Kolonisatie van de ruimte: waarom, waarheen en hoe

[Gralgrathor]

We hoeven het zonnestelsel niet direct uit zolang de zon nog voldoende energie levert.

De zon zal, na het rode reus-stadium als witte dwerg, nog minstens 20 miljard jaar voldoende hitte afgeven om van rond te komen.

Dat vereist echter wel een voor ons bruikbare atmosfeer.

De asteroiden, manen en planeten van het zonnestelsel hebben voldoende zuurstof en waterstof voor miljoenen jaren. Daarnaast bevatten Kuiper-gordel en de Oort-wolk nog eens een veelvoud van die stoffen.

Zwaartekracht is geen probleem

Ik denk het wel. De menselijke fysiologie is geheel aangepast aan zwaartekracht. Zelfs als je de interplanetaire ruimte vol kramt met G-trommels zal een mens die leeft tussen de planeten hooguit één keer per week een paar uurtjes G kunnen krijgen. Dat is niet voldoende om de effecten van micro-G tegen te gaan. We zullen dus op biologisch gebied iets moeten verzinnen waardoor het menselijk lichaam beter reageert op micro-G.

Als je 64 genetisch gezonde individuën hebt zonder genetische defecten, ga je het mijns inziens prima redden

Nee, het gaat om genetische diversiteit. 64 mensen hebben samen voor elk gen in het menselijk genoom maximaal 128 allelen. En waarschijnlijk zitten er een hoop doublures tussen. Binnen de kortste keren zorgt homozygositeit voor gezondheidsproblemen en treedt een inteelt-depressie op. En al heb je nog zoveel kennis in je boordcomputer en encyclopedieen: als je niet voldoende volwassenen hebt om de basiskennis (lezen en rekenen bijvoorbeeld) over te dragen op de kinderen, en niet voldoende gezonde kinderen om alle noodzakelijke kennis op over te dragen, dan raakt die kennis snel ontoegankelijk voor de volgende generaties. Vergeet niet dat intelligentie deels erfelijk is, maar ook deels het resultaat van ontwikkeling - er zullen er tussen de kinderen genoeg zijn die het niet in zich hebben om wetenschapper te worden, die nooit boven het kennisniveau van de loodgieter of stratenmaker uit komen. Als de bottleneck maar nauw genoeg wordt houdt het op een gegeven moment gewoon op, en zullen de resterende generaties tot barbarij vervallen. Combineer dat met een vijandige en onbekende omgeving, die wetenschappelijke analyse en aanpak behoeft, en uitsterven is gegarandeerd.

Maar E is m-c kwadraat is de enige formule die voorkomt dat ik méér massa nodig heb dan 100 maal de payload

We kunnen gebruik maken van E=mcc. Door bijvoorbeeld nucleaire materialen in te zetten. Maar: de massa/energie-ratio is wellicht niet voldoende om een sterrenschip van energie te voorzien. Een nog efficientere manier is antimaterie. Maar: het maken van antimaterie vereist veel meer energie dan je er ooit uit zal winnen, er zijn enorme hoeveelheden (méér dan een ton?) nodig om een sterrenschip aan te drijven, en bovendien is antimaterie een hels goedje - één computerstoring of technisch probleem, en het is einde verhaal, en er wordt vanaf de Aarde heel kort een nieuwe ster zichtbaar.

Zonnezeilen werken pas als je er al bijna bent, en met een relativistische snelheid zie ik dat ook niet werken.

Daar heb je een punt. Als je decelereert vanuit relativistische snelheden heb je een behoorlijk krachtige rem nodig. Misschien is het een idee om de afrem-motor op een veel langzamer traject vooruit te lanceren: een batterij krachtige lasers die door de doelster van energie worden voorzien en zich richten op de zonnezeilen van het naderende ruimteschip. Er is natuurlijk wel heel veel dat kan mis gaan: niet in de laatste plaats is het mogelijk dat tegen de tijd dat de afrem-motor het doelstelsel heeft bereikt de kennis voor het lanceren van een sterrenschip verloren is gegaan.

[Peter van Velzen]

Het is interessant hoe jij - gralgrator - de verzamelde kennis van de mensheid - ondanks alle technische hulpmiddelen, noch steeds ziet als een verzameling van verschillende denkers. Een interessant uitgangspunt. Misschien juist, misschien niet. Dat zal de toekomst leren. Feit is dat de mens excelleert op grond van de samenwerking tussen unieke individuën. Als zodanig hebben we onze veelzijdigheid wel nodig. Dus ik ben wel gevoelig voor dit argument.

