Vanuit hun masculiene visie (of instelling/mentaliteit) 'redeneren' veel theologen terug naar de tijd van het jonge christendom en komen dan ‘vanzelfsprekend’ tot de ‘conclusie’ dat het een mannen(broeders)-aangelegenheid was waar vrouwen en bijrolletje speelden. Helaas voor hen is niets minder waar.
Suzanne Heine toont in haar boek ‘Vrouwen der vroege christenheid’ (1991) overtuigend aan dat vrouwen gewoon meededen als apostelen, diakenen, gemeentebestuurders, leraressen en profetessen. En wat we vooral in de gaten moeten houden is: dat er in de begintijd geen sprake was van één katholieke of algemene kerk. De gemeenten waren autonoom en kenden grote verschillen.
Er dient dus de nodige voorzichtigheid in acht te worden genomen als men ‘algemene kenmerken in het jonge christendom’ aanwijst. Er zijn niet zoveel van die ‘algemene’ kernmerken. Wél is algemeen waar dat de gemeentebestuurders minder gezag genoten dan de mannelijke of vrouwelijke(!) ‘apostelen’, leraren of profeten. De bestuurders hadden alleen een organisatorische functie.
De inhoud van de ‘boodschap’ werd bepaald door de ‘apostelen’, profeten en leraren. De ‘Didache’ of ‘Het onderwijs van de twaalf apostelen’ laat daarover geen enkele twijfel bestaan.
De gang van zake tijdens een bijeenkomst was dan ook als volgt:
* lezing uit een evangelie of brief of het reciteren van mondeling overgeleverde uitspraken van Jezus. Dit gedeelte werd verzorgd door een man of een vrouw.
* profetie door z.g. ‘profeten’, mannen of vrouwen die Jezus ‘in de geest’ hadden ‘ervaren’ en van die ervaring mededeling deden. Profeteren betekent dus niet ‘voorspellen’ maar ‘spreken voor de gemeente’. Vooral aan vrouwen werd deze gave van ‘profetie’ toegekend. En dat was toen de gewoonste zaak van de wereld.
- De orakeltaal in Delphi kwam uit de mond van Pythia. Dat was een vrouw!
- De Romeinen raadpleegden hun Sibillen. Dat waren vrouwen!
- En Michelangelo schilderde in de Sixtijnse Kapel de profeten uit het OT afwisselend met genoemde dames.
* gelegenheid tot de doop. Deze werd gezien als een soort geestelijke wedergeboorte, een ‘inwijding’, die was voorbehouden aan volwassenen. De dopelingen werden nauwgezet onderricht en begeleid door leraren en vooral door leraressen! In Alexandrië groeide dit gebruik uit tot een beroemde catechetenschool, waar de leerling(e) jarenlang werd ingewijd in de klassieke literatuur, daarna de ‘openbare’ christelijke literatuur en tenslotte in de ‘geheime leringen’.
* na de doop werd de bijeenkomst afgesloten met een gemeenschappelijke liefde-maaltijd, de ‘agapè’.
Het ‘gelijk opgaan’ van mannen en vrouwen werkte in sommige gemeenten lang door. Kerkvader Tertullianus schreef rond 200 over een - in zijn ogen - ketterse groepering: ’Hoe brutaal zijn zelfs de vrouwen bij die ketters! Zij hebben de onbeschaamdheid te onderwijzen, te debatteren, te exorceren, genezingen te verrichten en ook nog te dopen!
Met ‘wijdingen’ wordt trouwens door hen ook nonchalant omgesprongen, grillig en veranderlijk. Zo bevestigen zij het ene moment novicen in het ambt en het volgende moment weer mensen die een functie hebben in de maatschappij. Nergens is het gemakkelijker promotie te maken dan in het kamp van de rebellen. Want alleen al het feit dat je aanwezig bent betekent voor hen een belangrijke dienst. En zo is vandaag de één bisschop en morgen weer een ander; de diaken van vandaag is de voorlezer van morgen; de priester van vandaag is morgen weer leek; want zelfs leken laten zij de priesterlijke functies waarnemen’!
Tertullianus was het met de gang van zake duidelijk niet eens. Maar het was dus wél de gang van zake. En… wát is nu ‘Traditie’, wanneer is iets ‘Traditie’?
En velen denken vandaag nog net als Tertullianus. Verkeerd voorgelicht? Maar… als wij het aan Jezus zouden voorleggen, zou dan niet op zijn minst de kans bestaan dat Hij weer antwoordt met iets over ‘hardleersheid’ en dat ‘het in het begin niet zo was’? Wie het weet mag het zeggen!
Eén ding lijkt me zeker: de praktijk lag ooit heel anders dan nu, zowel bij de roomse christenen als bij ‘de’ christenen. En… vind jij dat een verbetering? Waar waait nou eigenlijk de Geest?
Groeten.
Fons.