Heilige Biologie

[Gerard]

Maarten van 't Hart heeft een nieuwe column in NRC getiteld Heilige Biologie.
De eerste afgelopen zaterdag heet "Een oneetbaar groen appeltje"
Helaas nog niet Digitaal beschikbaar. Maar hier al vast een klein, uitgetikt, voorproefje.
(stippelijntjes zijn de weggelaten passages)
In de eerste afelevering stelt hij zich vragen over de verboden vrucht van Eva.

"In het bijbelboek Genesis wordt niet gespecificeerd welke vrucht de boom der kennis van goed en kwaad droeg. .......Toch kun je je moelijk voorstellen dat Eva door een eikel verleid werd noch door een pistache-nootje. ......We moeten natuurlijk voor ogen houden dat in den beginne nog geen sprake was van rasveredeling, van enten. Alle vruchten destijds waren wilde vruchten, dus van die akelige wrange, vrijwel oneetbare gifgroene appeltjes, of piepkleine al even wrange , keiharde pruimpjes. ........Het was een en al armoe wat je toen aan vruchten had, des te merkwaardiger dus dat Eva zich door de slang liet overhalen een hap te nemen. ..............Wat ook uiterst merkwaardig is is het feit dat god wel verordeneert: van die boom mag niet gegeten worden, maar niets zegt over de nogal griezelige juridische valkuilen die dit verbod met zich mee brengt. Vruchten rijpen en vallen uiteindelijk op de grond. Mochten Adam en Eva ook niet van zo'n valappeltje proeven? .......... Toch zondeval......... Mij dunkt , enige verbodstoelichting was bepaald niet overbodig geweest. ........Als ze uit het paradijs zijn verdreven posteert god een engel bij de ingang met een vlammend zwaard. ....Een van mijn klasgenoten stak zijn vinger op en zei:" Hoe kan dat nou meester, het zwaard moest nog worden uitgevonden?". Waarop de meester, enigzins uit het veld geslagen door zo'n slimme vraag, aarzelend antwoordde dat dat zwaard uit de hemel afkomstig moet zijn geweest.
Waarop ik, omdat ik ook slim uit de hoek wilde komen, meteen riep: "Maar in de hemel is het toch één en al vrede, daar ligt de leeuw toch naast het lam, daar heb je toch geen zwaarden nodig?" En Gover Gunst wou weten; "Hadden ze toen in de hemel ook al pistolen, meester?" ..............God had evengoed een engel met een uzi kunnen neerzetten of een bus pepperspray of een gummiknuppel. Ook daar zouden Adam en Eva niets van begrepen hebben...............

[Devious]

Is die column één keer in de week? Alleen op Zaterdag?

[PietV.]

Maarten van 't Hart heeft een nieuwe column in NRC getiteld Heilige Biologie.
De eerste afgelopen zaterdag heet "Een oneetbaar groen appeltje"
Helaas nog niet Digitaal beschikbaar. Maar hier al vast een klein, uitgetikt, voorproefje.
(stippelijntjes zijn de weggelaten passages)
In de eerste afelevering stelt hij zich vragen over de verboden vrucht van Eva.

Maarten 't Hart is het nog steeds niet verleerd. Dat wordt smullen.

[Gerard]

Is die column één keer in de week? Alleen op Zaterdag?

Nee het is een tweewekelijkse column.
Helaas is het niet digitaal beschikbaar dus ik vrees dat Maarten geen toestemming heeft gegeven. Maar ik vind het interessant genoeg om er kramp in de vingers voor over te hebben. Ik laat het dit keer bij wat ik al schreef omdat dat toch de essentie van zijn verhaal is. Over twee weken meer.

[Gerard]

Dus toch digitaal beschikbaar.

Een oneetbaar groen appeltje

Schrijver Maarten 't Hart gaat in een nieuwe tweewekelijkse rubriek op zoek naar plant en dier in heilige schriften. In de eerste aflevering stelt hij zich vragen over de verboden vrucht van Eva.