Een andere zaak die ook niet off-topic is, is het gevaar van inteelt. Kun je aangeven waarom een verzameling individuën zonder defecte genen (ook niet in de recessieve genen) tóch tegen problemen zouden kunnen aanlopen, op grond van een kleine verscheidenheid? Het jachtluipaard is immers ook nog nietuitgestorven! Ik denk wel dat variatie een voorwaarde is voor evolutionaire verandering. Maar hebben we die nodig?

Ik heb het even gegoogled en het betreffende artikel omtrent “minimal viable population” gaf jou gelijk, want spreekt over 500 tot 1000 individuën (4000 ongeveer als de groep niet genetisch perfect is). Maar weet iemand waarom?

[Gralgrathor]

Het is interessant hoe jij - gralgrator - de verzamelde kennis van de mensheid - ondanks alle technische hulpmiddelen, noch steeds ziet als een verzameling van verschillende denkers.

Vergeet niet, we staan dan misschien op de schouders van reuzen, maar we moeten ook elke generatie opnieuw weer naar die schouders klimmen. We worden niet geboren met de kennis van onze voorouders.

Om een artikel over welk onderwerp dan ook te kunnen lezen moet je kunnen lezen en rekenen. Om een technisch/wetenschappelijk artikel te begrijpen heb je bepaalde achtergrondkennis en begrip nodig. Die kun je deels halen uit de documentatie, maar je zult ook begeleiding nodig hebben van iemand die de materie reeds begrijpt. Met alleen het lezen van een encyclopedie bouw je geen toepasbaar begrip op. De capaciteit van volwassenen die de materie begrijpen moet verdeeld worden over levensbelangrijke taken: de levenssystemen die de kolonie in stand houden in een vijandige omgeving moeten blijven draaien, en er zijn vast genoeg andere levensbedreigende problemen die moeten worden aangepakt. Is de capaciteit en kennis en begrip van 64 volwassenen voldoende om de volgende generatie alles bij te brengen wat ze nodig hebben? Misschien.

Maar dan treedt inteeltdepressie op. De beschikbare capaciteit daalt, het aantal geschikte kinderen neemt af, maar de kennis en begrip die moeten worden overgedragen niet, en de problemen die moeten worden aangepakt duren onverminderd voort. Er treedt een bottleneck op. Men zal zich toespitsen op het overbrengen van begrip van de allerbelangrijkste zaken, en er op vertrouwen dat toekomstige generaties aan de hand van het begrip dat wel overleeft de kennis opnieuw kan opbouwen vanuit de documenten.

Echter, de problemen ten gevolge van een ontoereikende genetische basis blijven aanhouden, en de capaciteit blijft afnemen. Zelfs onder optimale omstandigheden is 64 mensen al marginaal, maar nu moet men keuzes maken: beschikbare capaciteit richten op problemen die het overleven direct bedreigen, daarmee het risico lopend dat een volgende generatie te weinig algemene basiskennis heeft om de essentiële kennis in de boordcomputers en encyclopedieen te kunnen bevatten, of op het behoud van begrip en kennis, daarmee het risico lopend dat de directe dreigingen de kolonie de das om doen.

Kun je aangeven waarom een verzameling individuën zonder defecte genen (ook niet in de recessieve genen) tóch tegen problemen zouden kunnen aanlopen

Er bestaan geen perfecte genomen. Er zijn bijvoorbeeld genen die heterozygoot een positief effect hebben, maar homozygoot een nadelig. En bedenk: 64 volwassenen hebben samen voor elk gen maximaal 128 allelen. Zelfs als er in de eerste generatie 256 kinderen (8 per paar) op de wereld worden gezet is de kans goed dat niet alle allelen in de nulde generatie hun weg naar de eerste generatie zullen vinden, waardoor het aantal allelen nog verder afneemt, en de kans op homozygositeit toeneemt. Onder een bepaalde drempel neemt die kans bij iedere nieuwe generatie toe. Er zal dus tussen, zeg, de vierde generatie en de twintigste, een toenemend aantal gezondheidsproblemen optreden, de vruchtbaarheid kan verminderen, maar belangrijker: de beschikbare capaciteit voor het in stand houden van de kolonie in een vijandige omgeving neemt af.

