de informatie is die een lichaam nodig heeft om een nieuw lichaam te maken. De omkering leert ons dat het organisme slechts het middel is - het ‘vehicle’ - dat het DNA gebruikt om nieuw DNA te maken.

De uitspraak kadert in de discussie omtrent het niveau van de selectie: soort, groep, organisme of gen. Kiest men daarbij voor het ‘zelfzuchtige’ individu, dan krijgt men problemen met de verklaring van altruïsme: waarom zou een moeder haar eigen belang opofferen aan dat van haar kinderen – of nog krasser: waarom zou een wijfje er de voorkeur aan geven te zorgen voor de jongen van haar zus (de koningin bij mieren en bijen) in plaats van zelf eieren te leggen? Als niet het individu, maar het gen de eenheid van selectie is, krijgen we een mogelijke verklaring: de moeder zorgt in haar kind voor haar eigen genen, en dat doet ook de zus van de koningin bij mieren en bijen.

Tot zover geen enkel probleem. Aan de biologen om de waarde van deze hypothese te testen en alle problemen op te lossen die de invoering ervan met zich brengt. We kijken met spanning toe…

In het enthousiasme over zijn ontdekking holt Dawkins echter zijn eigen schaduw voorbij. Voor hem zijn genen slechts één voorbeeld van een meer algemeen verschijnsel: replicatoren. Andere voorbeelden zijn de kwartskristallen van Cairns-Smith, die ouder zijn dan DNA. En in het elfde hoofdstuk van zijn boek introduceert Dawkins de nieuwkomers in de kosmische evolutie - ‘the new replicators’: memen. Dawkins omschrijft ze als ‘een eenheid van culturele overdracht, een eenheid van nabootsing’. Dawkins denkt daarbij aan ‘tunes, ideas, catch-phrases, clothes, fashions, ways of making pots or of building arches’. Net zoals genen zichzelf voortplanten in de genenpool door van lichaam naar lichaam te springen via sperma en eicellen, zo planten memen zich voort in de memenpool door van hersenen naar hersenen te springen via nabootsing. Zo heeft de biologische evolutie in onze hersenen een nieuwe ‘oersoep’ geschapen, waarin de memen een nieuw soort memetische evolutie zullen ontketenen.

Net zoals organismen dus alleen maar voertuigen van genen zijn, zijn hersenen alleen maar voertuigen van memen. Om het alweer in een boutade samen te vatten: een schrijver is alleen maar de manier waarop een bibliotheek een andere bibliotheek maakt. Toegegeven, als ik mezelf hier zo voor mijn bibliotheek en achter mijn computer zie zitten, kan ik een smakelijke lach niet onderdrukken.

Dat belet niet dat de gehele constructie een miskleun is. Dat blijkt al dadelijk als we ‘ideeën’ vervangen door een andere afscheiding van het organisme: Dawkins geliefde spinnenwebben. Wat belet ons om te beweren dat een spin niets anders is dan het middel waarmee een spinnenweb een ander spinnenweb maakt? We kunnen de formule nog verder invullen met honingraten en bijen, beverdammen en bevers, slakken en slakkenhuizen… En waarom zouden we ons beperken tot de producten van organismen? Ook de onderdelen ervan komen in aanmerking. Wat zou er – zolang dat van de bibliotheek en de geleerde klopt - fout zijn aan de bewering dat een organisme alleen maar de manier is waarop een skelet een ander skelet maakt? Dit ‘mem’ zal waarschijnlijk in de geest van menig paleontoloog zijn opgedoken bij de aanschouwing van wat er van miljoenen jaren gecopuleer in de aardlagen overblijft. Wie zei overigens alweer dat het doel van het leven de dood is? Een stap verder en we zijn via sperma en eicellen weer aanbeland bij de kip en het ei van Samuel Butler – of bij de genen van Dawkins. Zouden genen dan toch alleen maar de manier zijn waarop een organisme een ander organisme maakt - en het organisme niet langer de manier waarop een gen een ander gen maakt?

En dan merken we plots wat er is misgelopen: door zijn eigen omkering nog eens op zijn kop te zetten, heeft Dawkins meteen de pijl van de causaliteit omgedraaid. Skeletten zijn, net zoals spinnenwebben en ideeën, middelen die het organisme gebruikt om te overleven en zich voort te planten. Stellen dat het organisme een middel is om zijn onderdelen of instrumenten te repliceren, komt dus neer op een omkering tussen middel en doel: de wereld op zijn kop. Dat geldt niet voor de relatie tussen genen en organisme: organismen kunnen inderdaad worden beschreven als middelen om genen te repliceren. Onder meer de mierennesten van E.O. Wilson leveren tot nader order het sluitende bewijs dat hier de alledaagse intuïtie terecht op haar kop moet gezet, niet anders dan de intuïtie van de zon die rond de aarde draait.

