De man van Nazareth was beslist geen vrouwenhater. Zijn(?) kerk was dat later – zoals ik nog uit de doeken zal doen - gedurende een periode wel. Wanneer is die omzwaai gekomen en waardoor?
Na de dood van Jezus bleven Zijn volgelingen, mannen én vrouwen, bij elkaar komen. In Jeruzalem ontstond zo een bloeiende gemeente onder de natuurlijke leiding van Jezus’ broer Jacobus. Zij leefden verder naar dezelfde Joodse gewoonten en gebruiken als hun stadgenoten. Pas rond het jaar 100 zouden zij ‘christenen’ worden genoemd en dat leek niet meteen als erenaam bedoeld.
In meerdere plaatsen in het Nabije Oosten ontstonden groepen (groepjes) van mensen, die Jezus hadden ontmoet of van Hem hadden gehoord en van Hem en Zijn boodschap onder de indruk waren. Dat waren allemaal nog redelijk zelfstandige groepjes. Van een centraal gezag was nog t·o·t·á·á·l geen sprake.
Uit die verschillende groepen en groepjes stammen de (evangelie)verhalen die werden doorverteld. Mensen praten op allerhande manieren over wat indruk op hen heeft gemaakt en dat vertellen ze ook door. Dat is al eeuwen zo!
Vooral door de inspanningen van Paulus vormden zich ook gemeenten buiten Palestina. Verder zijn er nog de meer kleurrijke dan historisch betrouwbare verhalen over: hoe de andere apostelen en hún leerlingen (en weer de leerlingen daarvan) de zendingsopdracht ‘Gaat en onderwijst alle volkeren’ in praktijk brachten.
Dat laatste gebeurde dus door Joden in de diaspora en, omdat deze Joden ruim verspreid waren, drong het christendom vrij snel in de toen bekende wereld door. Ook om andere redenen, maar als ik dat allemaal ga vertellen wordt het teveel.
In 64 n.C. was er al een bloeiende gemeente in Rome. Daar kregen de Joden (en dus ook de ‘christenen’ onder hen) de schuld van de brand in Rome, (Joden krijgen altijd en overal de schuld van), hetgeen leidde tot een ’holocaust’ op kleinere schaal op gezag van keizer Nero.
Twee jaar later brak in Palestina een algemene opstand tegen de Romeinen uit. De Jeruzalemse gemeente ontvluchtte de stad en vestigde zich in Pella op de andere Jordaanoever. Van daaruit waaierde het christendom uit over het Midden-Oosten.
Hoe hebben beide stromingen de erfenis van Jezus’ houding tegenover de vrouw bewaard?
Wie heeft de volledige gelijkwaardigheid van de vrouw de nek omgedraaid? Doorgaans krijgt Paulus het balletje toegespeeld. Dat lijkt terecht, maar ook daarbij mogen wat kanttekeningen worden gezet.
Ten eerste mogen we er rekening mee houden dat van de 14 brieven, die aan Paulus worden toegeschreven, er hoogstwaarschijnlijk slechts 7 van hem zijn. Dat geldt zonder meer zeker niet van de brieven aan Timoteüs waarin de meeste vrouwonderdrukkende teksten staan.
Zelfs bij de brieven, die zeker van Paulus zijn, dienen we voorzichtig te werk te gaan. De originelen zijn verloren gegaan en wat wij hebben, zijn kopieën van kopieën van kopieën van…. En reken maar dat er bij dat overschrijven (door mannen) wat ‘veranderingen’ en ‘verbeteringen’ zijn aangebracht!
Paulus was een Farizeeër, gehuwd en zijn vrouw reisde met hem mee. Oja? Nee tóch! Kerkvader Clemens van Alexandrië vertelt dat met even zoveel woorden. Of zou die man liegen? Of verkeerd zijn voorgelicht? Kom er maar weer eens achter!
In de eerste brief aan de Korinthiërs is Paulus duidelijk over het instituut van het huwelijk: “Christus is het hoofd van de man en de man is het hoofd van de vrouw en God is het hoofd van Christus. De man is het beeld van Gods glorie, maar de vrouw is de glorie van haar man. De man komt niet voort uit de vrouw, maar de vrouw uit de man; ook is de man niet geschapen om de vrouw, maar de vrouw om de man”.
En dan, alsof hij schrikt omdat hij afwijkt van Genesis, waar staat dat de ‘mens’ het evenbeeld is van God voegt hij eraan toe: “Overigens kan 'in de Heer' de vrouw niet buiten haar man en de man niet buiten zijn vrouw: zoals de vrouw uit de man voortkomt zo is de man er door de vrouw en alles is uit God”.
Zo dat klonk eventjes anders en je kon er alle kanten mee uit!
De bekende ‘man-en-broeders’ komen graag aan met de tekst: ’Zoals in alle gemeenten van de heiligen moeten de vrouwen in uw bijeenkomsten hun mond houden. Het is hun niet toegestaan het woord te nemen: zij moeten ondergeschikt blijven zoals de Wet het de vrouwen voorschrijft’.
Maar ook mannen moeten volgens Paulus in bepaalde omstandigheden hun mond houden en Paulus vindt het vanzelfsprekend dat ook de vrouw een rol speelt bij het profeteren. En dat laatste gaat niet zwijgend.
Paulus acht het celibaat hoger dan de gehuwde staat, maar wie het celibaat niet kan opbrengen doet er beter aan te trouwen: “trouwen is beter dan branden”.
En in de brief aan de Efesiërs klinkt het nog wat aardiger: “Mannen hebt uw vrouwen lief, zoals Christus de kerk heeft liefgehad… Zo moeten ook de mannen hun vrouw liefhebben, als waren die hun eigen lichaam. Wie zijn vrouw liefheeft, heeft zichzelf lief. Want niemand heeft ooit zijn eigen vlees gehaat; integendeel: hij voedt en koestert het”.
In het vroege christendom namen vrouwen een belangrijke plaats in. In de Brief aan de Romeinen noemt Paulus een aantal vrouwen op: Febe, Prisca, Maria, Junia, Tryfena, Tryfosa en Persis. Zij zijn ‘diakenen’, ‘mede-arbeiders in Christus’,’ hebben zich veel moeite getroost voor de Heer en hun leven op het spel gezet’.
Een volgende keer meer, anders wordt het zo’n pretentieuze berg!
Groeten.
Fons.
