Middeleeuwen minder donker dan gedacht

[MoreTime]

Terry Jones (bekend van Monty Python) presenteerde enkele jaren terug een interessante serie over de middeleeuwen: Terry Jones' Medieval Lives.

Deze periode wordt vaak (door o.a. atheïsten) gekenmerkt als een donkere periode (dark ages), wat voornamelijk te wijten viel aan de kerk die wetenschappelijk onderzoek in de weg stond en de mensen dom hield.

De serie van Terry Jones laat een heel ander beeld zien. Enkele conclusies uit de onderstaande aflevering:
- Wetenschap werd vanuit en door de kerk beoefend. Er was wel degelijk onderzoek naar allerlei natuurkundige fenomenen, zo was Rogar Bacon (ca. 1214 - ca. 1294) druk met ideeën over vliegmachines en koetsen aangestuurd zonder paarden (auto's). Ook het werk dat alchemisten deden was niet allemaal onzin. Zo vond men het destilleren uit en kwam men achter allerlei eigenschappen van verschillende metalen.
- Het idee dat de wereld rond was, was al wijd verspreid. Het feit dat men in de tijd van Columbus dacht dat de aarde plat was, is een uitvinding van de 19de-eeuwse schrijver Washington Irving en een compleet verzinsel. Op oude kaarten zijn afbeeldingen te zien van een ronde aarde.
- De medische wetenschap gebruikte allerlei kruiden en middeltjes die nog steeds worden gebruikt. Daarbij werd er naar het hele lichaam gekeken en niet naar een onderdeel zoals nu. Er was veel kwakzalverij, maar er is ook archeologisch bewijs gevonden voor operaties aan ledematen etc.
- Qua architectuur valt de enorme ontwikkeling in de middeleeuwen niet te ontkennen. De machtige kathedralen waren gebouwd volgens de toen geldende nieuwste inzichten. Het feit dat menigeen nog staat bewijst de kunde van de bouwers van toen, ook op wiskundig en technologisch vlak.

Toegegeven, men zat er wetenschappelijk vaak naast, maar aan de andere kant was men zeker niet achterlijk en was er wel degelijk sprake van wetenschappelijk onderzoek, vooral in de kloosters en kerken. De mensen waren toen niet dommer dan nu, wat je ook in andere afleveringen van de serie ziet. Ons beeld van de 'donkere eeuwen' is niet correct. De renaissance is een term die later pas is bedacht en achteraf gezien niet de ommekeer die het woord impliceert, eea ging veel geleidelijker en de lijnen waren niet zo scherp als veelal gesteld.

Als FT-er moet je dus oppassen met de drogreden dat een opleving van de christelijke religie een teruggang naar de middeleeuwen zou betekenen; er bestaat niet per se een causaal verband tussen die twee.

[Cluny]

Geschiedenis inkleuren verveelt nooit.

[MoreTime]

Geschiedenis inkleuren verveelt nooit.

Verklaar je nader

[Peter van Velzen]

In de vroege middeleeuwen was niet het Christendom in Europa maar het Kalifaat in Bagdad het lichtpunt in de wereld. De notie van de donkere middeleeuwen is ook niet een visie die onder Atheisten is ontataan maar een idee dan ingang deed toen de verlichting aantrad, en het - tot dan toe - achterlijke West-Europa eindelijk het (midden) Oosten voorbij wist te streven. Dit - in combinatie met de schok die het verdwijnen van het (West) Romeinse rijk veroorzaakt had, en die al eeuwen de gedachte vasthield van een eerder een beter tijdoerk, leidde ertoe een driedeling in de geschiedenis aan te brengen. De oudheid (vanaf de stichting tot aan de val van Rome) de (donkere) middeleeuwen, en de (verlichte) moderne tijd.

Het is dan ook een typisch westerse visie, welke buiten Europa eigenlijk niet bestond. China bijvoorbeeld had veel hoogte- en dieptepunten, maar de middeleeuwen waren tot aan het optreden van Djengis Khan, eerder een hoogtepunt geweest. Bagdad ging nog weer later ten onder. En juist in die tijd was West Europa de weg omhoog ingeslagen.