In het bijbelboek Genesis wordt niet gespecificeerd welke vrucht de boom van kennis van goed en kwaad droeg waar Adam en Eva niet van mochten proeven. Niettemin wist ik als peuter zeker welke versnapering het betrof: uiteraard de godsvrucht. Die vrucht bezongen wij in de psalmen en daarover werd steevast gezwijmeld in de predeking. Toen ik er uiteindelijk achter kwam dat het de godsvrucht niet geweest kon zijn, ben ik altijd gefascineerd gebleven door de vraag: welke vrucht dan wel? In zijn onlangs verschenen boek Oak gewaagt William Bryant Logan eveneens van 'our curiosity about the identity of the Tree of Good and Evil'. Hij somt de mogelijkheden op: oaks, junipers, pistachios, maples and wild pears. Toch kun je je moeilijk voorstellen dat Eva door een eikel verleid werd, noch door een pistachenootje. En een wilde peer, is dat denkbaar? We moeten natuurlijk voor ogen houden dat er in den beginne nog geen sprake was van rasveredeling, van enten, van fruitbomenteelt. Alle vruchten destijds waren wilde vruchten, dus van die akelig wrange, vrijwel oneetbare gifgroene appeltjes, of piepkleine, al even wrange, keiharde pruimpjes.

Heus, een sappige Schone van Boskoop kan er niet aan de boom van kennis van goed en kwaad gehangen hebben, noch zo'n verrukkelijke Conference-peer. Het was een en al armoe wat je toen aan vruchten had, des te merkwaardiger dus dat Eva zich door de slang heeft laten overhalen een hap te nemen.

Enfin, de overlevering wil dat de verboden vrucht zo'n wild, wrang appeltje was, dus daar zullen we het gemakshalve maar op houden.

Wat ook uiterst merkwaardig aandoet is het feit dat God wel verordineert: van die boom mag niet gegeten worden, maar niets zegt over de nogal griezelige juridische valkuilen die dit verbod met zich meebrengt. Vruchten rijpen, en vallen uiteindelijk op de grond. Mochten Adam en Eva ook niet van zo'n val-appeltje proeven? Dat lijkt logisch uit het verbod voort te vloeien. Maar mijn bokje neemt vaak genoeg een val-appeltje in de bek om het, daar het toch te groot blijkt om te behappen, verderop weer uit te spuwen. En dan ligt die vrucht onder een andere boom. Wat nu als Adam of Eva nietsvermoedend zo'n getransporteerd appeltje hadden genuttigd? Toch zondeval? Geenszins ondenkbaar is ook dat zij een geitenbokje geslacht zouden hebben met in zijn maag nog een vrijwel onverteerd boom-der-kennisappeltje. Een herkauwer slikt z'n voedsel onverteerd op om het later alsnog tussen z'n tanden fijn te malen. Verorber je een bokje met een onverteerd appeltje in z'n maag, dan snoep je wel degelijk van de boom van kennis van goed en kwaad. Was er ook dan sprake geweest van zondeval? Mij dunkt: enige verbodstoelichting was bepaald niet overbodig geweest.

Als Adam en Eva uit het paradijs zijn verdreven, posteert God een engel bij de ingang met een vlammend zwaard. Toen onze onderwijzer dat in 1953 vertelde, stak een mijner klasgenoten z'n vinger op en zei: 'Hoe kan dat nou, meester, het zwaard moest toen toch nog uitgevonden worden?' Waarop de meester, enigszins uit het veld geslagen door zo'n slimme vraag, na lang nadenken, aarzelend antwoordde dat dat zwaard uit de hemel afkomstig moest zijn geweest. Waarop ik, omdat ik ook slim uit de hoek wou komen, meteen riep: 'Maar in de hemel is het toch een en al vrede, daar ligt de leeuw toch naast het lam, daar heb je toch geen zwaarden nodig?' En Govert Gunst wou weten: 'Hadden ze toen in de hemel dan ook al pistolen, meester?' (Veel later heeft Govert Gunst mij toevertrouwd: 'Toen al heb ik vrij scherp beseft dat we vreselijk bezwendeld werden.')

