Joods monotheïsme

[MoreTime]

Ondanks dat het Christendom zo zwaar op het Jodendom leunt, hoe kan dat ook anders gezien de historie, worden de teksten wel behoorlijk ver$#@t om aan Christelijke eisen te voldoen. Opgegroeid met de Christelijke teksten en daarna de Torah bestuderend viel het me op hoe vreselijk slecht de Christelijke teksten waren qua vertaling, chronologie en gewoonweg invoegen van stukken die niet eens bestaan in de Torah. Ik noem het voor de gein een slechte Hollywood verfilming van een leuk boek.
Ook vond ik het niet letterlijk nemen van de teksten en de verschillende manieren van uitleg geweldig. Nog steeds eigenlijk want ik blijf gefascineerd in theologie. Ik wil weten wat religieuze mensen drijft, soms nog meer dan hun zelf.

Dank je voor de uiteenzetting en antwoorden op mijn vragen.
Doel je met bovenstaand citaat op de teksten die in het NT worden aangehaald als zijnde vervult in de komst van Jezus? En bijvoorbeeld de aanhaling in Matt. 27:9 waar Jeremia ipv Zacharia wordt aangehaald?

Denk ook aan de maagd uit Matt 1:23, het woord Alma is geen maagd maar jonge vrouw. Toch zeggen apologeten dat het wel kán worden vertaald als maagd. Klopt dat vanuit het Hebreeuws gezien?

Heel Mattheus staat vol met dit soort problemen. Ikzelf denk dat als je een 'joodse bril' opzet, en probeert vanuit de denkwereld van de toenmalige joden naar het OT te kijken, dat inderdaad het NT er veelal compleet naast zit. Hoe kan dat? Veel NT schrijvers waren Joden, waarom gingen zij zelf zo slecht om met de OT teksten, is dat hoe Joden in het algemeen er mee omgingen/omgaan?

[HJVorser]

Heel Mattheus staat vol met dit soort problemen. Ikzelf denk dat als je een 'joodse bril' opzet, en probeert vanuit de denkwereld van de toenmalige joden naar het OT te kijken, dat inderdaad het NT er veelal compleet naast zit. Hoe kan dat? Veel NT schrijvers waren Joden, waarom gingen zij zelf zo slecht om met de OT teksten, is dat hoe Joden in het algemeen er mee omgingen/omgaan?

De omgang met het OT in de Dode Zeerollen verschilt niet zoveel met die van het NT. Bijvoorbeeld het commentaar op Habakuk heeft uitleggingen die je verbaasd achter de oren doen krabben.

Bijvoorbeeld:
Hab. 1:6a "Ik laat de Chaldeeën komen, dat grimmige, onstuimige volk, De uitleg hiervan betreft de Kittieten (= Romeinen), d[ie] snel zijn en helden in de strijd om velen om the brengen onder de heerschappij van de Kittieten. Zijn zullen vele landen in bezit nemen en geen geloof hechten aan de inzettingen van God."

De auteur van dit commentaar gelooft dus dat Habakuk de Romeinen al voorspeld heeft door de Chaldeeën te noemen, maar dat is vanuit de intentie van de auteur van Habakuk gezien natuurlijk niet zo.

[MoreTime]

Hm, dus op zich is het niet zo vreemd dat er in het NT naar Rachab wordt verwezen als het gaat om de kindermoord. Twee gebeurtenissen die niks met elkaar te maken hebben. Als je de passages opzoekt slaat het als een tang op een varken!

Maar als wat jij zegt klopt dan kun je stellen dat het vervullen van profetie complete nonsens is, maar aan de andere kant komt het argument dat de NT schrijvers slordig met het OT omgingen en slecht citeerden te vervallen.

Als het inderdaad zo is dat dit de manier van doen was in die tijd, dan zijn veel contradicties in de bijbel dus te verklaren door te stellen dat men er simpelweg zo mee omging. Dan is Mattheus' verwijzing naar Immanuel in Jesaja dus niet gek, maar eenvoudig dat men van alles in het OT las. Klopt dat? In dat geval kunnen de 95 stellingen op deze site ook worden aangepast, als de contradicties zo zijn te verklaren (of draaf ik nu door ).

[HJVorser]

Klopt dat?

Yep.