Deze gedachtegang zou moeten volstaan om Dawkins memen naar de prullenmand van de ideeëngeschiedenis te verwijzen.

Lees verder op Stefan Beysts website: http://d-sites.net/nederlands/dawkins.htm

[collegavanerik]

De evolutie selecteert uiteindelijk op genen, zonder genen geen variatie en valt er niets te selecteren.
Een web is een product van een spin, zonder spinnen geen web, zonder bijen geet raat, die vergelijking loopt dus mank.

Wat heb je tegen het meem concept? Denk eens aan de evolutie van kaas en brood.

Het gaat om de minimaal overlevende entiteit. Memem leven langer dan mensen. Neem nu de hierogliefen, een heleboel memem zitten in de hierogliefen opgesloten en 2000 jaar kon niemand ze lezen. Nu zijn er zelfs weer mensen die de egyptische godsdienst aanhangen.

[Theoloog]

De evolutie selecteert uiteindelijk op genen, zonder genen geen variatie en valt er niets te selecteren.
Een web is een product van een spin, zonder spinnen geen web, zonder bijen geet raat, die vergelijking loopt dus mank.

Wat heb je tegen het meem concept? Denk eens aan de evolutie van kaas en brood.

Denk eens aan de evolutie van spinnenwebben.

Een meem is een product van een mens. Zonder mensen geen memen. Maar memen produceren geen mensen.

[collegavanerik]

De evolutie selecteert uiteindelijk op genen, zonder genen geen variatie en valt er niets te selecteren.
Een web is een product van een spin, zonder spinnen geen web, zonder bijen geet raat, die vergelijking loopt dus mank.

Wat heb je tegen het meem concept? Denk eens aan de evolutie van kaas en brood.

Denk eens aan de evolutie van spinnenwebben.

Een meem is een product van een mens. Zonder mensen geen memen. Maar memen produceren geen mensen.

Soms werkt meemselectie wel evolutionar voordelig: ik zie regelmatig in mijn plantsoen trappelende meeuwen waardoor wormen naar boven komen.
Het "wormentrappelmeem" werkt zo tot instandhouding van de soort, echter het is niet opgeslagen in de genen, maar wordt van generatie naar generatie doorgegeven. Alleen als instinctief gedrag zonder aanlering optreedt is het genetisch bepaald, anders is het memetisch bepaald.

[The Prophet]

Rode haring. Mogelijk ook stroman.

http://en.wikipedia.org/wiki/Meme:
A meme (pronounced /miːm/) consists of any unit of cultural information, such as a practice or idea, that gets transmitted verbally or by repeated action from one mind to another.

Net zoals organismen dus alleen maar voertuigen van genen zijn, zijn hersenen alleen maar voertuigen van memen.

Ik betwijfel of Dawkins het hiermee eens is. Hij heeft gewezen op een overeenkomst tussen genen en memen, maar hij heeft volgens mij niet gesteld dat ze op precies dezelfde manier werken. Bovenstaande quote lijkt een conclusie van de schrijver van het artikel.

Daarnaast, ook als we dit idee onderuit halen, dan is het idee van "memen" op zichzelf al waardevol en inzichtelijk genoeg. Een meme is een abstractie, geen fysiek bestaand iets. Het maakt iets aanschouwelijk.

Wat in dit artikel eigenlijk gebeurt is dat 1 onderdeeltje van een bepaald idee onderuit wordt gehaald, en daarmee "dus" het hele idee in de prullenbak wordt gegooid. Kwestie van kind en badwater.

[The Prophet]

Een meem is een product van een mens. Zonder mensen geen memen. Maar memen produceren geen mensen.

Waar beweert Dawkins dat?

[Theoloog]

Wat in jouw posting gebeurt is dat jij Stefan Beyst gewoon niet goed leest, en roept: "Rode haring" "Kind met badwater"

Hee, wat jammer nou, je pet theory gaat eraan: proest!

Het "wormentrappelmeem" werkt zo tot instandhouding van de soort, echter het is niet opgeslagen in de genen, maar wordt van generatie naar generatie doorgegeven.

Het wordt gekopieerd omdat het wat oplevert. Dat is alles.

Wat me weer terugbrengt bij het spinnenweb, die wel genetisch is opgeslagen, en eveneens evolutionair voordeel oplevert. Zonder spinnenweb, geen eten: spin die zijn genen niet doorgeeft. En spinnenwebben hebben spinnen nodig om zichzelf voort te planten en te evolueren.

[collegavanerik]

Het "wormentrappelmeem" werkt zo tot instandhouding van de soort, echter het is niet opgeslagen in de genen, maar wordt van generatie naar generatie doorgegeven.