Hoe het ook zij, heb je nog nimmer een zwaard gezien, of daar nimmer over gehoord, dan kun je onmogelijk bevroeden waar dat voor dient. Wat kan God derhalve met dat vlammende zwaard beoogd hebben? Hij had evengoed een engel met een uzi kunnen neerzetten of een busje pepperspray of een gummiknuppel. Ook daar zouden Adam en Eva niets van begrepen hebben.

Achteraf kun je je erover verbazen dat wij, leerlingen van de Dr. Abraham Kuyperschool, die sprekende slang uit het zondeval-verhaal voor zoete koek slikten, maar dankzij dat vlammende zwaard onze eerste twijfelschreden hebben gezet. Want wat onze onderwijzer Mollema ook naar voren bracht om aannemelijk te maken dat men in die vredige hemel reeds ruimschoots beschikte over gruwelijke wapens die op aarde nog uitgevonden moest worden, wij bleven ons daarover verwonderen. Uiteindelijk heeft Mollema hoofdonderwijzer Cordia erbij gehaald om ons tot bedaren te brengen. Zijn verlossende woord luidde dat het zwaard niet uit de hemel stamde, maar door God ter plekke werd geschapen. Met dat rietkluitje werden wij naar huis gestuurd.

[Gerard]

Deel twee van Heilige Biologie:

Een verrukkelijke vijg, zonder Eva

Maarten 't Hart

In de islam is de vijg de grootste kanshebber voor de verboden vrucht. Maarten 't Hart vervolgt zijn zoektocht naar plant en dier in heilige boeken.

'Vergeleken met de koran is de bijbel ruwer, primitiever, vrouw- onvriendelijker, achterlijker.'

'In de koran', aldus islamoloog Karel Steenbrink, 'is de natuur maar zelden de concrete context: we vinden zelfs nauwelijks kamelen.' Niettemin wordt in de koran maar liefst driemaal gerefereerd aan de Paradijsboom met de verboden vrucht. Eerst al, kort nog, in soera 2: 'Wij zeiden: 'Adam, jij en je echtgenote mogen de tuin bewonen en jullie mogen ervan in overvloed eten, maar jullie mogen deze boom niet benaderen, want dan behoren jullie tot de onrechtplegers.' (Ik citeer de koran in de prachtige vertaling van Fred Leemhuis). In soera 7 wordt het verhaal uitgebreider verteld.

'O, Adam, bewoon jij met je echtgenote de tuin en eet waarvan jullie willen, maar jullie mogen deze boom niet benaderen, want dan behoren jullie tot de overtreders.' Toen fluisterde de satan hun in om openlijk te tonen wat er van hun schaamte verborgen was en hij zei: 'Jullie Heer heeft jullie alleen maar van deze boom afgehouden opdat jullie geen engelen zouden worden of zouden behoren tot hen die altijd blijven bestaan.' En hij bezwoer hun: 'Ik ben voor jullie echt een goede raadgever.' Zo misleidde hij hen door begoocheling. Toen zij dan van de boom geproefd hadden werd hun schaamte zichtbaar voor hen en begonnen zij zich te bedekken met aaneengehechte bladeren uit de tuin. En hun Heer riep tot hen: 'Had ik jullie deze boom niet verboden en jullie niet gezegd dat de satan een verklaarde vijand van jullie is.' Zij zeiden: 'Onze Heer, wij hebben onszelf onrecht aangedaan en als u ons niet vergeeft en erbarmen met ons hebt dan behoren wij bij de verliezers.' En in soera 20 wordt het verhaal nogmaals verteld.

