NRC 30 jan schreef:Het is helemaal voorbij met de kerk in Ierland'
Floris van Straaten
Ierland seculariseert snel. Seksschandalen van priesters brengen dekatholieke kerk verder in het nauw. In naam blijven de Ieren katholiek,maar velen komen zelden in de kerk.
'Je wilt weten hoe het met de katholieke kerk in Ierland is gesteld',lacht een grote, zware man in The John Barry, een pub aan het oudevissershaventje van Wexford aan de Ierse oostkust. 'Dat kan ik je zeggen:met de kerk is het helemaal voorbij, finished. We zitten 's zondags echtliever hier dan bij de mis.' Dan neemt hij een grote teug uit zijn glasGuinness en op het zelfde moment zet een bandje in de hoek weer een oudeIerse melodie in, die vele aanwezigen luidkeels meezingen. Einde discussie.
Ook elders in het stadje, vorig najaar het middelpunt van een schandaalmet priesters die kinderen seksueel bleken te hebben misbruikt, wekt hetthema 'katholieke kerk' niet de minste geestdrift meer. In een broodjeszaakkijkt een jonge vrouw de correspondent aan alsof hij haar een oneerbaarvoorstel heeft gedaan. Praten over de kerk is wel het laatste waarin ze zinheeft op haar vrije zondag. Ze winkelt liever - veel zaken zijntegenwoordig ook 's zondags open.
Het rooms-katholieke geloof, dat toch al geen schaduw meer was van dealmachtige institutie van nog maar een paar decennia geleden, heeft deafgelopen maanden opnieuw drastisch aan gezag ingeboet. In oktober bleekuit een onderzoek in het bisdom Ferns, waaronder Wexford valt, dat alleendaar al tientallen priesters werden verdacht van seksueel misbruik vanmeisjes en jongens door de jaren heen. Bovendien had de kerk getracht zulkezaken in de doofpot te stoppen, zonder consideratie met de slachtoffers.
Ook elders in het land regende het plotseling beschuldigingen vanmisbruik door priesters. Juist vorige week werd verder bekend dat een73-jarige priester, pater Mossie Dillane, in het westen van Ierland aljaren een relatie had met een 31-jarige onderwijzeres. Eind vorig jaar werder een kind uit geboren. De plaatselijke bisschop dwong de priester daaroptot terugtreden. Pijnlijk voor de kerk was dat pater Dillane, een jovialefiguur, niet alleen uit eigen parochie maar uit het hele land een lawinevan steunbetuigingen kreeg.
De Ierse staatstelevisie RTE riep kijkers naar aanleiding van de kwestieprompt op te reageren op de vraag of het celibaat voor priesters moestworden afgeschaft. Ja, vond 92 procent aan het einde van de avond, nee, zei8 procent.
De affaire-Dillane deed denken aan een schandaal uit 1992, dat veelIeren destijds diep schokte. Toen bleek dat bisschop Eamonn Casey, een vande meest gerespecteerde katholieke geestelijken, er een vriendin op had nagehouden, bij wie hij een kind had verwekt.
De Ieren hebben de laatste jaren in gestrekte draf de achterstand op hungeseculariseerde Europese geloofsgenoten ingehaald. In naam zijn ze nog welkatholiek, maar behalve bij trouwerijen en begrafenissen zetten de meestenzelden of nooit meer een voet in de kerk. Laat staan dat ze zich doorpriesters laten vertellen hoe ze zich door het leven heen moeten slaan.
Pater Paul Tighe, die behalve als docent theologie ook als woordvoerdervan aartsbisschop Diar-muid Martin van Dublin optreedt, ontkent niet dathet moeilijke tijden zijn voor de kerk. Volgens hem heeft de neergang temaken met de aard van het katholicisme in Ierland. 'Dat was altijd meervolks en vroom dan intellectueel', zegt Tighe, in zijn kantoor naast hetaartsbisschoppelijk paleis. De meeste mensen gingen volgens hem niet zozeernaar de kerk omdat ze een diepe religieuze overtuiging hadden, maar omdatdat nu eenmaal gebruikelijk was. Het vergde destijds grote moed niet naarde kerk te gaan. Tighe: 'De kerkleiding werd nooit intellectueel uitgedaagden werd daardoor zelfgenoegzaam. Daardoor hebben die misstanden zich kunnenontwikkelen.'
Dat laatste betwijfelen velen. 'Die priesters houden zich zelf niet aanwat ze de mensen in hun preken voorhouden', zegt een taxichauffeur inDublin. 'Ik ga daarom allang niet meer de kerk.'
Ook Deirdre Fitzpatrick van One in Four, een organisatie dieslachtoffers van kindermisbruik bijstaat, is sceptisch. 'Wij zijn helemaalniet overtuigd van de goede wil van de kerk', zegt ze. 'Veelzeggend is dathet Vaticaan nooit de moeite heeft genomen op de zaak te reageren, laatstaan zich te verontschuldigen bij de slachtoffers.' Veel slachtoffersworstelen nog altijd met trauma's, ook al zijn ze inmiddels vaak allangvolwassen. Slechts een minderheid van de daders is veroordeeld, omdat hetvaak moeilijk was misbruik jaren later nog te bewijzen.
'Bij de kinderen leidde dat tot psychische problemen', zegt Fitzpatrickvan One in Four, een organisatie vernoemd naar de kans die elk kindstatistisch loopt om op enig moment het slachtoffer van seksueel misbruikte worden (niet uitsluitend door priesters overigens). 'Het werd soms nogerger', aldus Fitzpatrick, 'als ze het wel aan hun ouders vertelden, maarals die het niet wilden geloven. Bij veel kinderen leidde het misbruik totdiepe onzekerheid en een gevoel van schaamte.'
De discussie over het celibaat brengt de kerk nog verder inverlegenheid. In het plaatsje Ferns, gelegen in het gelijknamige bisdom 100kilometer ten zuiden van Dublin, leidt de vraag of priesters moeten kunnenhuwen zelfs meteen tot een verwoed debat tussen een groepje bejaarden, nogaltijd de meest volgzame gelovigen.
'Het celibaat moet blijven', zegt een man met wit haar en lachend voegthij er aan toe: 'Jezus zei al dat je niet twee meesters tegelijk, namelijkde Heer en je vrouw, kunt dienen.' Maar een andere man betoogt met evenveelpassie dat het uit de tijd is het celibaat aan priesters op te leggen. 'Hetgaat er uiteindelijk toch om of je een goed mens bent en andere mensenhelpt, niet of je al dan niet een vrouw hebt.'
Pater Tighe blijft ondanks alles hoopvol over de toekomst van de kerk.'De boodschap van Christus blijft actueel en ik weet zeker dat veel oudershun kinderen een gevoel van liefde en altruïsme willen meegeven, een besefdat er meer is in het leven dan alleen maar winkelen en consumeren.'
Maar het tij is ongunstig, weet ook hij. Het vroeger zo gerespecteerdepriesterambt heeft alle aantrekkingskracht op jongeren verloren en de Iersesamenleving is totaal veranderd. Lachend vat de 47-jarige priester zelf deveranderingen aanschouwelijk samen. 'Toen ik opgroeide werd een drogist ernog hevig op aangekeken als hij condooms verkocht, nu verslijt iedereen eendrogist die dat niet doet juist voor gek.'
'Het katholicisme in Ierland was altijd meer volks en vroom danintellectueel'