Althans, het ligt eraan welk criterium je aanlegt. Als je ervan uitgaat dat wat de profetie oorspronkelijk bedoelde de enige juiste eventuele vervulling kan aanduiden, dan is de manier waarop het NT met het OT omgaat inderdaad contradictoir. Tegelijkertijd moet je constateren dat vanuit hun eigen context gezien de schrijvers van het NT niet veel anders met het OT omgingen dan hun joodse tijdgenoten. En volgens de criteria van die tijd was hun manier van interpreteren zo gek nog niet.

[MoreTime]

Althans, het ligt eraan welk criterium je aanlegt. Als je ervan uitgaat dat wat de profetie oorspronkelijk bedoelde de enige juiste eventuele vervulling kan aanduiden, dan is de manier waarop het NT met het OT omgaat inderdaad contradictoir. Tegelijkertijd moet je constateren dat vanuit hun eigen context gezien de schrijvers van het NT niet veel anders met het OT omgingen dan hun joodse tijdgenoten. En volgens de criteria van die tijd was hun manier van interpreteren zo gek nog niet.

Maar als je daar niet vanuit gaat, dan kan je alles in het OT lezen en zelfs beweren dat toen Mozes een blik over de woestijn wierp het hier eigenlijk om een blik bruine bonen gaat!

Conclusie is dus dat wat het NT met de teksten uit het OT doet niet zo gek is. Wij kunnen dit flauwekul vinden, maar dat vond men toen niet. Moeten we dan niet dit soort 'contradicties' van de lijstjes schrappen als zijnde geen contradictie, maar simpelweg een joodse manier van uitleggen?

[Grima]

Maar als je daar niet vanuit gaat, dan kan je alles in het OT lezen en zelfs beweren dat toen Mozes een blik over de woestijn wierp het hier eigenlijk om een blik bruine bonen gaat!

Okay ter verduidelijking er zijn wel regels aan hoe de teksten uit te leggen of beter gezegd vier niveaus daarvan; PaRDeS. Anders zou natuurlijk ieder flapdrol even kunnen gaan uitleggen wat zus en zo betekend.

1. P'shat - dit is de meest letterlijke interpretatie. Lees zoals het er staat, veel mensen komen nooit verder dan dit niveau.
2. Remez - makkelijke symbolische betekenissen of hints naar een dieper iets.
3. Derash - interpretatie waarbij vergelijkingen met andere stukken worden gemaakt. Als in één stuk een regel staat zal die elders ook hetzelfde betekenen al is de beeldspraak anders. Knappe kopen die diep in de Halachahische studies zitten gebruiken deze methode, de hele Midarsh leest als één grote Derash-debat.
4. Sod - esoterische en mystiek kabbalistische interpretatie, ook wel aan regels gebonden en niet zo zweverig als wel eens gedacht word. Vergeet nep-kabbala en gezweefteef a la Madonna.

Nu lijken dit vier simpele regels maar elke regel heeft weer zijn eigen uitleg. Ik heb een boek hier staan van driehonderd pagina's met alleen de eerste twee niveaus omschreven. Zonder plaatjes.
Een hoop van de contradicties zijn niet te verkrijgen volgens deze methoden waarvan Sod, de laatste, eeuwenlang een goed bewaard geheim is gebleven. Er was zelfs sprake dat die kennis bijna verloren was gegaan. Hasidisme is ontstaan doordat deze kennis juist naar de gewone Jood gebracht werd in plaats van voorbehouden aan een enkeling.

Almah betekend echt een jonge vrouw en absoluut geen maagd!De mannelijke variant, jonge man, is elem. Ook is in Yeshayahu(Isaiah) te lezen dat de jonge vrouw zwanger is, nogal knap voor een maagd maar Christenen hebben daar schijnbaar nooit geen problemen mee gehad. Zwangere maagden

[MoreTime]

Dank je voor de uitleg! Ik vind het echt interessant hoe de Joden met eea omgaan. Het christendom van nu heeft daar bar weinig meer mee te maken, terwijl Jezus toch echt Jood was.

Zoals ik het lees is het dus eigenlijk voor de gewone man haast niet te doen om de teksten te interpreteren.
De P'shat zou dan de manier zijn waarop men gewoonlijk een tekst leest. Is dit een profetie die door bijvoorbeeld Mattheus wordt aangehaald in het NT, dan slaat dat als je letterlijk naar de tekst kijkt vaak nergens op. Dan moet je dus allerlei 'geestelijke trucjes' uithalen om de contradictie op te lossen en een sluitende interpretatie te krijgen.