Het jachtluipaard is immers ook nog nietuitgestorven!

Het jachtluipaard heeft populaties in vriendelijke omgevingen; kennisoverdracht is nauwelijks een issue. Bovendien: er zijn in totaal nog ongeveer 7500 jachtluipaarden over, en zelfs met die aantallen wordt inteelt al een enorm probleem. Kleinere populaties zijn al verloren gegaan.

Maar weet iemand waarom?

Jep: http://en.wikipedia.org/wiki/Inbreeding_depression. Zelfs als je niet precies weet voor welke genen homozygositeit een issue is kun je met populatiegenetische modellen inschatten welke gevolgen een population bottleneck zal hebben.

[Peter van Velzen]

Gralgrator.

Ik ging er niet vanuit dat de ruimtevaarders alleen maar een enceclopie aan boord zouden hebben maar een set interactieve leerprogramma's. misschien ook wel een set colleges van duizenden professoren van honderden universiteiten. Maar ik denk dat je wel gelijk hebt. dat wellicht een grotere populatie nodig zou zijn, dan ik me had voorgesteld.

Wat de genetische verscheidenheid betreft. zou bij de selectie van de deelnemers bewust gezocht zijn naar de 64 genetisch meest gezonde individuen onder de miljoen meest geschikte kandidaten (qua capaciteiten voor de verschillende disciplines) uit hun generatie. Dus je hebt wel een veel gezondere groep dan dat je normaal zou hebben.

Desondanks zou jij ook onder die omstandigheden wellicht het gelijk aan je zijde hebben. In elk geval is het vergroten van de groep tot zeg 256 deelnemers (met hun 256 kinderen dus gezamelijk de minimale grootte van 500 gewervelde dieren), een simpelere oplossing voor de mogelijke problemen.

Voorlopig is uiteraard het hele scenario niet aan de orde. Met onze huidige mogelijkheden (100.000 km/u) duurt een reis na procima centaury bijna 60.000 jaar. Waarschijnlijk blijven we de eerstkomende 60.000 jaar op ons zonnestelsel aangewezen. . .

[Gralgrathor]

Ik ging er niet vanuit dat de ruimtevaarders alleen maar een enceclopie aan boord zouden hebben maar een set interactieve leerprogramma's.

Ik denk dat je om kinderen mee te nemen van hun eerste leeslessen naar een volwaardig begrip van de noodzakelijke kennisgebieden je op zijn minst een Turing-capabele AI nodig hebt. Maar daar heb je een goed punt: als je een dergelijke AI hebt kun je allicht het probleem van kennisoverdracht oplossen. Dan het probleem van capaciteit nog.

Dus je hebt wel een veel gezondere groep dan dat je normaal zou hebben.

Maar met 'gezond' alleen kom je er niet. Je zou 64 genomen van de grond af aan, gen voor gen, moeten ontwerpen, om problemen met inteelt en een gebrek aan heterosis te voorkomen, en dan ook nog eens de vrouwen moeten dwingen om bij zoveel mogelijk mannen een kind te krijgen. En dan voorkom je misschien dat in de eerste generatie al belangrijke allelen verloren gaan. Seksuele replicatie in meercellige eukaryoten is een gecompliceerde zaak. Waren we maar bacteriën gebleven, eh?

[Peter van Velzen]

Goh, jíj bent een optimist...?!

Misschien ben ik wel wat te pessimistisch, maar: hoe langer we wachten met de reis, des te eerder zijn we terug (alhoewel: Hou ook rekening met een enkele reis)

We hebben al 3,5 miljard jaar op deze aardkloot rondgezwommenm dus nog eens 60.000 jaar is niet zo erg lang. Maar aangenomen dat de snelheid van onze ruimtevaartuigen elke 50 jaar verdrievoudigd, lukt het waarschijnlijk wat vlugger. Zouden we nu starten dan komt de missie er over 60.000 jaar aan, maar als we wachten tot 2315 dan komt de missie – op grond van die verdrievoudiging in 50 jaar tijd al in 2397 aan. Langer wachten lijkt niet zinvol, omdat we dan met relativistische effecten worden geconfronteerd, en er slecht zinloos veel energie in zouden moeten steken.