Het wordt gekopieerd omdat het wat oplevert. Dat is alles.

precies

[Devious]

Een meem is een product van een mens. Zonder mensen geen memen. Maar memen produceren geen mensen.

Volgens mij heeft de mementheorie betrekking op de evolutie van ideeën, en niet op de biologische 'productie' van mensen. Ik denk niet dat Dawkins ooit heeft beweerd dat memen mensen produceren, maar wél dat memen een verklaring kunnen zijn voor de ideeën van mensen.

[Theoloog]

Een meem is een product van een mens. Zonder mensen geen memen. Maar memen produceren geen mensen.

Volgens mij heeft de mementheorie betrekking op de evolutie van ideeën, en niet op de biologische 'productie' van mensen. Ik denk niet dat Dawkins ooit heeft beweerd dat memen mensen produceren, maar wél dat memen een verklaring kunnen zijn voor de ideeën van mensen.

Klopt. Indien de vergelijking is met een virus die zijn gastheer binnendringt en vermenigvuldigt, gaat de kritiek van Beyst niet op.

[collegavanerik]

Een meem is een product van een mens. Zonder mensen geen memen. Maar memen produceren geen mensen.

Volgens mij heeft de mementheorie betrekking op de evolutie van ideeën, en niet op de biologische 'productie' van mensen. Ik denk niet dat Dawkins ooit heeft beweerd dat memen mensen produceren, maar wél dat memen een verklaring kunnen zijn voor de ideeën van mensen.

Klopt. Indien de vergelijking is met een virus die zijn gastheer binnendringt en vermenigvuldigt, gaat de kritiek van Beyst niet op.

een gedachtevirus, goede vergelijking
Er zijn virussen die hun gastheer te gronde richten, maar er zijn ook vriendelijke virussen (al kan ik er zo snel niet een verzinnen, de darmbacterie, maar dat is geen virus) Een zeer destructief meem is het internetzelfmoordmeem

[Theoloog]

Mijn hoofdzakelijke probleem met dat memen-gebeuren is dat dit het hele proces van zaken overdenken niet dekt, terwijl dat volgens mij wel een cruciaal onderdeel is van voorstellingen en ideenvorming en transmissie.

Mensen zijn geen passieve dragers van memen die gewoon overspringen als een hoestje. Ze gaan er actief mee aan de slag.

[Devious]

Wat in jouw posting gebeurt is dat jij Stefan Beyst gewoon niet goed leest, en roept: "Rode haring" "Kind met badwater"

Ik heb een sterk vermoeden dat Beyst Dawkins niet goed heeft begrepen. Ik heb het al vaker gezien dat mensen te graag Dawkins onderuit willen halen, en dan ófwel conclusies trekken uit Dawkins' verhaal die hij zelf nooit heeft gezegd, óf uitspraken uit hun verband halen, of vergezochte vergelijkingen maken zoals Beyst met zijn spinnenwebben, en talloze andere voorbeelden die hij gebruikt. Veel mensen die Dawkins bekritiseren doen dat vaak op een lichtzinnige manier.

Wat me weer terugbrengt bij het spinnenweb, die wel genetisch is opgeslagen, en eveneens evolutionair voordeel oplevert. Zonder spinnenweb, geen eten: spin die zijn genen niet doorgeeft. En spinnenwebben hebben spinnen nodig om zichzelf voort te planten en te evolueren.

Deze vergelijking gaat dus niet op omdat het replicatormechanisme niet aanwezig is. Het DNA kan zich vermenigvuldigen. Ideeën, gewoonten en gedachtenpatronen kunnen zich eveneens vermenigvuldigen door van het ene bewustzijn naar het andere over te gaan. Een spinnenweb heeft geen replicatormechanisme, maar is slechts een tool die door het werkelijke replicatormechanisme (de spin, of beter gezegd, het spinnen-dna) is ontwikkeld om beter te kunnen overleven in de strijd om het bestaan.

Grtz.

[Devious]

Mensen zijn geen passieve dragers van memen die gewoon overspringen als een hoestje.

Ik heb niet de indruk dat Dawkins dat ooit heeft beweerd. Integendeel zelfs. Zoals ook hoestjes niet zomaar overspringen, maar te maken krijgen met allerlei afweermechanismen, en met concurrerende virussen die zich wellicht beter kunnen verweren tegen deze afweermechanismen, krijgen ook de memen te maken met afweermechanismen en concurrerende memencomplexen

Grtz.

[Kitty]

En de memen (voorgesteld als gedachtevirussen) kunnen ook nog eens gevoelig zijn voor antibiotica. Zo is de antibiotica van het religievirus, het atheïsme (verpakt als concurrerende memen). Het moet wel even aanslaan.