Het Fins nader beschouwd

Hier kun je allerlei zaken kwijt die van invloed zijn op of te maken hebben met cultuur. Bijvoorbeeld culturele gebruiken, taal, beschavingsgeschiedenis, maar ook kunst, architectuur of muziekgeschiedenis.

Moderator: Moderators

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 01 aug 2008 15:58

Fenomeen schreef:
Balzer schreef: Zijn al deze woorden bij uitspraak ook te onderscheiden?
Dat vroeg ik mij ook af.

Hoe leert men zo'n taal, met Slavische talen heb je nog wel een beetje een aanknopingspunt maar met deze, de Finoegrische (de spellingscontrole zeurt maar volgens mij heet het zo) taalstam is dat toch niet te doen?
Jarenlang voelt het aan alsof het niet te doen is. Er is inderdaad geen enkel aanknopingspunt. Veel van zo'n taal gaat regelrecht in tegen alles wat je natuurlijk voorkomt. In het fins hebben ze zelfs geen woord voor 'hebben'. Of ze gebruiken achterzetsels, waar je gewend bent aan voorzetsels (achter de bank = 'bank achter'). Het fins is een aggluterende taal, dwz op een bepaalde stam van een woord kun je een leger achterzetsels zetten. 'Weten' is bijvoorbeeld tietää. 'Bij mijn weten is tietääkseni, voor zover jij weet' tietääksesi, 'voor zover hij zij weet/weten' tietääkseen, 'voor zover we weten' tietääksemme, 'voor zover u weet' tietääksenne' zonder dat ik het weet tietämättäni, zonder dat hij/zij het weet tietämättään, 'onwetend' tietämätön, 'onwetendheid' tietämättömyys, 'onwetender' enkelvoud tietämättömämpi, onwetender meervoud tietämättömämmät. En zo groeien de woorden steeds langer. Het fins kent ook geen lidwoorden. In plaats daarvan hebben ze een zogenaamde partitief om iets onbepaalds uit te drukken.
Ik heb er indertijd heel wat tranen om gelaten en vaak het gevoel gehad dat ik het maar moest opgeven. Maar de aanhouder wint. Opnieuw, opnieuw, opnieuw, opnieuw, steeds maar dezelfde dingen herhalen. Wanneer je denkt het wel eindelijk geleerd te hebben, dan moet je jezelf niet geloven, maar weer opnieuw herhalen, en nog eens, en nog eens, eindeloos.
En staan de ingredienten van artikelen in de supermarkt ook in het Engels aangegeven?
Nope, zelfs het woord centrum op de verkeersborden hebben ze niet (maar keskusta), behalve op plaatsen waar ook zweeds gesproken wordt.
Van douchegel kon ik 'geeli' oid nog begrijpen maar voor hetzelfde geld sta ik met gootsteenontstopper onder de douche.
Maar vanaf de zeventiger jaren hebben alle kinderen vanaf klas drie engels op school, zolang ze op school zitten.
Edit:
Wat doe je met Scrabble als je geen 'a' 'e' en 'i' hebt?
Het fins heeft 8 vokalen:
a, e, i, o, u, y, ä, ö.
a zoals in kat
e zoals in bed
i zoals in piet
o zoals in vol
u zoals in koe
y zoals in U
ö zoals in rus
ä zoals in 'kaas' op z'n gronings. :wink:

Als er "ie" staat moet je dus eerst een ie zeggen zoals in 'Piet' en dan een e zoals in 'bed'. Het is dus een diftong, zoals in het Franse Pierrre.
Dan zijn er nog bepaalde regels van klinkerharmonie: a o of u kunnen in één woord. ä y en ö kunnen ook in één woord voorkomen. Maar je kunt ze niet met elkaar vermengen in één woord. Bijvoorbeeld a en ä, a en y, en a en ö kunnen nooit in één woord samengaan.
Laatst gewijzigd door Rereformed op 01 aug 2008 16:06, 3 keer totaal gewijzigd.
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 01 aug 2008 16:09

collegavanerik schreef:
Fenomeen schreef: Wat doe je met Scrabble als je geen 'a' 'e' en 'i' hebt?
in finland hebben ze andere blokjes
http://en.wikipedia.org/wiki/Scrabble_l ... ns#Finnish

leuk he wikipedia
Ja, het hele internet is leuk: hier kun je het finse spel kopen, het heet alfapet:
http://www.puolenkuunpelit.com/kauppa/p ... ts_id=5920
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 01 aug 2008 16:12

Kitty schreef:Intrigerend. Dan vraag ik me af hoe je een enkele y uitspreekt ten opzichte van yy.
Een y zoals in het nederlandse woord fuut.
yy zoals in het nederlandse woord vuur.

Op dezelfde manier een ö zoals in 'rus' en öö zoals in 'kleur'. Of o zoals in 'ros' en oo zoals in 'rose' (kleur).

Wanneer nederlands je moedertaal is heb je er geen erg in dat de ene kort is en de andere lang.
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Kitty
Ontoombaar
Berichten: 11282
Lid geworden op: 23 aug 2006 17:31

Bericht door Kitty » 01 aug 2008 18:33

Nu je het zo meldt, merk ik inderdaad wel het lengteverschil tussen fuut en vuur, en ros en rose, apart wel.
Alle gebondenheid kan vrijheid heten, zolang de mens de banden niet voelt knellen. (naar Erasmus)

Il n’y a que les imbéciles qui ne changent jamais d’avis ... (Jacques Brel)

En de mens schiep God en dacht dat dat goed was.

