Hieronder enkele argumenten om de vleesconsumptie te beperken. Bij een beperktere consumptie is het mogelijk om een meer "diervriendelijke", wijze van vleesproductie te realiseren dan met de huidige kiloknallermentaliteit. Want ieder moet dagelijks zijn zwoerd nietwaar? Maar dat terzijde ik eet om moverende gezondheidsredenen weinig vlees en wordt hierin bevestigd door onderstaande. En gelukkig zijn er ook onderzoeken die aantonen dat matige alcoholconsumptie goed voor de gezondheid is.
Ruim een derde van alle kankergevallen is te voorkomen als we gezonder eten en meer bewegen, stelt het Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Daarbij heeft deze internationale stichting, die zich sterk maakt voor de preventie van kanker, het schadelijke effect van roken nog niet eens meegeteld.
In een lijvig rapport, gisteren gepresenteerd, analyseert het fonds de gevolgen van onze leefstijl. Het rapport is een bundeling van de kennis uit duizenden wetenschappelijke artikelen. „Dankzij de grootschalige, systematische aanpak hebben we nu echt zekerheid over de invloed van voeding op het ontstaan van kanker”, zegt dr. Ellen Kampman, voedingskundige en epidemioloog aan de Wageningen Universiteit. Zij heeft aan het rapport meegewerkt, net als een paar duizend collega’s uit Europa, de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland.
In het boekwerk komen allerlei voedingsmiddelen aan bod die kanker bevorderen of juist tegengaan. Van onschuldige etenswaren als melk, wortel en knoflook tot en met vis die ’op Kantonese wijze’ is gezouten. Het laatste gerecht verhoogt de kans op neuskanker, iets wat in het Westen zelden voorkomt.
Ook de invloed van beweging en overgewicht is bekeken. Zo concluderen de deskundigen dat lichamelijke activiteit de kans op darmkanker overtuigend verlaagt. Overgewicht richt daarentegen op meerdere plaatsen schade aan; het vergroot de kans op slokdarm-, alvleesklier-, darm-, borst-, baarmoeder- en nierkanker.
Verder signaleren de onderzoekers een hoop ’waarschijnlijke’ of ’mogelijke’ verbanden. In die gevallen is de wetenschappelijke fundering niet al te stevig. Zo beschermt melk ’waarschijnlijk’ tegen darmkanker, terwijl groenten ’waarschijnlijk’ de kans op keel-, maag- en slokdarmkanker verlagen. Peulvruchten verminderen ’mogelijk’ het risico van maag- en prostaatkanker. Maar daar wordt het bewijs ontzettend twijfelachtig.
Om het de consument gemakkelijk te maken, hebben de samenstellers hun gegevens teruggebracht tot acht praktische adviezen. De meeste van deze leefregels (zie rechts) spreken voor zich. Ze komen neer op de bekende vuistregels: veel groenten en fruit, een gevarieerd menu en voldoende beweging. En uiteraard weinig alcohol, want dat verhoogt de kans op mond-, keel-, lever-, strottenhoofd-, slokdarm-, darm- en borstkanker.
Eén advies, het vijfde, springt eruit. Deze leefregel houdt praktisch in dat we geen vleeswaren meer mogen eten. De kans op darmkanker zou er te sterk door stijgen: met 10 tot 20 procent bij een inname van 30 à 50 gram vleeswaren per dag. Rood vlees, zoals biefstuk en karbonade, verhoogt het risico eveneens, met 30 procent voor 100 à 120 gram per dag. Toch hoeven we de consumptie van rood vlees slechts te beperken tot 500 gram per week. Waarom dan zo streng en onverbiddelijk voor vleeswaren? Hoe dodelijk kan een plakje berlinerworst zijn?
Elk jaar krijgen 10.000 Nederlanders darmkanker; 4500 van hen sterven eraan. Laten we voor het gemak aannemen dat we daar 20 procent van kunnen voorkomen door de vleeswaren af te schaffen. Dat zou neerkomen op een daling van 1670 patiënten en 750 doden.
Indrukwekkende aantallen. Maar in werkelijkheid zal de winst lager uitvallen, want veel mensen eten sowieso al weinig tot geen vleeswaren. Bovendien, vult TNO-epidemioloog Sandra Bausch aan, is de risicoschatting deels gebaseerd op oudere gegevens, uit de tijd dat vleeswaren nog grote hoeveelheden schadelijke nitrosamines bevatten.
Sinds de jaren tachtig is de concentratie daarvan gedaald, mogelijk omdat producenten minder van het conserveringsmiddel nitriet aan hun waren toevoegen. De vleeswaren van nu zijn daardoor ’schoner’ dan die van vroeger. Bevolkingsstudies hobbelen altijd lang achter zo’n ontwikkeling aan, omdat het lichamelijke effect van voeding pas een jaar of twintig later zichtbaar wordt.
Een belangrijke aanwijzing voor het vermoeden dat vooral de oude vleeswaren schadelijk waren, komt uit Nederlands bevolkingsonderzoek van TNO en de Universiteit Maastricht. „Sinds 1986 volgen we een grote groep mensen van wie we de eetgewoontes hebben vastgesteld. Aanvankelijk vonden we een sterke relatie tussen vleeswaren en darmkanker: 70 procent extra risico. Maar naarmate we vorderden, werd het risico kleiner. Uiteindelijk was het compleet verdwenen.”