Dus nog 382 jaartjes wachten - sorry 386 ik vergeet dat de beelden 4 jaar onderweg zijn. Valt dat even mee voor een slechts 70.000 jaar bestaande moderne mens. Uiteraard was dat natuurlijk wel een onbemande vlucht, want anders zouden de overgrootvader van de landingsmissie van de aarde moeten starten, en zou het achterkleinkind pas hier op aarde terugkeren (in 2480). Dat zijn 7 generaties, dus heb je toch weer een groep van 128 deelnemers nodig. Wat volgens gralgrator nog te weinig zou zijn.

Maar we kunnen vooralsnog ons beter met urgentere zaken bezig zijn. Zoals de gelovigen uitleggen dat de evolutie toch echt een feit is, dat boven alle redelijke twijfel verheven is. Misschien dat hun nageslacht dan dergelijke missies op touw kan zetten.

[A. T. Jist]

Ik weet 1 ding zeker. De mens sterft uit. Alles sterft uit.

dat is maar hoe je het bekijkt. De eerste levensvorm waarvan alles afstamt leeft al 3,5 miljard jaar en is nog steeds niet uitgestorven. . .

Ik bedoelde
A: 99% van de biodiversiteit is al uitgestorven. 1 flinke komeet kan in ons geval van grote betekenis zijn.
B: De zon houdt ooit op te branden en zal een rode reus worden en de aarde "verslinden"

En wat betreft de toekomstvisies van sommige geleerden (zoals Michio Kaku), dat we andere planeten gaan bewonen, Zelfs in dat geval houdt het een keer op.[/quote]
Ook daar kun je niet van uit gaan. Volgens mij hebben ze bij krokodillen bijvoorbeeld gevonden dat er theoretisch geen reden te vinden is in de genen is dat deze sterft aan ouderdom. Er is niets dat laat zien dat er sprake is van veroudering.

Daar kwam ook in naar voren dat de oudste krokodil nu op 300 jaar staat, maar dat was enkel omdat het beest tot die tijd terug kon herleiden. Feitelijk gaat een krokodil niet dood aan ouderdom.

Ik weet niet wat er feitelijk maximaal mogelijk is qua leeftijd onder ideal omstandigheden, maar we worden steeds ouder. Wellicht zal gelijk met de technologie de leeftijd van de mens ook vergroten.

Wat hier op aarde natuurlijk ook fysieke problemen gaat opleveren. Vandaar dat misschien wel een logische uitkomst is van technologie en wetenschap dat het zich steeds meer gaat focussen op exoplaneten.

Feitelijk is er met de huidige technologie te stellen dat veel dingen een bedreiging vormen voor het overleven van de mensheid. Maar als je het over events in de verre toekomst hebt, kun je simpelweg niet uitgaan van een technologie die stil is blijven staan.

Je kunt het niet stellen dat de mensheid in de verre toekomst uit sterft, we kunnen ons niet eens voorstellen hoe technologie en kennis over 1000 jaar is.

[A. T. Jist]

Goh, jíj bent een optimist...?!

Misschien ben ik wel wat te pessimistisch, maar: hoe langer we wachten met de reis, des te eerder zijn we terug (alhoewel: Hou ook rekening met een enkele reis)

Sprak hij die net is afge thait.

[Peter van Velzen]

Je kunt het niet stellen dat de mensheid in de verre toekomst uit sterft, we kunnen ons niet eens voorstellen hoe technologie en kennis over 1000 jaar is.

Je kunt - net als velen van ons - niet goed quoten, maar dat terzijde.

De technologie helpt ons geen snars als we niet de beschikking hebben over een nuttige energiebron. Dus de toename van de entropie krijgt ons vroeg of laat klein. Maar dat is uiteraard zo ver weg, dat we het vooralsnog kunnen negeren. Dus hoewel je theoretisch ongelijk hebt, is het in de praktijk niet zeker dat we over enige - ons bekende tijd - zullen uitsterven. Desalniettemin is het ook niet redelijk te stellen dat het niet kán gebeuren. Als er morgen een asteroide wordt ontdekt die groot genoeg is en op weg naar een botsing met de aarde, weet ik niet of we dat wel zouden overleven. We kunnen maar beter hopen dat dat niet gebeurt. De technologie en kennis van over 1000 jaar zou dan wel eens veel minder kunnen worden dan dat ze nu is!

[Jagang]

De toekomstige mens zal hoogstwaarschijnlijk in staat zijn zich te verplaatsen naar een veilige planeet of iets aan het probleem met zijn zon te doen.

