Schaken is zondiger dan gokken

[Richard van Emmerik]

Er zijn toch wel een paar regels die we niet naar believen kunnen veranderen. Natuutwetten noemen we die. We kunnen ze bokslijpen en verbeteren, maar de resultaten ervan zijn niet gevoelig voor onze mening. Je kuntin het schaakspel elke regel veranderen, maar dat lukt je niet in de natuur.

Inderdaad Peter van Velzen,

Natuurwetten zijn ongevoelig voor onze mening, nee we kunnen ze zelfs niet verbeteren of bokslijpen. Er zijn natuurwetten die een noodzakelijke wijze zijn zoals ze zijn. Wat we wel kunnen doen zijn deze natuurwetten in ons voordeel gebruiken en dat heeft de mens gebracht tot waar we zijn. Want laten we eerlijk zijn als we natuurwetten kunnen verbeteren, dan zijn natuurwetten veranderlijk en dan is het maar afwachten of de volgende ochtend de auto nog wil starten als je naar je werk gaat (David Hume staat overigens op dit standpunt, we kunnen het nooit zeker weten, inductieprobleem). De materiële wereld geven ons de grens aan van mogelijkheden waarin wij zelf de wereld kunnen scheppen, volgens mij mogen we niet ontevreden zijn de hoeveelheid mogelijkheid die deze materiële wereld ons biedt.

Om terug te komen op de analogie van het schaken, het materiaal waaruit het schaakspel is gemaakt is noodzakelijker wijze wat het is. Hier speelt de waarheidsvraag een rol in de zin van de waarheid als mijn denken is in overeenstemming met zoals de wereld is. Mijn denken in overeenstemming met de wereld biedt mij de mogelijkheid de wereld naar mijn hand te zetten in termen van technologie. Mens en dier worden niet alleen gevormd door natuurwetten maar ook door biologische wetten. Biologische wetten maken mens en dier los van de natuurwetten in de zin van het effect van het voorgaande dat deze in tijd en ruimte onbepaald zijn. Het scholastieke voorbeeld van de ezel tussen twee identieke hooibalen dat toch een keuze zal maken. De drang (wet) tot zelfbehoud doorkruist de natuurwetten. Het is de mens met zijn denken dat kan inzien dat deze wil (wat ik overigens een zeef vaag begrip vind) zelf gedetermineerd is tot een biologische wet. Deze mens kan de biologische onbepaaldheid tot vrijheid brengen want waar mijn inziens Sartre de plank mis slaat met zijn radicale vrijheidsbegrip is dat hij vrij zijn verward met onbepaald zijn. Mijn vrijheid komt pas tot uiting wanneer ik de consequenties kan overzien van de keuzes die ik in mijn leven maak. Als ik de waarheid zoals de wereld is in het vizier heb, valt er nog veel te kiezen boven deze materiële wereld uit en dat noemen wij ethiek. Een ethiek dat ons in staat stelt de biologische wetten te negeren.Dat laatste zou u eens goed in overweging moeten nemen.

Mijn vraag aan u is wat de intenties zijn van uw reactie op die van mij, ik begrijp namelijk niet naar waar u na toe wil of wat u in mijn betoog wil lospeuteren?

[Peter van Velzen]

Beste Richard,

Wat ik bedoelde was dat wij onze formulering van de natuurwetten nog wel wat kunnen verbeteren of bijslijpen. Maar dat dit geen gevolgen heeft – zoals jij ook stelt – voor hoe de natuur zich gedraagt. Zo heeft Einstein een verbetering aangebracht op de gravitatiewetten van Newton. Dat wil uiteraard niet zeggen dat Mercurius zich ineens anders ging gedragen. We zijn het daar dus over eens.

Biologische “wetten” ken ik niet. In de Biologie is veel minder gedetermineerd, omdat er veel onvoorspelbare gebeurtenissen zijn, die de uitkomst bepalen. Het is wel waar dat de mens, meer dan andere levende wezens over de mogelijkheid beschikt, om op grond van gebeurtenissen in het verleden, zijn handelingen zo te kiezen dat een gewenste toekomst waarschijnlijker wordt. Daarbij wordt hij sterk door zijn kennis van de natuurwetten geholpen.

Ook met je stelling dat vrijheid iets heel anders is als onbepaaldheid ben ik het van harte eens. Juist omdat de gevolgen van ons handelen enigzins gedetermineert zijn, kunnen wij ze afstemmen op het bereiken van een gewenst resultaat.

Ethiek stelt ons niet in staat om biologische wetten te negeren. Het zou zelfs onethisch zijn om dat te doen. Wel modificeert ze ons gedrag weg van louter eigenbelang. De ethiek is een culturele variant op de biologisch nuttige moraal. Ze is van origine gericht op het verhogen van de overlevingskansen van de genen binnen een samenwerkende groep dieren. Zie mijn topic over dit onderwerp

Ik reageerde – uiteraard – op de laatste twee zinnen van je voorgaande bericht:

Alles wat zich als god aandient zijn niet meer en minder dan de gereedschappen waarin wij de wereld kunnen scheppen. Wij bepalen hoe het schaakspel gespeeld wordt, wij bepalen de regels van het spel.

We kunnen de regels van de natuur niet veranderen, maar we kunnen er uiteraard wél gebruik van maken om onze eigen doeleinden te verwezenlijken. Je laatste zin suggereerde iets anders, vandaar mijn opmerking.