De vroege middeleeuwen, eigenlijk de hele geschiedenis vanaf de komst van Atilla de Hun tot en met de eerste kruistocht, was Europa van catastrophe tot catastrophe gegaan, pas met die eerste kruistocht begon er verbetering op te treden, doordat men de ogen weer op het (toendertijd beschaafdere) Oosten richtte.

Over de vraag in hoeverre de kerk daar een positieve dan wel negatieve rol in speelde kun je van mening verschillen. Ze heeft in beide opzichten bijdragen geleverd. Haar reputatie van kwade genus heeft ze wellicht vooral te danken aan haar neiging de nieuwe geest van de verlichting - en later ook de reformatie - te bestrijden. Hoe het de protestante kerken overkomen is, dat zij de reputatie van de Rooms Katholieke kerk hebben overgenomen, is weer een andere zaak. Ik vermoed dat dit het gevolg is van hun besluit om de bijbel als eeuwige waarheid te willen beschouwen. Maar dan zijn de middeleeuwen al geschiednis geworden.

[MoreTime]

In de vroege middeleeuwen was niet het Christendom in Europa maar het Kalifaat in Bagdad het lichtpunt in de wereld. De notie van de donkere middeleeuwen is ook niet een visie die onder Atheisten is ontataan maar een idee dan ingang deed toen de verlichting aantrad, en het - tot dan toe - achterlijke West-Europa eindelijk het (midden) Oosten voorbij wist te streven.

Dat is inderdaad iets waar ik pas op dit forum van hoorde. Dat de Arabische wereld, om het zo te zeggen, op een veel hoger punt stond qua ontwikkeling dan Europa. De donkere middeleeuwen is niet een visie die is ontstaan onder atheïsten, maar wordt wel vaak door hen gebruikt als drogreden: die achterlijke middeleeuwen dat kwam door macht van de kerk. Dit zie ik ook hier af en toe langskomen.

De vroege middeleeuwen, eigenlijk de hele geschiedenis vanaf de komst van Atilla de Hun tot en met de eerste kruistocht, was Europa van catastrophe tot catastrophe gegaan, pas met die eerste kruistocht begon er verbetering op te treden, doordat men de ogen weer op het (toendertijd beschaafdere) Oosten richtte.

Dat viel mij ook op in de docu, dat men het vooral over de 13de 14de eeuw heeft. Een scheiding tussen de vroege en late middeleeuwen lijkt me ook wel op zijn plaats. In een half uur kun je dat niet allemaal uitleggen en het idee van de serie is meer om te laten zien dat de mens altijd vindingrijk is geweest en dat de donkere middeleeuwen ook lichtpunten hadden.

Hoe het de protestante kerken overkomen is, dat zij de reputatie van de Rooms Katholieke kerk hebben overgenomen, is weer een andere zaak. Ik vermoed dat dit het gevolg is van hun besluit om de bijbel als eeuwige waarheid te willen beschouwen. Maar dan zijn de middeleeuwen al geschiednis geworden.

Doordat de protestanten met eenzelfde hevigheid de afwijkende leer te lijf gingen. Eerst de roomsen en later de arminianen. De zuiverheid van de leer was en is voor velen het belangrijkste. Vandaar dat bij de protestanten de preek centraal staat en het praten daarover, vroeger na de dienst werd er thuis over de preek gediscussieerd. Bij de katholieken stond / staan de sacramenten centraal.

[Fish]

De donkere middeleeuwen is niet een visie die is ontstaan onder atheïsten, maar wordt wel vaak door hen gebruikt als drogreden: die achterlijke middeleeuwen dat kwam door macht van de kerk. Dit zie ik ook hier af en toe langskomen.

Niet helemaal onzin, denk aan het martelen en verbranden van ketters en heksen (Inquisitie). Geloofsoorlogen en opdringen christelijk geloof.

[Peter van Velzen]

De donkere middeleeuwen is niet een visie die is ontstaan onder atheïsten, maar wordt wel vaak door hen gebruikt als drogreden: die achterlijke middeleeuwen dat kwam door macht van de kerk. Dit zie ik ook hier af en toe langskomen.

Niet helemaal onzin, denk aan het martelen en verbranden van ketters en heksen (Inquisitie). Geloofsoorlogen en opdringen christelijk geloof.

Grappig dat je hier vooral zaken uit de tweede helft van de middeleeuwen noemt. die was gek genoeg niet zo donker meer. Maar het is wel wat de verlichtingsdenkers onthouden hebben!