Uiteraard hebben ook islamitische theologen zich niet alleen afgevraagd: waar lag die tuin, maar vooral ook: welke vruchtboom is hier in het geding. Op de eerste vraag heeft het islamitische antwoord soms geluid: Ceylon. In een stokoude koranvertaling vond ik ten aanzien van de tweede vraag de volgende noot: 'Omtrent deze boom, of de verboden vrucht, is de mening der Mohammedanen even als die der Christenen verschillend. Sommigen zeggen, dat het een korenaar was; anderen willen, dat het een vijgeboom moet zijn geweest, en anderen weder een wijnstok.' Zoek je verder in de vele becommentarieerde koranvertalingen die in ons land, en de ons omringende landen zijn verschenen, dan blijkt al snel dat de verrukkelijke vijg in de islam de hoogste ogen gooit als de verboden vrucht. De stelling bij het proefschrift van Wouter Verkerke uit 1988: 'De vrucht van de boom der kennis is een vijg, geen appel', die briefschrijver Henk Visser aanhaalde, wordt dus geschraagd door een krachtige islamitische traditie. Of misschien komt die stelling daar zelfs vandaan. Toch waren er, met name in Indonesië, ook stemmen die de pisang betitelden als de adami ponum, zoals de botanicus Georg Rumphius (1627-1702) die op Ambon werkte ons meedeelt. Maar die pisang-traditie is waarschijnlijk eerder van oriëntaalse christenen afkomstig dan van islamieten.

In de tot driemaal toe herhaalde koranversie van het verhaal der verboden vrucht valt allereerst op dat de sprekende slang ontbreekt. Binnen de islam zou zich dus nooit een kerkscheuring hebben kunnen voordoen zoals die van 1926 in de gereformeerde kerken van Nederland. Die scheuring betrof de vraag of de slang in het paradijs het woord had genomen. Een handjevol gereformeerden dat een slanggesprek maar moeilijk kon geloven, heeft toen de kerk verlaten en is 'in hersteld verband' verder gegaan. Wat voorts opvalt is dat de naam van Adams echtgenote niet genoemd wordt, en dat zij ook nergens als hoofdschuldige wordt opgevoerd. De koranversie van de zondeval - zo'n zwaar beladen woord gebruikt de koran trouwens niet - is dus anders dan het bijbelverhaal niet vrouw-onvriendelijk. Ons wordt altijd wijsgemaakt dat de koran zo misogyn zou zijn, maar daar valt veel op af te dingen. Zeker, één keer wordt, in soera 4, gezegd: 'De deugdzame vrouwen zijn dus onderdanig en zij waken over wat verborgen is, omdat God erover waakt. Maar zij van wie jullie ongezeglijkheid vrezen, vermaant haar, laat haar alleen in de rustplaatsen en slaat haar.' Maar daar wordt dan dadelijk aan toegevoegd: 'Als zij jullie dan gehoorzamen, dan moeten jullie niet proberen haar nog iets aan te doen.' In de bijbel wordt nergens met zoveel woorden aanbevolen ongezeglijke vrouwen te slaan, maar daar staat tegenover dat ons akelig vaak wordt opgeroepen onze zonen te kastijden. Vergeleken met de koran is de bijbel ruwer, primitiever, vrouwonvriendelijker, achterlijker. Wat de bijbel onverteerbaar maakt - sprekende slangen, converserende ezels, drijvende bijlen, teruglopende zonnewijzers, heerschappen die doodgemoedereerd over water kuieren en uit de dood opstaan - ontbreekt in de koran, op één pratende mier na, maar daar zal ik mettertijd mijn licht over laten schijnen. Ben je in je jeugd met de bijbel gekweld, dan is het een verademing om de koran te lezen. Of zoals de koran zo prachtig over zichzelf zegt: 'God heeft het beste nieuws neergezonden, een boek met op elkaar lijkende herhaalde gedeelten waarvan bij hen die hun Heer vrezen de rillingen over hun huid lopen.'