Arnold Heertje zei:

[HenkM]

(Spreekt voor zichzelf, lijkt me)

Column van Arnold Heertje, uitgesproken op dag van de uitvoering, 18 april, utrecht


Laat ik eerst mogen vaststellen dat Nederland zich heeft mogen ontwikkelen tot een land dat bol staat van fraude en corruptie. Dat zijn geen incidenten, daar zie je elke dag illustraties van. Maar er zijn ook enorme verspillingen. Je kunt in Nederland dagelijks zien hoe de dingen verkeerd worden gedaan. De spoorlijn, maar we zetten ook kantoren neer, die leeg gaan staan. We gaan daar ook gewoon mee door. Er zijn zelfs gebieden in Nederland waar hier kantoren worden gebouwd en waar tegelijkertijd daar wordt gesloopt. De gemeenten hebben op grote schaal gronden aangekocht die geen enkel redelijk nut hebben. Er liggen nog steeds bedrijfsterreinen braak. Er zijn winkelstraten ontwikkeld die helemaal niet meer worden benut. De problemen bij het onderhoud in het land (spoor, wegen, bruggen) zijn dramatisch. Ook het onderhoud van woningen is bedenkelijk laag. Tegelijkertijd praten we over meer woningen, enzovoort.

De overheid heeft niet het monopolie bij deze betrekkelijk destructieve ontwikkeling die zich in Nederland voordoet. Het is voor een deel zo dat deze verschijnselen ook in de sfeer van het bedrijfsleven voorkomen. Niettemin, de overheid speelt hierbij een belangrijke rol. Maar wat er eigenlijk aan de hand is, grijpt dieper in. Kort gezegd: er is ruwweg vanaf 1990 sprake van dehumanisering van transacties. Daarmee bedoel ik dat de mensen waar het om gaat volledig uit beeld zijn verdwenen. Bij de transacties, intern in de overheid, maar ook naar buiten toe. De student, de leerling in het onderwijs, de patiënt, de huurders, de mensen zijn uit beeld verdwenen. Ook bij Jeugdzorg en kinderbescherming zien we dit.

Het is een proces dat nog wordt versterkt doordat bij die transacties alleen maar wordt gelet op het financiële aspect van die transacties. Succes wordt afgemeten aan criteria die je ook in het bedrijfsleven hebt. Rendement en winst. Economie is tegenwoordig bijna synoniem met financieel. Dat is erin geslopen, met name de laatste 20 jaar. Dat is een miskenning van hetgeen belangrijk is in de economie. Het gaat om het voorzien in de behoeften. Economie betekent alleen maar dat er schaarste is in dat voorzien van die behoefte. Het gaat niet aan, om goederen die gemakkelijk in geld kunnen worden uitgedrukt, goederen die gemakkelijk in geld kunnen worden aangeschaft, zoals boter, kaas en eieren, principieel belangrijker behoeften te vinden dan bijvoorbeeld het voorzien in schone lucht, schoon water, of natuur. Al deze behoeften spelen allemaal mee, en horen bij het ruime welvaartsbegrip. De hele insnoering in wat in geld kan worden uitgedrukt en groeicijfers is een enorme verschraling van de analyse van het economische proces.

Daarom komen er vanuit de politiek allerlei geluiden dat de schuldige van de crisis de consument is. Als die consumenten weer gaan besteden, dan gaat het weer lopen. Dan gaat het weer lopen! Wat een gedachte. Door die eenzijdige oriëntatie op goederen, denkt men dat het weer goed zal komen. Het moet uit een andere hoek komen.

Het is belangrijk om in te zien dat u vanuit de overheid ook met die dehumanisering te maken heeft. Hoe moet je dat veranderen? Het is ook intern aan de orde. Bij veel beslissingen heeft u de mensen waar het om gaat, niet meer in beeld. Soms gebeurt dat ter goeder trouw, door verkokering en fragmentatie. Men houdt zich steeds meer bezig met een klein onderdeel. Dat is ter goeder trouw, maar daardoor is niet meer aan de orde: waar doen we het uiteindelijk voor? Dan ga je verkeerde activiteiten ontwikkelen. Daar hoort dan zinloze arbeid bij. Zo vinden wij krimp erg. Want dan kunnen wij geen basisscholen neerzetten. Waar blijft het werk dan? Het gaan niet om werk, maar om zinvol werk. Dat gaat om het voorzien in behoeften.

