Bevolkingsgroei begon al 40.000 jaar geleden
De menselijke bevolking heeft in de afgelopen millennia een enorme groei doorgemaakt. Maar wanneer begon die groei? Daarover bestaan verschillende meningen, maar nieuw onderzoek lijkt duidelijkheid te verschaffen.
De mens is evolutionair gezien een zeer succesvolle soort. Er lopen inmiddels bijna zeven miljard exemplaren rond op deze wereldbol. En dat terwijl er 100.000 jaar geleden waarschijnlijk hooguit enkele duizenden mensen leefden. Wanneer is die bevolkingsgroei begonnen? En wat was de reden?
Wetenschappers zijn het daar niet over eens. De ene groep zegt dat de aanwas pas echt begon met de opkomst van landbouw, zo’n 8.000 jaar geleden. Maar anderen wijzen een andere periode aan, namelijk het late Pleistoceen, zo’n 40.000 jaar geleden. Volgens deze groep hangt de bevolkingsgroei samen met de ontdekking en ontwikkeling van allerlei innovaties, zoals het gebruik van nieuwe gereedschappen en de opkomst van cultuur.
Stambomen en supercomputers
Een aantal Amerikaanse onderzoekers heeft nu kennis uit verschillende wetenschappelijke disciplines verbonden, en komt tot de conclusie dat de bevolkingsgroei al in het late Pleistoceen begon. Ze leidden dat af uit onderzoek van het erfelijk materiaal van zo’n 184 individuen uit zeven verschillende bevolkingsgroepen uit Afrika, Azië en Europa, schrijven ze in PLoS ONE.
Dankzij de rekenkracht van supercomputers konden de onderzoekers talloze mogelijke genetische stambomen vergelijken met het erfelijk materiaal van de proefpersonen. Daaruit bleek dat de menselijke bevolking in Afrika waarschijnlijk al voor de opkomst van de landbouw vertienvoudigd was. Die groei is ongeveer 40.000 jaar geleden begonnen, bleek uit de berekeningen.
Die conclusie past goed bij archeologische en paleontologische ontdekkingen. Aan het eind van het Stenen Tijdperk ontstonden nederzettingen, gingen mensen nieuwe gereedschappen gebruiken en werden goederen verhandeld over langere afstanden. Allemaal ontwikkelingen die een grotere bevolkingsomvang mogelijk maakten, of er het gevolg van waren.
Ook in India
Dat innovaties een grote invloed kunnen hebben op de omvang van een bevolking, blijkt ook uit ander recent onderzoek, naar de bevolking van India. Daar ontwikkelde men 30 tot 35 duizend jaar geleden een nieuw soort jachtgereedschap: kleine pijlpunten. Die waren veel eenvoudiger te maken dan de oude, grote stenen varianten, en maakten de jacht efficiënter. Daardoor kwam het voedsel makkelijker beschikbaar, wat tot een explosieve bevolkingsgroei leidde.
Artist’s impression of the main stages in making an arrowhead tipped with microliths. Microliths are tiny slivers of worked flint or chert that would have been attached to wooden shafts or handles to make composite tools and weapons. Drawing by Alan Braby.Beide onderzoeken wijzen er dus op dat niet de opkomst van de landbouw de sleutelfactor was die de aanzet gaf tot de enorme groei van de menselijke bevolking. Een combinatie van innovaties en ontdekkingen zette die ontwikkeling al tienduizenden jaren eerder in gang.
Bouwe van Straten
Uit Noorderlicht
Lees ook: Wereldbevolking groeit naar 8 miljard in 2025