[Aton]

In de vroege middeleeuwen was niet het Christendom in Europa maar het Kalifaat in Bagdad het lichtpunt in de wereld. De notie van de donkere middeleeuwen is ook niet een visie die onder Atheisten is ontataan maar een idee dan ingang deed toen de verlichting aantrad, en het - tot dan toe - achterlijke West-Europa eindelijk het (midden) Oosten voorbij wist te streven.

Dat is inderdaad iets waar ik pas op dit forum van hoorde. Dat de Arabische wereld, om het zo te zeggen, op een veel hoger punt stond qua ontwikkeling dan Europa. De donkere middeleeuwen is niet een visie die is ontstaan onder atheïsten, maar wordt wel vaak door hen gebruikt als drogreden: die achterlijke middeleeuwen dat kwam door macht van de kerk.

De ' donkere middeleeuwen ' hebben hun oorsprong door de ineenstorting van het Romeinse Rijk. De aanzet was 1- een aardbeving en gevolgd door een pestepidemie. Deze laatste wordt wel nog eens onderschat, maar betrof het hele gebied waar de Romeinen mee in contact kwamen.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Justinianus_I" onclick="window.open(this.href);return false;
Er was zelf op een gegeven ogenblik een tekort aan soldaten, boeren en transport. Gevolg was een hongersnood en het Rijk lag op apegapen. Wat niet werd getroffen waren de Arabische volkeren buiten deze Romeinse grenzen. Vanuit het Arabische schiereiland zag men kans om Alexandrië in te nemen in het jaar 642 door de Arabieren onder kalief Omar toen hij Egypte veroverde. Volgens de legende gaf hij volgend order, ingegeven door generaal Amr ibn al-As: "Ofwel zijn de boeken in strijd met de Koran en in dat geval is het ketterij, en anders zijn ze in overeenstemming met de Koran en dus overbodig." De boekrollen zouden toen het slachtoffer worden van een boekverbranding en als brandstof voor de badhuizen gebruikt zijn. De gehele inhoud, behalve de werken van Aristoteles, zou zijn vernietigd.
Zo kwamen de moslims aan hun wijsheid. Pas 100 jaar later heeft men de Koran geschreven. De werken van Aristoteles duiken dan later weer op in Andalusië en het is Averroes die kopij weet over te brengen naar Parijs ( Sorbonne ). Het duurde wel enkele eeuwen van opbouw in Europa. De Renaissance is daar een mooi voorbeeld van.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Averroes" onclick="window.open(this.href);return false;
Ik denk niet dat je daar de Roomse kerk enkel de schuld van kan geven.

[Maria]

Ik denk dat er hier een paar dingen door elkaar lopen.

De "vroege of donkere middeleeuwen" is vooral een uitdrukking die geldt voor de geschiedenis van West Europa van na de Romeinse overheersing (ca. 400) tot ca. 800.
Dat het donker was is vooral omdat er weinig over bekend is.
De west Europese bevolking was nauwelijks in ontwikkeling en lezen en schrijven deed alleen de geestelijkheid.
Wat van de periode daarvoor opgetekend is was vnl. door de Romeinse overheersers, die na 400 vertrokken waren.
In heel Zuid Europa is er dan nog steeds een bestaande cultuur. Byzantijnse Rijk, Italië en Spanje.

Wat er donker aan was in de zin van gruwelijkheden, was vooral het gevolg van sterfte aan dodelijke epidemieën zoals bijv. de pest, mede veroorzaakt door de grote volksverhuizingen en dus rondtrekkende bevolking.
Dit vooral ten noorden en westen van de Alpen en nog evidenter dan het oorlogvoeren zelf.

Vanaf 1100-1200 is er een stabilisatie en kun je al spreken over een opkomende nieuwe cultuur, die ook in West Europa gaat doorzetten.
Vanaf het begin van deze grote culturele veranderingen kun je steeds meer gebieden niet meer onder de donkere ME laten vallen.
Wat vooral te zien is in Frankrijk aan de gebouwen, die duurzamer zijn en goedkoper door het gebruikte natuursteen, dan verder naar het Noorden, waar baksteen zou worden gebruikt voor de kerken duurdere huizen.
Het is opvallend dat juist heel veel archituur met zijn versierselen bewaard is gebleven, waarvan de bouw zijn aanvang nam halverwege de 13e eeuw.
Ook voor wie in de bronnen (archieven) van de Nederlandse (Belgische) geschiedenis duikt is het duidelijk dat rond die periode de grote aantallen gegevens beginnen te komen, waarschijnlijk gelijk met het ontstaan en ontwikkelen van de steden en dorpen met hun organisties.