Ik wist dat er zoiets bestond als techno-optimisme, maar zo zout heb ik het zelden gegeten.
Iets aan eventuele problemen met onze zon doen?

Enfin: Voorlopig koersen we vooral op een point of no return af, als het gaat om het verbruik van brand- en grondstoffen.
En als we de problemen dienaangaande niet snel oplossen, zakt onze hele technologisch ontwikkelde beschaving ergens in de komende decennia door het ijs.
En als dat gebeurt, komen we er nooit meer bovenop, want die brandstoffen zijn ook net nodig voor het ontwikkelen en bouwen van alternatieven.

Als we binnen honderd jaar niet gedecimeerd en terug af zijn bij knotsen en berevellen, wil ik nog wel eens nadenken over het koloniseren van de ruimte.
Voorlopig zijn alle speculaties hieromtrent precies dat.

En techno-optimisme is iets waarvan ik geen grote fan ben, omdat men voor het dichten van één gat vaak weer een ander gat graaft.

Techniek kan je toepassen om grond en energiebronnen respectievelijk mee te bewerken en te harnassen, maar techniek kan energie en grondstoffen nooit vervangen.

[Peter van Velzen]

Science fiction stelt de oplossingen altijd veel simpeler voor dan de problemen. In feite doet de schrijvers dat vooral omdat het accepteren van de beperkingen hun artistieke vrijheid ernstig beperkt.

Zo wordt het fundamentele feit dat reizen met de lichtsnelheid (of sneller) onmogelijk is, bijna door geen enkele SF-auteur gerespecteerd (uitzondering is bijvoorbeel Sprague de Camp).

Bovendien accepteert men niet of nauwelijks dat zelfs benadering van de lichtsnelheid, ongelovelijke hoeveelheden energie vereist. Om bijvoorbeeld 90% van de lichtsnelheid te bereiken, heb je al een hoeveelheid energie nodig die overeenkomt met 7 maal de versnelde massa. (uitgaande van E = M C kwadraat!). Om de payload van een Saturnus V raket (118 ton) te versnellen tot 90% van de lichtsnelheid heb je de energie nodig van 826 ton aan atoombommen. Daarbij wordt slechts 0,4% van de massa in energie omgezet. En dat is dus 13.000 atoombommen van het gewicht van de bom op Hirosjima. Omdat de omzetting van die bom slechts 1,6% van het totale gewicht aan uranium bedroeg (1 kilo van de 64) zou je – als je geen efficiëntere bommen zou hebben zelfs 845.000 van die bommen nodig hebben. Dat is 54 miljoen ton aan uranium, oftewel 8 x het gewicht van de Saturnus V raket aan splijtstof. Bij 100% efficiëntie kunnen we met 1/8 van het startgewicht van de Saturnus V volstaan, nog altijd dus 845.000 ton.

Isaac Asimov had eens uitgerekend hoe lang het – op grond van het geboorteoverschot van 60 jaar geleden – zou duren voordat de massa aan mensenvlees gelijk zou zijn aan de massa van het bekende heelal. Hij kwam tot 5.000 jaar. Aangezien we – zelfs met de lichtsnelheid – in die tijd slechts 0,0125% van de melkweg zouden kunnen bereiken was het evident dat deze groei niet vol te houden was. Helaas de poltici neigen er nog steeds toe dit feit totaal te negeren. Het zal hun worst zijn als de wal (hongersnood bijvoorbeeld) het schip zal keren.

Je kunt er over twisten hoelang we – bij ons huidig energieverbruik – nog met onze voorraad fossiele brandstoffen toekunnen, maar het is zeker dat het een eindig aantal jaren zal zijn. Ook weten we – dat zelfs als we binnen 100 jaar compleet overschakelen naar energiebronnen die in het geheel geen CO2 produceren, de zeespiegel waarschijnlijk met 1 meter 30 zal stijgen. Misschien minder ,misschien meer. Het is mogelijk dat de technologische ontwikkelingen erger zullen voorkomen, maar zeker is dat allerminst . Op zijn minst moeten de ontwikkelingen in die richting “gewild” worden.

Helaas vermoed ik, dat wij stom genoeg zijn om pas écht over te gaan op energiebronnen die geen CO2 produceren als dat goedkoper is. Dat gaat uiteraard vroeg of laat gebeuren, als we de zaak op zijn beloop laten. Dus de “technologische oplossing” wordt vroeg of laat een economische noodzaak. Maar dat is niet bepaald een oplossing die blijk geeft van een erg intelligent inzicht.

