Interessant artikel over waarheid.
De moed tot waarheid. Foucault en de vrijheid van meningsuiting
Wat knipsels:
"..er bestaat geen vaststelling van de waarheid zonder een wezenlijke (op)stelling ten opzichte van het andere. De waarheid is nooit hetzelfde. Waarheid kan alleen in de vorm van de andere wereld, het andere leven bestaan."
In grote lijnen bespreken deze colleges de ontwikkeling in het parresiastische waarheidspreken in de Grieks/Romeinse oudheid van:
-Overwegend politiek waarheidspreken in de tijd van de griekse tragedies waar de waarheidspreker zich openlijk tegen de heerser verzet, hem de waarheid vertelt en daarmee zichzelf/ zijn leven op het spel zet,
-Naar zelftoetsend waarheidspreken bij Plato waarin de spreker de (ethische) waarheid / waarde / wijsheid van zichzelf toetst,
-Tot waarheidspreken als levensstijl of goed leven door anders te leven bij de cynici en epicuristen.
Al het werk van Foucault gaat over waarheid, niet in die flauwe betekenis van het woord waarin elk mens, of in ieder geval elke wetenschapper of filosoof, op zoek schijnt te moeten zijn naar de waarheid, maar in een heel andere zin. Voor Foucault is waarheid een bepaald soort gedrag, een wijze van wetend en sprekend handelen (discours) die niet alleen vanwege de inhoud van het vertoog, door hem meestal algemeen "het weten" (savoir) genoemd, maar ook als bijzondere spreekvorm op zich van belang is.
Foucaults benadering van het weten als een historisch gegeven denksysteem, episteme of vertoog (discours) maakt van stond af aan duidelijk dat het hem niet om de inhoud van dat weten als ware kennis gaat, maar om de vraag hoe de structuren van het weten en van zijn waarheidsclaims positieve, maar vooral negatieve invloed uitoefenen op ons denken, ervaren en handelen, en dus ook op de inhoud zelf van dit weten, onze kennis.
De twee collegeseries over waarheidspreken en een aantal lezingen daarover uit 1983, die al eerder als Parrèsia gepubliceerd zijn, zijn dus geen nieuwe theorie van hét waarheidspreken, maar zijn een voorbeeld van Foucaults zoektocht naar de vele vormen die waarheidspreken heeft aangenomen in de geschiedenis van het westerse denken. Maar zij zijn belangrijk omdat hier voor het eerst in gepubliceerde vorm het waarheidspreken expliciet als veranderende spreek-praktijk aan de orde wordt gesteld. Het is een sociale praktijk die is ingebed in het bestaande machtsnetwerk, echter zonder erdoor verstikt te worden. Dat is zijn veranderende functie die door Foucault vooral besproken wordt als een proces van problematisering dat waarheid niet opgeeft en ook niet tot een willekeurige, subjectieve of vrije daad maakt, maar juist de waarheid en niets dan de waarheid tot inzet heeft.
Het grootste belang van deze teksten ligt echter in het feit dat ze duidelijk maken dat waarheidspreken een eigen type vertoog of gedrag is dat evident onderscheiden is van andere vormen van gedrag, zoals macht uitoefenen of zorg-politiek bedrijven. De openheid van dit spreken, het samenvallen van geloof en waarheid, de exactheid en volledigheid die men moet nastreven, het afleggen van verantwoording, het zoeken naar een toetssteen en vooral het zichzelf op het spel zetten in het uitspreken van waarheid zijn cruciaal. Kortom waarheidspreken is een zakelijke, ponerende en iets op het spel zettende, dat is een grensoverschrijdende, vorm van spreken.
Leert dit ons nu wat waarheid is? Of wordt hier al steeds verondersteld dat wij al weten wat waarheid is? Wordt ook hier het wezen van de waarheid toch niet opnieuw verborgen door het tot spreek-praktijk te reduceren? Op dit soort ‘wat is het nu eigenlijk'vragen geven Foucaults teksten nooit een direct antwoord. Foucault biedt ons een waarheidsanalytiek , die aan de hand van vele vormen van waarheidspreken en van hun veranderingen laat zien wat wij aan het goed-doen zijn wanneer wij waarheid spreken, waarom wij dat wel moeten doen en waarom wij het nooit mogen laten. Net zoals de eindigheidsanalytiek in De woorden en de dingen zijn antwoord was op de vraag "wat is de mens?", en de machtsanalytiek in De wil tot weten de vraag "wat is macht?" zocht te beantwoorden.