Waar moeten we naar toe? U moet naar humanisering van transacties. Relativeren van de financiële kant. Oriënteren op de mensen waar het om gaat. U zegt: “Het gaat nu om het rijk als een concern.” Dit is echter een onvoorstelbare gedachte. Iedereen vindt zich geweldig, bij het rijk, een enorme demonstratie van arrogantie. Als je het vanuit humanisering kijkt, gaat er heel erg veel verkeerd. De primaire processen, waar je je burgers bedient, zitten vol met bureaucratische gedragingen van individuele ambtenaren, die juist vanwege die gefragmenteerde situatie een partiële machtspositie hebben. Daarom doen ze dan ongelukkige dingen, die gecorrigeerd moeten worden door goede topambtenaren, die overzicht combineren met humaniteit.

Daarom is de gedachte van één rijksdienst, niet een doel, dat is hoogstens een middel, een voertuig, om iets te bereiken dat fundamenteler is. Om het humaniseren van transacties, daar gaat het om.

Hoe bereik je die humanisering? Dat gaat niet uit van betrouwbare dingen, zoals ‘de mensen moeten te vertrouwen zijn’. Dat is mooi als het zo is, maar zo is het niet. Vertrouw niet op vertrouwen, op eerlijkheid en integriteit. Je hebt het ook niet nodig, in de samenleving. Als je dat wilt, dan moet je ervoor zorgen dat de mensen zich gedragen alsof ze eerlijk zijn, alsof ze betrouwbaar zijn, alsof ze integer zijn. Dat het werkelijk zo is, is niet nodig, dat hoef je ook niet te controleren. Als je maar weet dat het gaat om het organiseren van processen, met het oogmerk van bereiken van maatschappelijke doelen. Het gaat om het oplossen van vraagstukken die buiten de markt om moeten worden opgelost, van alles wat er tussen markt en overheid gebeurt.

De rol van de technologie is ervoor om te zorgen dat de fragmentatie die er bij de overheid is, opgevangen kan worden: die kan het licht zetten op het overkoepelende en zorgen voor de integratie. Dan moet je niet denken in dat andere, oude paradigma van bureaucratie en hiërarchie. Dan gaat het om architectuur, om oplossingen, zodanig dat mensen door positieve prikkels worden gedwongen dingen te doen, die bijdragen aan dat maatschappelijke doel. Zo bereik je humanisering.

Dat heet de theorie van mechanism design. Dat is geen alpha probleem, het is een vraagstuk van engineering, van wiskunde. Mag ik dat illustreren aan de hand van het vliegje in het urinoir? Dat zorgt ervoor dat mannen vanzelf niet naast de pot plassen. Je zou dat natuurlijk met regels kunnen oplossen, en dan met politie dat controleren, met sancties. Zo doet u het allemaal bij de overheid, en u gaat er maar mee door tot de dood erop volgt. Waarom wordt het niet zo opgelost, 1 vliegje is genoeg! Dat is mechanism design. De mannen mogen nog steeds naast de pot plassen, maar de meesten voelen zich dan geprikkeld om niet naast de pot te plassen. Denkt u eens aan het verhaal van Salomo, met de baby die door twee moeders werd geclaimd. Salomo weet niet wie de waarheid spreekt. Salomo zei toen: geef mij een zwaard, dan hakken we de baby in tweeën, dan krijgt ieder de helft. Toen zei een van de dames “geef de baby dan maar aan de ander”. Toen zei Salomo, dan krijg jij de baby. De overheid moet de relevante informatie op intelligente wijze uit de samenleving zien te krijgen. We zitten teveel op het pad van dehumanisering, waarbij we ons teveel concentreren op geld, op efficiency. Dat is niet het pad.