De ontwikkeling van onze economie vertoont al even weinig “Intelligen Design” als de evolutie.

[dikkemick]

Ik wist dat er zoiets bestond als techno-optimisme, maar zo zout heb ik het zelden gegeten.
Iets aan eventuele problemen met onze zon doen?

Enfin: Voorlopig koersen we vooral op een point of no return af, als het gaat om het verbruik van brand- en grondstoffen.
En als we de problemen dienaangaande niet snel oplossen, zakt onze hele technologisch ontwikkelde beschaving ergens in de komende decennia door het ijs.
En als dat gebeurt, komen we er nooit meer bovenop, want die brandstoffen zijn ook net nodig voor het ontwikkelen en bouwen van alternatieven.

Als we binnen honderd jaar niet gedecimeerd en terug af zijn bij knotsen en berevellen, wil ik nog wel eens nadenken over het koloniseren van de ruimte.
Voorlopig zijn alle speculaties hieromtrent precies dat.

En techno-optimisme is iets waarvan ik geen grote fan ben, omdat men voor het dichten van één gat vaak weer een ander gat graaft.

Techniek kan je toepassen om grond en energiebronnen respectievelijk mee te bewerken en te harnassen, maar techniek kan energie en grondstoffen nooit vervangen.

Ik kan nog mee gaan met een idee dat we nieuwe brandstoffen ontwikkelen. Waar ik moeite mee heb is de afstanden in het heelal om een bewoonbare planeet te vinden. Al kun je de vacuüm-energie van de lege ruimte omzetten in de energie...zoek maar een bewoonbare planeet op christelijke afstand. EN dan moet deze planeet eerst geschikt gemaakt worden om te leven.

[Gralgrathor]

zoek maar een bewoonbare planeet op christelijke afstand. EN dan moet deze planeet eerst geschikt gemaakt worden om te leven.

Precies. Daarom zeg ik: schuif het hele idee om andere sterren te bezoeken naar de lange termijn. We kunnen nu beginnen aan de kolonisatie van het zonnestelsel. En nee, geen gedonder met terraformatie; er zijn meer dan genoeg ontginbare asteroïden, kometen en wat al. Het enige dat we nodig hebben is goedkope (in termen van geld en grondstoffen) lanceercapaciteit en betrouwbare methodes om water, metalen en koolstoffen te winnen uit al die shit die nu maar een beetje doelloos rondzweeft in de ruimte. We kunnen om te beginnen wat robots naar veelbelovende asteroïden sturen en die met behulp van massadrivers of bommen in een wat comfortabeler baan manoeuvreren.

En als we eenmaal een aanwezigheid in de ruimte hebben, en lanceercapaciteit geen probleem meer is, en we alle grondstoffen hebben die we ooit nodig zullen hebben, dan kunnen we misschien gaan nadenken over hoe je een generatieschip kan bouwen dat die enorme afstanden en tijden kan overleven.

[Jagang]

Goedkope lanceerfaciliteiten?
Ruimtevaart is bijzonder energie-intensief, zeker wanneer je ladingen van enige betekenis wil vervoeren.

[LordDragon]

even mijn two cents, ik denk ook dat we ons eerst tot ons eigen zonnestelsel zullen moeten beperken. Maar zoals Gralgrathor aangeeft, ik denk wel dat daar vele oplossingen voor onze huidige problemen te vinden zijn. HEt lijkt me al een leuk begin. Bovendien, en wie interestellar bvb heeft gezien, zal me zeker begrijpen, dat je als je 10- 20 jaar weg bent in je ruimteschip en op een vreemde planeet, of je dan nog erg "sane" zal zijn. JE wordt een kompleet geschifte psychopaat omdat je geen enkele binding met de aarde meer heb, en ook geen (of niet voldoende) sociaal leven. Dit staat nog allemaal los van genen en zomeer, welke natuurlijk ook goede argumenten zijn. Ik vrees zelfs dat het geen 20 jaar zal duren, 2 jaar in zo een kist zal al genoeg damage meebrengen voor sommige mensen. en als we daarmee ons zonnestelsel willen delven dan zal dat ongeveer de tijd zijn tot de eerste gordel tussen mars en jupiter.

MVG, LD.

ps: ik refereer naar de rol van Mat Deamon, overigens goede film