Bericht
door MaartenV » 23 sep 2013 22:20
Laatst leerde ik weer wat nieuws over psychoanalyse. Ik heb een korte, maar zeer interessante lezing erover gevolgd. De moderne psychoanalyse is verschillend van die van Freud of Lacan, leerde ik.
De psychodynamische theorieën geloven dat je meer vrij bent, wanneer je geblokkeerde of onderdrukte emoties, door moeilijkheden in het verleden, kan toelaten in het heden en alsdusdanig herkennen.
Toch wel interessant om op die visie van vrije wilsbesluiten even door te gaan. (de wetenschap is er toch ook niet echt uit of we nu vrij zijn of niet).
De veronderstellingen van de MODERNE psychoanalyse zijn onder andere dat de problemen die je vandaag tegenkomt, soms problemen reflecteren die je had in het verleden. Maar ze werken onbewust door in het heden. Jouw verleden is dus in zekere zin altijd present in het heden, op een bepaalde manier.
Lacan zou gezegd hebben: “er is geen realiteit, zonder eigen fantasie”. Wat wil zeggen: je reageert altijd op een mengeling van ‘de realiteit buiten je’ vermengd met je eigen fantasie erover, gebaseerd op een onbewuste erfenis uit je verleden. Maar je denkt dat je op 'de realiteit daarbuiten' reageert.
Ik geloof dus ook dat veel van onszelf, onbewust is voor onszelf. Het is makkelijker advies te geven aan een vriend en patronen menen te zien in zijn gedrag, dan dit bij onszelf te zien. Veel van jezelf is voor jezelf verborgen. Dat is toch de aanname van de psychoanalyse. We zijn meestentijds een blinde vlek voor onszelf.
We kunnen allemaal onbewuste criteria in ons hoofd hebben, gebaseerd op vroegere ervaringen, die ons ertoe brengen bepaalde voorkeuren en afkeuren te hebben m.b.t. met wie we in relatie gaan en met wie niet. Zelfs als iemand heel redelijk tegen je is, voel je je er niet toe aangetrokken en je weet daarom niet noodzakelijk waarom niet.
Zo geloof ik ook dat lichaamstaal vaak meer verraad dan gesproken taal. Omdat lichaamstaal minder controleerbaar is. Het is onbewuster. Omdat je minder controle hebt over je lichaamstaal, gaat de ‘echte jij’ naar buiten komen via je lichaamstaal op de een of andere manier.
Een psychoanalyticus gaat achter het defensiemechanisme kijken. Wat ontglipt je. Wat herhaal je onbewust? Wat sijpelt door je defensie van rationaliteit? Waar doe je zoveel moeite voor in je leven om het te ontwijken, terwijl je je daar helemaal niet van bewust bent? Welke gevechten lever je telkens opnieuw? En vooral: waarom?
Ik las dat hedendaagse psychoanalytici ‘relatiebehoeften en de behoefte aan zelfwaardering’ ook als belangrijke, vaak onbewuste drijfveren, zien die ons handelen aansturen. Freud zou volgens moderne psychoanalytici te veel eenzijdig gefocused hebben op de seksuele en agressieve behoeften en te weinig op sociale, relationele behoeften en de behoefte aan zelfwaardering, als het beschermen van de psychologische integretiteit.
Veel populaire ‘Dr. Phil’-adviezen of Oprah Winfrey ‘psychologie is te gemakkelijk, aldus de psychoanalyticus. Sommige moderne psychiatrische therapeuten zien pilletjes of slechts een aantal sessies bij een therapeut als dé oplossing. Volgens Freud zouden we best willen dat het allemaal zo makkelijk zou gaan, maar dat is het niet. Want je kent je ‘ziekte’ niet. Ze is aan het oog onttrokken.
Over het bestaan van het onbewuste: ik las ergens dat we, of we dat nu willen of niet, onbewuste vooroordelen hebben over mensen en situaties en dat we deze niet kunnen verbergen. Ze ‘lekken uit’ op manieren die we niet onder controle hebben.
Uit experimenteel onderzoek blijkt ook dat we zeer gesofisticeerde vormen van verdedigingsmechanismen gebruiken: zoals het gebruik van humor, veranderen van onderwerp omdat ‘het niet zo belangrijk is’, minimaliseren of als ‘irrelevant’ afdoen van iets, het overbeklemtonen van iets, fixeren op een onderwerp, enz. (naast rationalisatie, regressie, sublimatie, verplaatsing of verschuiving, omkering, ...)
Het superego of ‘het internaliseren van onze ouders’ is ook iets wat ik in mijn eigen leven herken.
In andere theorieën, zoals cognitieve theorieën heeft men ook dezelfde psychoanalytische concepten geadopteerd, maar ze benoemen het anders. Zo is er de notie van ‘impliciet denken’ in de cognitieve psychologie.
Moderne neuropsychologie stelt ook dat ongeveer 95 procent van wat we doen het gevolg is van processen waarvan we ons niet bewust zijn.
Een psychoanalyticus, die ik gelezen hebt zegt: psychoanalyse vraagt niet enkel van jou om dingen van jezelf te kennen, die je niet weet. Maar psychoanalyse vraagt je ook om dingen van jezelf te kennen, die je niet wil weten. Dingen waarvan je wilde dat ze niet waar zijn. Het vraagt je om de kelderdeur open te doen en te gaan zien wat er daarbeneden is. En de meesten van ons willen dat niet doen.
Eigenlijk geloofde Freud in onze dierlijke natuur met dierlijke instincten, die we onderdrukken in geciviliseerde groepen. Maar die onderdrukking heeft een prijs: we worden neurotisch. En ze kunnen uitbarsten wanneer er een trigger is die daar de opportuniteit voor geeft.
De woordassociatietest, de zincompleteringstest of de rorshach-test zijn psychoanalytische testen die volgens mij effectief onbewuste patronen kunnen verraden, daar geloof ik in.
Vrije associatie, liggend op een sofa, waar de psychoanalyticus achter je zit en enkel af en toe notities neemt en voor de rest zwijgt. Dat is de setting van een psychoanalytische therapie. Ik wil het voor mezelf wel eens gedurende twintig minutjes uitproberen, vrij associëren over mijn moeder, vader, mijn zus ofz. Er zouden onbewuste gevoelens aan de oppervlakte kunnen komen omdat ‘de censuur’ in zo’n relaxte, vrije associatieve toestand minder sterk zou zijn. Interessant denkkader, nog steeds gebruikt in de menswetenschappen. Weliswaar: moeilijk tot niet aantoonbaar. Uit metastudies blijkt dat de effectiviteit van een psychologische therapie vooral zou te wijten zijn aan niet-therapiegebonden variabelen: de relatie met de therapeut, diens charisma enz...
"Over het ruimteobject Oumuamua: 'maar wat mij overtuigde (dat het buitenaardse technologie betrof), was dat het zich van de zon weg bewoog en er niet door werd aangetrokken: het werd voortgestuwd." (Harvard professor Avi Loub in een interview met De Morgen)