Is dit hoe de NT schrijvers ermee omgingen volgens jou? En is daarmee bijvoorbeeld de kindermoord die wordt gelinkt aan Rachab's huilen in het OT te verklaren? Is dat dan een Derash of Sod uitleg bijvoorbeeld?
Hoe link je anders twee totaal verschillende verhalen met elkaar, die echt niks met elkaar van doen hebben?

[Grima]

Is dit hoe de NT schrijvers ermee omgingen volgens jou? En is daarmee bijvoorbeeld de kindermoord die wordt gelinkt aan Rachab's huilen in het OT te verklaren? Is dat dan een Derash of Sod uitleg bijvoorbeeld?
Hoe link je anders twee totaal verschillende verhalen met elkaar, die echt niks met elkaar van doen hebben?

Ik weet alleen de geschiedenis, en dan een beknopte versie, van hoe het NT is samengesteld. Dat zegt mij eigenlijk genoeg want er was totaal geen sprake van enig Joodse exegese. Het moest ook echt een vervangend geloof worden.

Het huilen van Rachab kan met alle methoden uitgelegd worden, daarom zei ik ook dat je het meer als niveaus moet zien waarbij ieder niveau een stuk dieper gaat(of vager wordt haha).

Het linken wordt vooral gedaan door overeenkomsten in de manier van schrijven; woordgebruik, grammatica of vreemde dingen die er gewoon uit springen.
Heel veel van de beeldspraak die uniek was aan die vroege cultuur is verloren gegaan, evenals enkele Hebreeuwse woorden waarvan we echt de betekenis niet meer weten.

Ik bestudeer nog steeds de Torah maar nu vanuit het oogpunt dat ik me afvraag wie het hebben geschreven(en door de schrijfstijl is het duidelijk dat er meerdere auteurs waren) en wat exact e bedoelingen erachter waren. Pardes blijft daarbij een interessant hulpmiddel. Doe ik tenminste nog iets met die ruim vier meter aan boeken op mijn kast.

[ChaimNimsky]

Hoi MoreTime,

Is daarmee bijvoorbeeld de kindermoord die wordt gelinkt aan Rachab's huilen in het OT te verklaren? Is dat dan een Derash of Sod uitleg bijvoorbeeld?
Hoe link je anders twee totaal verschillende verhalen met elkaar, die echt niks met elkaar van doen hebben?

Voornameijk drasj. Mattheus was m.i. een meester in midrasj.

Denk ook aan de maagd uit Matt 1:23, het woord Alma is geen maagd maar jonge vrouw. Toch zeggen apologeten dat het wel kán worden vertaald als maagd. Klopt dat vanuit het Hebreeuws gezien?

De wortel עלֶם (waarvan het vrouwelijke "almah" en mannelijke "elem" zijn afgeleid) verwijst naar jeugdigheid; niet naar maagdelijkheid. Het woord komt - buiten Jesaja 7:14 - zes keer voor, en in de meeste gevallen is het daar door Christelijke Bijbels niet vertaald als "maagd". Zei Saul in 1 Samuel 17:56: "Zoek uit van wie die mannelijke maagd een zoon is"? Nee, hij zei gewoon "Zoek uit van wie die jongeman een zoon is". Het gerelateerde woord "aloemiem" uit Jesaja 54:4 en Psalm 89:45[46] wordt door De Nieuwe Bijbelvertaling, de Herziene Statenvertaling, de NBG-vertaling, de Statenvertaling (Jongbloed-editie), de Willibrordvertaling allen correct vertaald als "jeugd" of "jonkheid".

Mattheus' claim komt waarschijnlijk voort uit de LXX, waar παρθενος ("parthenos") is gebruikt (hoewel dit woord evenmin altijd naar een maagd verwijst).

Heel Mattheus staat vol met dit soort problemen. Ikzelf denk dat als je een 'joodse bril' opzet, en probeert vanuit de denkwereld van de toenmalige joden naar het OT te kijken, dat inderdaad het NT er veelal compleet naast zit. Hoe kan dat?

Daar ben ik het niet noodzakelijkerwijs mee eens. In eerste instantie lijkt Mattheus er inderdaad een rommeltje van te maken. Mattheus citeert bijv. Micha 5:1 om te verwijzen naar Jezus' geboorte in Betlehem. Maar indien het woord "jij" inderdaad naar de stad Bethlehem zou hebben verwezen, dan zou er in het Hebreeuws hebben moeten staan "we-at Bejtlechem...". Dus het citaat is aantoonbaar incorrect toegepast.

