axxyanus schreef: ↑03 nov 2024 16:42
Amerauder schreef: ↑03 nov 2024 13:53
Het denken, en dan met name het
berekenende denken, om nog iets duidelijker te maken waar het hier om gaat, is een aspect van het zelf. Het vecht om dominantie over het zelf met andere aspecten. Het “wil” de sturende kracht zijn, bij wijze van spreken. Soms is dat goed om te laten gebeuren, dat het denken de overhand neemt, maar lang niet altijd. Het is niet vanzelfsprekend, dat dit goed is.
Maar als het vecht met andere aspecten, waarom zeg je dan enkel van het (berekend) denken dat het de sturende kracht wil zijn? Willen die andere aspecten dan niet evengoed de sturende kracht zijn?
Omdat dat de kracht is die hier nu ter sprake wordt gebracht door Leon. Die andere krachten “willen” dat ook inderdaad, maar daar hebben we het nu niet over.
Daarnaast zijn die andere vaak wat minder interessant. Een dier doodt omdat hij honger heeft. Een man vermoord zijn vrouw uit jaloezie, etc. etc. Snappen we allemaal heel goed, valt verder weinig over te zeggen. Leon daarentegen! Die stelt voor dat we iemand moeten vermoorden (hypothetisch, weliswaar) omdat dit gerechtvaardigd wordt door het principe van de categorische imperatief! En hij wil het “ethisch” noemen! Nu wordt het interessant.
Indien zo’n moord inderdaad plaats zou vinden, zou je inderdaad wel kunnen spreken van een dader die “bezeten” is door de rede, die beschrijving zou op zijn plaats zijn. Uiterst boeiend om te bedenken hoe zoiets zou kunnen gebeuren, al is het slechts theorie.
axxyanus schreef: ↑03 nov 2024 16:42
En als het soms goed is dat het (berekend) denken stuurt maar soms niet, hoe bepaald je dan wanneer dat dat goed is en wanneer niet?
Goede vraag. Zulke grote claims heb ik nu in ieder geval nog niet gedaan, dat ik zou beweren daar het antwoord op in pacht te hebben.
Ik trek voor nu slechts in twijfel dat het berekende denken, de ratio, hier het antwoord zou kunnen leveren. Het lijkt eerder onderdeel van het probleem te zijn, in de zin dat het een middel is dat vaak met immorele motieven ter hand wordt genomen, zoals dat ook bijvoorbeeld met staatsmacht, of wat voor macht dan ook, kan gebeuren.
axxyanus schreef: ↑03 nov 2024 16:42
Amerauder schreef: ↑03 nov 2024 13:53
En die vraag hangt er dus inderdaad mee samen of het iets externs is of niet. Wanneer we het hebben over ethische kwesties op de wijze waarop Leon deze met behulp van Kant beschrijft, dus over het inzetten van het rationele denken als instrument om de wereld in goed en kwaad op te delen, dit mag je wel doen, maar dat niet, dan is dat inderdaad een van de vragen die naar voren komt.
Mijn indruk was dat Leon hoe wij handelen opdeelt in ethisch handelen en niet-ethisch. Nu kan je ethisch handelen met goed handelen vereenzelvigen maar om niet ethisch handelen dadelijk te vereenzelvigen met kwaad lijkt me een stap te ver gaan.
Een leugen kan men als niet ethisch beschouwen, dat maakt de leugen niet automatisch boosaardig.
Dat laatste klopt op zichzelf. Maar binnen de context van Kant en wat Leon over Kant gezegd heeft, lijkt er wel degelijk sprake te zijn van een dergelijke vereenzelviging van het amorele handelen met het immorele handelen. In ieder geval iets dat daarop lijkt.
Het is ook een zeer klassieke christelijke opvatting, en Kant treedt op als de verdediger van dergelijke opvattingen: wie het goede niet dient, die dient daarmee het kwaad. Dit wordt ook vaak gelijkgesteld aan vrijheid en onvrijheid. Je bent vrij door het goede te dienen, en onvrij, oftewel machinaal, “werktuigachtig”, door het niet te doen. En dat laatste is dan ook meteen het kwaad.
Maar dat is dus niet wat ik hier in twijfel trek, slechts dat de ratio dienst zou kunnen doen als scheidsrechter van goed en kwaad. Als geïnternaliseerde priester en wetgever dus eigenlijk, zoals in bovenstaand citaat. Daar heb ik mijn twijfels over.