Mensen zijn hun greep op hun leven kwijt geraakt. Dat heeft te maken met deze dehumanisering. Mensen moeten weer in een situatie komen waarin ze greep krijgen op de dingen die ertoe doen.

[Rereformed]

Toen ik in het begin van de zevertiger jaren op het atheneum zat had ik voor economie een leerboek geschreven door ene Heertje. Is dat familie? Ik weet niet meer hoe het heette maar vond dat een geweldig goed geschreven boek, want ik begreep alles wat erin stond en het wekte zo mijn belangstelling op dat economie voor een tijd mijn favoriete leervak was.

[HenkM]

Toen ik in het begin van de zevertiger jaren op het atheneum zat had ik voor economie een leerboek geschreven door ene Heertje. Is dat familie? Ik weet niet meer hoe het heette maar vond dat een geweldig goed geschreven boek, want ik begreep alles wat erin stond en het wekte mijn belangstelling op.

Tenminste dezelfde familie. Mogelijk ook ene Raoul Heertje ....

Maar dat kon ik ook van bovenstaande column zeggen: het is me glashelder wat ie zegt.

[Rereformed]

Ik ging even googelen en vond het leerboek: De kern van de economie heette het. En het is nota bene geschreven door deze zelfde man!
Ik zit inmiddels al naar hem te luisteren: http://www.youtube.com/watch?v=rz_CVwqWqdY" onclick="window.open(this.href);return false;
Fantastisch zo'n oude man en nog steeds zo energiek en glashelder.

O, weer een mooie: http://www.youtube.com/watch?v=2XmkxbmnXSI" onclick="window.open(this.href);return false; Meneer Heertje, de charismatische leraar! Hij heeft maar twee minuten nodig om je een fan van Marx te maken.

[doctorwho]

Toen ik in het begin van de zevertiger jaren op het atheneum zat had ik voor economie een leerboek geschreven door ene Heertje. Is dat familie? Ik weet niet meer hoe het heette maar vond dat een geweldig goed geschreven boek, want ik begreep alles wat erin stond en het wekte zo mijn belangstelling op dat economie voor een tijd mijn favoriete leervak was.

Ik zie een oranje of rood min of meer vierkant boek voor me.Het enige wat ik me ervan herinner is het begrip break even point. En inderdaad van de heer Heertje zoals al gezegd maar ik laat mij de kans niet ontlopen dit ook nog eens te melden.

[Rereformed]

oooh, op Wikipedias lees ik over zijn bibliotheek:

"Heertje bezit een indrukwekkende wetenschappelijke bibliotheek van circa twaalfduizend boeken, ook verzamelt hij antiquarische boeken over economie, inmiddels bezit hij zo'n drieduizend bijzondere boeken waaronder de eerste, ingenaaide druk van Das Kapital van Karl Marx en An Essay on the Principles of Population van Thomas Malthus uit 1798."

[heeck]

Toen ik in het begin van de zevertiger jaren op het atheneum zat had ik voor economie een leerboek geschreven door ene Heertje. Is dat familie? Ik weet niet meer hoe het heette maar vond dat een geweldig goed geschreven boek, want ik begreep alles wat erin stond en het wekte zo mijn belangstelling op dat economie voor een tijd mijn favoriete leervak was.

Je doelt op hèt boekje van Arnold Heertje dat al jaaaren, en telkens bijgewerkt, opnieuw alles overleeft.
Vorige maand weer een ex. aangeschaft. Ideaal bij de simpele naslag.

Zie ook: http://www.kerneconomie.nl/" onclick="window.open(this.href);return false;
Roeland

[HenkM]

Allemaal leuk ...

maar wat vinden de heren van de inhoud van de column?