Vervolgens gaat Mattheus verder en citeert in Mattheus 2:15 slechts het laatste deel van Hosea 11:1 en vermeldt dat het een profetie over de messias is die door Jezus is vervuld. Maar indien je Hosea 11:1-3 leest, staat er: "Toen Israel een kind was heb Ik het liefgehad, en uit Egypte heb Ik Mijn zoon geroepen: hoe meer men hen riep, des te meer dwaalden zij weg. Aan de afgoden/Baaliem offerden ze en aan de gesneden beelden brachten ze reukoffers. En Ik leerde Efraim lopen, Ik nam hen op Mijn armen, maar ze erkenden niet dat Ik hen genas."
Simpelweg een tekst die over Israel handelt; er valt niets over de messias uit te herleiden.

Dan - 1 regel verder - zegt Mattheus 2:16-18 dat door Herodes' opdracht tot kindermoord Jeremia 31:15 in vervulling werd gebracht.
Maar Jeremia 31:15 verwijst duidelijk naar Rachel's kinderen in ballingschap (waaruit ze bovendien terug zullen keren); niet naar een kindermoord in Bejt-Lechem.

Slechts een paar regels verder, zegt Mattheus 2:23 dat, toen Jezus in Nazaret ging wonen, hiermee in vervulling zou gaan wat door de profeten werd gezegd: dat Hij Nazoreeer zou heten. Maar deze profetie staat nergens in de Tenach.
Etc.

In eerste instantie lijkt het wellicht een rommeltje. Maar het is juist deze schijn die wijst op Mattheus' achterliggende gedachte. Mattheus was een Jood die schreef voor Joden. Een verkeerde omgang met de Tenach zou onmiddelijk zijn opgemerkt. Zijn veronderstelde lezers kenden de Hebreeuwse Geschriften uit het hoofd en het citeren van slechts een deel van ee vers, was de standaard. En indien je wat dieper kijkt, dan zie je dat Mattheus heel legitieme methoden gebruikt, zoals midrasj. Het is vanwege deze reden dat Dale C. Allison en W.D. Davies in het meest uitgebreide, technische en linguistisch gedetailleerde commentaar dat ooit op Mattheus is geschreven (meer dan 2300 paginas), zeggen: "Matthew was not above scattering items in his Greek text whose deeper meaning could only be appreciated by those with a knowledge of Hebrew."
Laat ik het citaat dat je aanhaalt als voorbeeld gebruiken:

Matt. 27:9 waar Jeremia ipv Zacharia wordt aangehaald?

Hoe langer ik naar dit citaat kijk, hoe interessanter ik Mattheus vind.
Zachariah 11:13 binnen de context zegt: "En ik heb hen gezegd: Indien het goed is in uw ogen, geef m'n loon, maar indien niet, laat het. Toen wogen ze m'n loon af: dertig zilverstukken. Maar J-H-W-H zei tegen me: Werp dat de pottenbakker toe; een heerlijke prijs waarop Ik van hun kant geschat ben! En ik heb de dertig zilverstukken genomen en die in het huis van J-H-W-H de pottenbakker toegeworpen."

Enkele vertalers, waaronder Rasji, de Radak en het Targoem Jonathan vertalen de Hebreeuwse combinatie "ha-jotser" (= de pottenbakker) als "ha-otser" (= de schat-beheerder) "ha-otsar" (= de schat). De context rechtvaardigt zo'n vertaling: In de Tempel zit een schatbeheerder, maar geen pottebakker of smelter.
Matthëus houdt zich echter aan de oorspronkelijke Hebreeuwse tekst: ha-jotser (= de pottenbakker). En hij voegt daar een interessant detail aan toe: het geld dat in de Tempel de pottenbakker toe werd geworpen, was bestemd om het veld van de pottenbakker te kopen. Matthëus was zich bewust dat 1) de prijs van de herder (een term die Jezus op Zichzelf toepaste) 30 shekel was, 2) dat deze 30 shekel eveneens door Judas in de Tempel waren geworpen, en 3) dat het geld vervolgens werd gebruikt om het veld van pottenbakker te kopen.
Met dit in het achterhoofd, is het citeren van Zachariah 11:13 een relatief kleine en logische stap. Maar er is meer; en daar begint het interessant te worden. Iedere religieuze Jood weet dat het citaat uit het Boek Zachariah komt. Waarom refereerde Matthëus dan expliciet aan Jeremiah i.p.v. Zachariah?