Nieuwe indelingen van culturen laten de Renaissance dan ook veel verder terug beginnen voor grote delen van Europa.

Wat de inquisitie betreft.
Ook die is rond 1200 steeds meer ontwikkeld.
De kerkelijke macht is voordien in de meeste gebieden altijd vanzelfsprekend de wereldlijke macht geweest.
Juist vanwege de toegenomen ketterij, die altijd meekomt met de ontwikkeling van nieuw soort denken en dat ook overspringt naar grote gedeelten van de bevolking, dreigde deze macht aangetast te worden.
Dus het verstrengen en uitvoeren ervan is eigenlijk een reactie op het ontstaan en bestaan van nieuwere culturen, denkwijzen en anderszins invloed uitoefenende organisaties.

Met een vervolging van een hele andere orde en met manipulaties, sinds het sterker worden van de wereldlijke macht, de reformatie en het aantal gebieden waar de RK kerk niet meer werd geaccepteerd als absolute macht.


Edit:
Mijn schrijfsel heeft de vorige 2 reacties overlapt.

[Fish]

Grappig dat je hier vooral zaken uit de tweede helft van de middeleeuwen noemt. die was gek genoeg niet zo donker meer. Maar het is wel wat de verlichtingsdenkers onthouden hebben!

Wat er in de eerste helft gebeurde?
De bevolking ging in aantal en levensstandaard achteruit is uit de weinige overgebleven geschriften op te maken.
Misschien te donker om te schrijven?

[Mahalingam]

Iets anders dat de verspreiding van kennis belemmerde in de middeleeuwen was een gebrek aan papier. De import ervan uit Egypte (papyrus) kwam tot stilstand na de verovering van Egypte door de Mohammedanen.

[Maria]

In West Europa werd tot en met de Middeleeuwen vooral perkament gebruikt.
Papyrus was goedkoper, maar alleen in droge klimaten geschikt, daar het snel schimmelt en rot.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Perkament" onclick="window.open(this.href);return false;

Dat er weinig geschreven is in Europa tot 1200 ligt meer aan het analfabetisme met uitzondering van de hogere en bepaalde geestelijken, dan aan de prijs van het medium.
Zelfs bij de hogere adel was de schrijfkunst nog vaak meer uitzondering dan regel.
Men kon vaak alleen zijn naam schrijven voor op documenten of dat niet eens.
Dat is bekend, daar zoveel documenten zijn geschreven door klerken en ondertekend met een kruis.

[Aton]

Dat er weinig geschreven is in Europa tot 1200 ligt meer aan het analfabetisme met uitzondering van de hogere en bepaalde geestelijken, dan aan de prijs van het medium.
Zelfs bij de hogere adel was de schrijfkunst nog vaak meer uitzondering dan regel.
Men kon vaak alleen zijn naam schrijven voor op documenten of dat niet eens.
Dat is bekend, daar zoveel documenten zijn geschreven door klerken en ondertekend met een kruis.

En dat was zeker niet enkel in Europa. Er werd zo goed in Europa als in het midden oosten uit één enkel exemplaar voorgelezen. Tot 500 v.C. zou er ook maar één exemplaar van de Thora bestaan hebben.

[Fish]

Men kon vaak alleen zijn naam schrijven voor op documenten of dat niet eens.
Dat is bekend, daar zoveel documenten zijn geschreven door klerken en ondertekend met een kruis.

Wel eens gehoord dat de schrijvers soms wel konden schrijven/reproduceren maar niet konden lezen.

[Aton]

Men kon vaak alleen zijn naam schrijven voor op documenten of dat niet eens.
Dat is bekend, daar zoveel documenten zijn geschreven door klerken en ondertekend met een kruis.

Wel eens gehoord dat de schrijvers/kopiisten soms wel konden schrijven/reproduceren maar niet konden lezen.

Ja.