Oneerlijkheid
Als je essentiële informatie achterhoudt voor een groep mensen, terwijl je die informatie wel hebt, lieg je dan of ben je alleen oneerlijk? Dus je weet wel hoe de vork in de steel zit, maar verteld het niet en zet zo mensen op het verkeerde. Dat klinkt vrij oneerlijk wat mij betreft, het is echter wat dominees en voorgangers wekelijks doen.
Neem het voorbeeld van de dominee die Deuteronomium aanhaalt om te bewijzen hoe goed de wetten van Jahweh waren, toch echt beter dan die van de ‘heidenen’ en de Romeins-Griekse cultuur van later. Heeft hij onderzoek gedaan naar die cultuur? Heeft hij ooit gekeken naar de wetten van andere volken dan Israël, volken die er echt toe deden in de oudheid? Waarschijnlijk niet, de informatie die hij gebruikt komt uit christelijke boeken en van oudvaders zoals Augustinus, die het christendom hebben vormgegeven. Zelden doen dominees aan bronnenonderzoek, of het moet de ‘bronteksten’ van de bijbel zijn, waarin men echter ook niet met de nieuwe inzichten meegaat maar enkel verkondigd wat een bepaalde kerkstroming leert.
Het voorbeeld in kwestie is Deuteronomium 23:24: Wanneer gij in de wijngaard van uw naaste komt, dan moogt gij om u te verzadigen druiven eten, zoveel gij wilt, maar gij moogt ze niet ergens in meenemen.
Nu is de uitleg: zie je wel, Jahweh is niet zo streng, en het gebod tegen stelen is niet zo recht-voor-zijn-raap. Je mag wat druiven voor jezelf nemen, als je maar niet de hele wijngaard leegjat.
De interpretatie voor nu is dan: Gelukkig heeft God medelijden en is niet zo streng als de harde heersers van de heidenen. Tsja, dat klinkt wel goed natuurlijk, maar je kunt er niks mee in de tijd waarin wij nu leven. En zelfs voor de tijd van de Israëlieten kun je je vragen wat men werkelijk met de honderden wetjes deed.
Om te kijken of dit soort teksten nog interessant zijn voor nu, kun je de lijn doortrekken: iemand die maar 1 appeltje jat bij de groenteboer, dat is toch niet erg? Of de dief die slechts 1 chocoladereep steelt bij de AH, dat valt toch mee? Wat als iedereen maar 1 boerenkool van een akker jat, dan is dat niet zo erg toch? Je ziet dat dit onzin is en dat dit soort wetten totaal waardeloos zijn in de huidige tijd, ja zelfs dat we blij mogen zijn dat we zulk soort antieke wetten niet meer hebben.
De dominee is dus een beetje oneerlijk, hij pakt een tekst waarmee hij een punt kan bewijzen en vergeet daarbij even verder te lezen. Even verderop lezen we namelijk een heel andere wet: Een bastaard zal niet in de gemeente des HEREN komen; zelfs zijn tiende geslacht zal niet in de gemeente des HEREN komen.
Dat is andere koek, niks geen gesjoemel, iedereen die niet in het huwelijk is geboren mag tot in het 10de geslacht niet in de tempel komen. Dat is nogal wat. Je bent dus voor altijd een uitgestotene! Wat een invloed zal zoiets hebben gehad op het leven van iemand, in een tijd waarin het dagelijks leven zich rondom de tempel afspeelde!
De Bijbel heeft wat dat betreft geen medelijden en geen gevoel voor de rechten van een mens. Dé enkele mens, de persoon als zodanig doet er niet toe in het Oude Testament. Er zijn letterlijk honderden voorbeelden te noemen, zoals de 13.000 meisjes die zonder pardon tot (sex)slaven van het ‘Israëlische leger’ worden gemaakt in Numeri 31. Het was oorlogsbuit van de Midianieten en je kon er mee doen wat je wilde als je maar wel eerst het juiste aantal van deze meisjes aan de tempel had afgestaan.
Om bij Deuteronomium te blijven noem ik nog deze tekst, hoofdstuk 23, over overspel. Als je als meisje werd verkracht en je bevond je in het open veld, dan mocht je blijven leven, niemand had je hulpgeroep kunnen horen. Werd je echter in de stad verkracht, dan kon je verkrachter je kopen voor 50 munten (huh?!). Deed je het vrijwillig en was er van verkrachting geen sprake, dan werd je gestenigd (dubbel huh?). Kwam men erachter dat je geen maagd meer was, dan werd je zelfs publiekelijk gestenigd!
Stel je nu de situatie voor waarin een vrouw is verkracht, zonder dat anderen dit weten. Dat zal vaak zijn gebeurd in de tijd van het OT omdat voor mannen geen straf op verkrachting stond, als je maar niet werd gepakt (er werd nog niet met straf in het hiernamaals gedreigd in het Oude Testament.) Voor de vrouw was dit echter wel een drama. Als ze nadien trouwde dan kwam je nieuwe echtgenoot er geheid erachter dat je geen maagd meer was en werd je alsnog met terugwerkende kracht gestenigd! De mens doet er niet toe, de vrouw nog minder.
De dominee/theoloog zal zeggen dat God de gewoontes van die tijd gebruikte en daarbij aansloot. Maar waarom dan? Waarom niet betere wetten gebruiken? Wat heeft God met de heersende cultuur te maken? Hij schept het heelal maar is onderworpen aan prutswetten van een of ander volk?
Dat dit ook weer oneerlijkheid van de spreker is, kun je elders lezen, in Ezechiel 20:25, waar God zelf de Israëlieten een les leert door hun slechte wetten te geven en mensenoffers te vragen: Toen gaf Ik hun zelf inzettingen die niet goed waren, en verordeningen waardoor zij niet zouden leven. Ik verontreinigde hen door hun offergaven – doordat zij alle eerstgeborenen door het vuur lieten gaan – om hen te verbijsteren, en opdat zij zouden weten, dat Ik de HERE ben.
De dominee is dus niet eerlijk, door de ene tekst wel te noemen en de andere niet. Logisch op zich, want er is veel, heel veel dat je niet kan gebruiken in een preek. Als mensen meer zelf lazen, bij voorkeur in een leesbare vertaling, dan kwamen ze die vanzelf tegen er zijn er genoeg. Punt is, mensen lezen niet, vroeger niet, toen het nog niet mocht van de Katholieke kerk en nu nog niet, omdat de dominee of voorganger het wel verteld en hij zal het wel weten. Oneerlijkheid krijgt dus een kans omdat men het toelaat.
Tot slot, deze tekst van genocide door David, de man naar Gods hart:
Ook de Moabieten versloeg hij. Hij dwong hen op de grond te gaan liggen en mat de rij af met een touw: twee derde van de rij moest worden gedood en één derde mocht in leven blijven. Sindsdien waren de Moabieten aan David onderworpen en moesten ze schatting afdragen. (2 Sam 8. )
Wanneer hoorden we die in een preek?