In Jeremiah 19:1-13 wordt de profeet opgedragen om een "kleien pot van een pottenbakker" (jotser) te kopen, en om deze in aanwezigheid van de priesters & de oudsten te brengen "naar het dal Ben-Hinnom, dat ligt bij de ingang van de Schervenpoort", om rampspoed te verkondigen, onder andere omdat men "deze plaats gevuld heeft met bloed van de onschuldige" - dezelfde reden die Judas na z'n verraad gaf: "ik heb onschuldig bloed verraden" (Matthëus 27:4). En tegen wie bekende Judas zijn verraad? Aan de "overpriesters & de oudsten" (27:3b). En wat gebeurde er met het dal van Ben Hinnom? Het werd een begraafplaats - zowel in Jeremiah (19:6-7, "moord-dal") als in Matthëus (27:7-8 "bloed-akker"). De hint is duidelijk. Dat is een manier om met tekst om te gaan die in het Jodendom "remez" wordt genoemd. En in dit geval is de hint van Matthëus gebaseerd op het tweede principe van Hillel ("g'zerah sjavah"), welke uitgaat van een vergelijkbare term in twee verschillende passages.

[HJVorser]

Ik weet alleen de geschiedenis, en dan een beknopte versie, van hoe het NT is samengesteld. Dat zegt mij eigenlijk genoeg want er was totaal geen sprake van enig Joodse exegese. Het moest ook echt een vervangend geloof worden.

Mmm... Er is een verschil tussen het proces van de samenstelling van het NT en de exegese die in de geschriften daarvan bedreven wordt. Over het algemeen worden de geschriften van het NT binnen de 1e 100 jaar van het 'christendom' (tot ca. 130) gedateerd. Dat betekent dat de meeste geschriften geschreven zijn voordat er duidelijk sprake is van niet-Joods antijudaïsme (zoals bij Marcion en pseudo-Barnabas). En zelfs later nog berust de christelijke exegese vaak op principes die net zo goed door Joden gebruikt werden en daar zelfs aan ontleend waren.

De zeer ingewikkelde uitleg die je in de Talmud tegenkomt is niet minder 'vreemd' dan die in het NT. Het gaat er niet om of het jodendom of christendom hier punten tegen elkaar kunnen scoren. Als je ze eerlijk vergelijkt, blijkt dat er meer overeenkomst dan verschil is qua methode van Bijbeluitleg (inclusief verschillende scholen van uitleg binnen elke religie).

[MoreTime]

Het huilen van Rachab kan met alle methoden uitgelegd worden, daarom zei ik ook dat je het meer als niveaus moet zien waarbij ieder niveau een stuk dieper gaat(of vager wordt haha).

Maar is dat dan voldoende om te concluderen dat als je 'gewoon' naar de teksten kijkt, dat die link er niet is, maar erin gelezen wordt? Het is dan net als met de 'profetieën' van Nostradamus. Je kunt er echt alles inlezen!
Er zijn dus geen werkelijke profetieën/voorspellingen in het OT gedaan over Jezus in het NT.

Ik bestudeer nog steeds de Torah maar nu vanuit het oogpunt dat ik me afvraag wie het hebben geschreven(en door de schrijfstijl is het duidelijk dat er meerdere auteurs waren) en wat exact e bedoelingen erachter waren. Pardes blijft daarbij een interessant hulpmiddel. Doe ik tenminste nog iets met die ruim vier meter aan boeken op mijn kast.

Zie jij de Torah dan als een waargebeurde geschiedenis, of als een mix van folklore, verhalen, mythen, geschiedenis, etc? Zo zie ik tenminste het NT op dit moment.

[Grima]

Maar is dat dan voldoende om te concluderen dat als je 'gewoon' nar de teksten kijkt, dat die link er niet is, maar erin gelezen wordt? Het is dan net als met de 'profetieën' van Nostradamus. Je kunt er echt alles inlezen!
Er zijn dus geen werkelijke profetieën/voorspellingen in het OT gedaan over Jezus in het NT.

Zie de post van Chaim, ik hou het zelf altijd liever kort en krachtig.
De exegese die gebruikt werd is in mijn ogen een light-versie. De methode op zich klopt wel maar het werd heel handig ingezet om juist dat aan te tonen wat ze wilden. De vraag is dan inderdaad of iedereen dit handig zou kunnen doen om eruit te halen wat je wilt. Die bruine bonen komen dan misschien steeds dichterbij. Het boeit me nu eigenlijk helemaal niet zo veel meer behalve dan als hobby, het is leuk tijdverdrijf en ik hou me uitsluitend bij de Joodse teksten.