[heeck]

Voorlopig dat hij beter is in het aanklagen dan in het aandragen van oplossingen:

Dat heet de theorie van mechanism design. Dat is geen alpha probleem, het is een vraagstuk van engineering, van wiskunde. Mag ik dat illustreren aan de hand van het vliegje in het urinoir? Dat zorgt ervoor dat mannen vanzelf niet naast de pot plassen. Je zou dat natuurlijk met regels kunnen oplossen, en dan met politie dat controleren, met sancties. Zo doet u het allemaal bij de overheid, en u gaat er maar mee door tot de dood erop volgt. Waarom wordt het niet zo opgelost, 1 vliegje is genoeg! Dat is mechanism design. De mannen mogen nog steeds naast de pot plassen, maar de meesten voelen zich dan geprikkeld om niet naast de pot te plassen.

Roeland

[HenkM]

Voorlopig dat hij beter is in het aanklagen dan in het aandragen van oplossingen:

Dat heet de theorie van mechanism design. Dat is geen alpha probleem, het is een vraagstuk van engineering, van wiskunde. Mag ik dat illustreren aan de hand van het vliegje in het urinoir? Dat zorgt ervoor dat mannen vanzelf niet naast de pot plassen. Je zou dat natuurlijk met regels kunnen oplossen, en dan met politie dat controleren, met sancties. Zo doet u het allemaal bij de overheid, en u gaat er maar mee door tot de dood erop volgt. Waarom wordt het niet zo opgelost, 1 vliegje is genoeg! Dat is mechanism design. De mannen mogen nog steeds naast de pot plassen, maar de meesten voelen zich dan geprikkeld om niet naast de pot te plassen.

Roeland

Het gaat toch allereerst om de denk-richting. Als de werkelijke problemen niet gezien worden, of erkend, dan komen er nooit oplossingen (zie de Nederlandse politiek).
Het in de goede richting zetten van de neuzen is ook wat waard.

Dit land is doorgedraaid op geld: marktwerking. concurrentie. groei. groei. groei. (zie vandaag de beurzen maar weer, omdat de Chinezen niet (meer) zo groeien als voorheen).
Het wordt overal in doorgevoerd, die marktwerking. Met als grootste verliezer: de burger
Met als grootste winnaars: de bestuurder/ceo/bankdirecteur/verzekeraar en managers (voor die o zo noodzakelijke cijfertjes waar ze geen doel dienen).

ok ok ... dat zijn ook burgers. Alleen zijn er heel veel minder van.

[Blackadder]

Toen ik in het begin van de zevertiger jaren op het atheneum zat had ik voor economie een leerboek geschreven door ene Heertje.

Ik weet vrijwel zeker dat dat dezelfde man moet zijn geweest, hij is al decennialang een vooraanstaand econoom.

edit: ah je had het zelf al ontdekt

[heeck]

HenkM,

De diagnostische denkrichting?
Is die zo afwijkend dan van wat je alom hoort verkondigen?

In hoeverre die diagnose aansluit bij de bestaande perikelen durf ik niet te beoordelen.

Roeland

[HenkM]

HenkM,

De diagnostische denkrichting?
Is die zo afwijkend dan van wat je alom hoort verkondigen?

In hoeverre die diagnose aansluit bij de bestaande perikelen durf ik niet te beoordelen.

Roeland

Die blijkt afwijkend van wat dit kabinet (en o.a. Merkel?) denkt. Het wordt ook (al) alom verkondigd. Maar men luistert niet. Ëén deel van het probleem is, denk ik, dat 100 economen er 100 oplossingen op na houden.

Een ander deel is het zich, als premier, of minister, zich boven de bevolking stellen: WIJ weten het wel, WIJ vertellen wel hoe of wat de oplossing is. Het resultaat is er dan ook naar: geen. Of je moet de ellende ook als resultaat (willen) zien.
Net als wat ik schreef over de marktwerking bij de universiteiten: men (de leiding) ziet alleen maar (sommige) cijfertjes, en begint te denken dat ZIJ het doel zijn. Dat hoogleraren, (of de bevolking) er voor hen is. Dat zij de school zijn, dat zij het land zijn.

Dat haal ik uit Heertje.