Er is nog een derde kanttekening te plaatsen bij de aanval op de vleeswaren. Wie garandeert ons dat er geen vertekening in het spel is? Grote eters van vleeswaren zijn gemiddeld ook wat scheutiger met drank, ze roken meer en ze zijn dikker. Al die factoren verhogen de kans op darmkanker. In het rapport is daarvoor gecorrigeerd, maar het blijft de vraag hoe goed dat mogelijk is. Kortom, in werkelijkheid kan de rol van vleeswaren best eens kleiner zijn dan nu wordt gesuggereerd.
Het zou niet de eerste keer zijn dat wetenschappers de impact van bepaalde voedingsmiddelen overschatten. Tien jaar geleden dachten ze nog dat groenten en fruit bescherming boden tegen zo’n beetje alle soorten kanker. Maar sindsdien zijn de resultaten van diverse grote, langlopende bevolkingsonderzoeken beschikbaar gekomen. Daaruit blijkt dat het nut van groenten en fruit bij veel typen kanker tegenvalt. Het KWF-Kankerbestrijding kwam daarom enkele jaren geleden al met een relativering. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds gaat daar nu in mee, op basis van recenter onderzoek.
| Jörgen CarisZo staat in het rapport dat groenten en fruit geen bewezen bescherming bieden tegen veel voorkomende kwaadaardige aandoeningen als borst-, prostaat- en huidkanker. Tegen long-, maag- en darmkanker helpen ze daarentegen ’waarschijnlijk’ wel. Daarom blijft het advies om veel groente en fruit te eten toch overeind.
Dat is maar goed ook, reageert Kampman. Want met de consumptie van groenten en fruit slaan we volgens haar twee vliegen in één klap. „De kans op bepaalde typen kanker daalt erdoor, en je ontwikkelt minder snel overgewicht. Overgewicht is op zichzelf ook weer een risicofactor voor kanker, dus ook indirect verminder je met groenten en fruit het gevaar.”
Nu we het toch over ons gewicht hebben: een klein beetje te veel lichaamsvet vertaalt zich volgens de samenstellers van het rapport al in een anderhalf tot twee keer verhoogde kans op allerlei typen kanker. Hoe hoger het aantal overtollige kilo’s, des te groter het risico. Het lichaamsgewicht lijkt dus iets waar we goed op moeten letten. Maar dat moesten we toch al, vanwege de kans op suikerziekte en hart- en vaataandoeningen.
Wie het rapport leest, krijgt de indruk dat zo’n beetje alle kanker voorkomen zou kunnen worden als we maar wat verstandiger zouden leven. Maar dat is beslist niet zo, relativeert Kampman. Het hangt sterk af van het type kanker. Neem leukemie of andere vormen van kanker bij kinderen. Zulke aandoeningen op jonge leeftijd zijn puur het gevolg van ’genetische pech’ of van iets wat in de baarmoeder fout is gegaan. Voedsel speelt daar waarschijnlijk geen rol bij, want dat manifesteert zich pas op lange termijn.
Er zijn ook tumoren, zoals baarmoederhalskanker en leverkanker, die veroorzaakt kunnen worden door een virus. Toch kan voeding zelfs daar een zekere rol bij spelen. Kampman: „Een belangrijke oorzaak van leverkanker is het hepatitisvirus. Maar niet iedere besmette persoon krijgt leverkanker. De kans daarop wordt sterk verhoogd door bepaalde gifstoffen, aflatoxines. In ontwikkelingslanden zitten die vaak in pinda’s en granen. Naast een virus kan voeding dus nog best invloed hebben.”
Akkoord. Maar is het afschaffen van de vleeswaren nou niet een beetje overdreven? Met kaas moeten we ook al uitkijken, vanwege de dierlijke vetten die schadelijk zijn voor het hart en de bloedvaten. Nog even en er mag helemaal geen beleg meer op de boterham*
Ach, zo zwaar moeten we er ook weer niet aan tillen, vergoelijkt Kampman. „Het belangrijkste”, zegt ze, „is dat je probeert om ingesleten slechte leefgewoontes te veranderen. Het is natuurlijk een dooddoener, maar uiteindelijk draait het toch vooral om variatie. Een beetje worst of een borreltje op zijn tijd, dat moet kunnen.”
De adviezen uit het onderzoek
Wees zo slank mogelijk binnen de normale spreiding van het lichaamsgewicht
Wees lichamelijk actief in het dagelijks leven
Beperk de consumptie van voedingsmiddelen met een hoge energiedichtheid; vermijd suikerrijke dranken
Eet voornamelijk voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong
Beperk de inname van rood vlees en vermijd voorbewerkt vlees, inclusief vleeswaren
Beperk de inname van alcoholische dranken
Beperk de zoetconsumptie; vermijd beschimmelde graanproducten of peulvruchten
Stel als doel om de voedingsbehoeften alleen via de voeding te bereiken (en niet via voedingssupplementen)(wetenschapspagina.nl)