En nee, er staat echt niets over ene Yeshua in.

Zie jij de Torah dan als een waargebeurde geschiedenis, of als een mix van folklore, verhalen, mythen, geschiedenis, etc? Zo zie ik tenminste het NT op dit moment.

Een grote mix maar wel met heel weinig echte geschiedenis overigens. De archeologie in Israël is erg interessant, bij iedere "bijbelse" ontdekking juichen de gelovigen maar daarbij wordt geen aandacht besteed aan de overgrote meerderheid van de ontdekkingen waar bij duidelijk wordt dat er veel gewoon niet klopt.

[MoreTime]

@ChaimNimsky:
Dank je voor je uitleg. Zo kun je inderdaad de contradictie oplossen zegmaar. Mijn punt blijft alleen wel, zoals ik net al schreef:

Maar is dat dan voldoende om te concluderen dat als je 'gewoon' naar de teksten kijkt, dat die link er niet is, maar erin gelezen wordt? Het is dan net als met de 'profetieën' van Nostradamus. Je kunt er echt alles inlezen!
Er zijn dus geen werkelijke profetieën/voorspellingen in het OT gedaan over Jezus in het NT.

Kun jij je hierin vinden? Het is toch niet meer dan een truc om allerlei teksten aan elkaar te linken enkel omdat er gelijke woorden etc in voorkomen. Als we het over Midrasj hebben, dan heb je het toch niet over feiten, historisch of anderszins? De waarheids-claim van gelovigen m.b.t. dit soort teksten en de letterlijke voorspelling van een gebeurtenis in de toekomst is dan toch onzin?

@Grima:
Ok, helder. Inderdaad is de archeologie in Israël een gigantisch hot item. Maar ook daar heb je een minimalistische en maximalistische kant. Hoe het ook zij, er hangt veel van af. Net als met het christelijk geloof, je kunt over veel zaken niet praten omdat dan de dogma's in elkaar vallen!

[HJVorser]

Er zijn dus geen werkelijke profetieën/voorspellingen in het OT gedaan over Jezus in het NT.

Nee, niet in de zin dat de profetieën met het oog op Jezus zijn 'ingegeven'. Ik zie profetie als 'politiek advies' namens de godheid en als 'maatschappijkritiek' als dat nodig was. De profeten van Israël hebben allerlei visioenen van een ideale toekomst beschreven, vaak cirkelend rond een koning (=gezalfde, messias), wat de hoop en de verlangens van het volk uitdrukte.

Tegen het begin van onze jaartelling was die verwachting in sommige Joodse kringen ontwikkeld tot de gedachte dat er een laatste, beslissende koning, de gezalfde (=messias/christos) van de Heer, de zoon van David, zou komen die Israël zou herstellen en tot in eeuwigheid zou heersen na de vijanden verslagen te hebben.

Toen Jezus optrad als eindtijdprofeet, het spoedige ingrijpen van God verkondigde en die verkondiging vergezeld liet gaan van genezingen en duiveluitdrijvingen, brachten sommige volgelingen de genoemde messiasverwachting in verband met Jezus.

Toen dat eenmaal voor Jezus' volgelingen een vaststaand gegeven was geworden, ging men, met name na Jezus' dood, zoveel mogelijk bevestiging zoeken in de profeten. Gebeurtenissen uit Jezus leven werden zo gezien als uitkomsten van profetieën, en in de loop van de tijd werden gebeurtenissen omgevormd om ze beter op profetieën te laten aansluiten. En als eenmaal het uitgangspunt is dat Jezus de profetieën vervuld heeft, dan kun je ook op basis van een profetie een verhaal maken over een gebeurtenis in Jezus' leven, want als hij de profetieën vervuld heeft, dan moet hij dit of dat wel gedaan hebben.

Zo is de ontwikkeling ongeveer gegaan denk ik.

[Grima]

Zo is de ontwikkeling ongeveer gegaan denk ik.

Dat denk ik ook. Wat wel voor mij erg vreemd is zijn al die wonderen die hij dan verricht zou hebben, waar komt dat in vredesnaam vandaan? Wanneer is dit ontstaan?
De moshiach zou een gewone man zijn, niets geen toverkunsten. Er word wel eens gezegd dat veel van de zogenaamde wonderen afkomstig zijn van heidense geloven?