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 01 aug 2008 18:56

Kitty schreef:Nu je het zo meldt, merk ik inderdaad wel het lengteverschil tussen fuut en vuur, en ros en rose, apart wel.
Hetzelfde heb je in het engels:

seat - seed
foot - food

De eerste i en oe is kort en de tweede lang.
Born OK the first time

Gebruikersavatar
FonsV
Diehard
Berichten: 1021
Lid geworden op: 24 sep 2004 17:51
Locatie: HHW

Bericht door FonsV » 01 aug 2008 20:07

Die Engelsen maken het anders ook bont:

* ze schrijven 'street',
* ze zeggen 'striet' en
* ze bedoelen 'straat'.

Groeten.

Fons.
Een theoloog die naar exactheid streeft, heeft de eerste stap gezet naar het atheïsme. Een atheïst is geen naïeveling, maar iemand die god nauwkeurig 'kent', voor wie dus veel zo niet alle godsvoorstellingen hun betekenis hebben verloren.

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 01 aug 2008 20:14

FonsV schreef:Die Engelsen maken het anders ook bont:

* ze schrijven 'street',
* ze zeggen 'striet' en
* ze bedoelen 'straat'.

Groeten.

Fons.
Ja, en je vergeet dat ze voor straat ook nog een 'strait' hebben, (een straat water, Strait of Gibraltar, Bering Strait).
Born OK the first time

Gebruikersavatar
FonsV
Diehard
Berichten: 1021
Lid geworden op: 24 sep 2004 17:51
Locatie: HHW

Taal en volk

Bericht door FonsV » 01 aug 2008 21:54

Dag rereformed,

Dank je!

Dan wordt het dus voor de volledigheid:

* ze schrijven 'street',
* ze zeggen 'striet' en
* ze bedoelen 'straat';
* ze zeggen 'street',
* ze schrijven 'strait' en
* ze bedoelen weer 'straat'. :evil3:

Groeten. :wink:

Fons.
Een theoloog die naar exactheid streeft, heeft de eerste stap gezet naar het atheïsme. Een atheïst is geen naïeveling, maar iemand die god nauwkeurig 'kent', voor wie dus veel zo niet alle godsvoorstellingen hun betekenis hebben verloren.

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 02 aug 2008 08:48

Rereformed schreef:Het fins is een aggluterende taal, dwz op een bepaalde stam van een woord kun je een leger achterzetsels zetten.
rakennus -gebouw
rakennuksia - gebouwen
rakennuksen -van het gebouw
rakennusten -van de gebouwen
rakennusksesta -het gebouw uit
rakennukseen -het gebouw in
rakennuksiin -de gebouwen in
rakennuksella -met een gebouw, op een gebouw
rakennukselle -voor het gebouw, tot het gebouw
rakennuksessa - in het gebouw
rakennuksissa - in de gebouwen
rakennuksessani -in mijn gebouw
rakennuksessaan -in zijn gebouw
rakennuksessamme - in ons gebouw
rakenuksessanne -in uw gebouw
rakennuksineen -met het hele gebouw/met alle gebouwen
rakennuksetta -zonder gebouw
rakennukseksi - tot gebouw

rakentaa - bouwen
rakennuttaa - laten bouwen
rakennetaan - wordt gebouwd
rakennettiin - werd gebouwd
rakentakaa - bouwt!
rakentakaamme - laten we bouwen
rakentakoon - moge men bouwen
rakentanee - zal misschien bouwen
rakennettu - (is) gebouwd
rakentanut - (heeft) gebouwd
rakentaisi - zou bouwen
rakennan -ik bouw
rakentamassa -aan het bouwen
rakentaminen - het bouwen
rakensi - bouwde

Met de achterzetsels treedt een regel op dat de dubbele konsonanten opeens in enkelvoud verschijnen (dit noemt men gradatie):

kirkko kerk
kirkon van de kerk

tarttua grijpen
tartun ik grijp

Of soms gaat het omgekeerd: een konsonant die in de infinitief is weggevallen komt opeens weer terug:

pyyhe - handdoek
pyyhkeen - van de handdoek

oa vanwege dit verschijnsel heeft het tot gevolg dat je van alle zelfstandige naamwoorden, alle bijvoeglijke naamwoorden en alle werkwoorden vier vormen uit je hoofd moet leren om het woord te kennen en te kunnen gebruiken. Dus in een leerboekje vind je:

handdoek = pyyhe-pyyhkeen-pyyhettä-pyyhkeitä
man = mies-miehen-miestä-miehiä
gelukkig = onnellinen-onnellisen-onnellista-onnellisia
ring = sormus-sormuksen-sormusta-sormuksia
enz.
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 02 aug 2008 09:17

Grappig: in het fins wordt de possessief dubbel gezegd.

minun kirjani 'Mijn boek'. Zowel 'minun' als het achtervoegsel '-ni' betekent mijn. Op dezelfde manier
sinun kirjasi = jouw boek
hänen kirjansa = zijn/haar boek
meidän kirjamme = ons boek
teidän kirjanne = jullie boek
heidän kirjansa = hun boek

Herhaling kom je ook tegen in het steeds opnieuw plaatsen van het achtervoegsel waar in het nederlands enkel één voorzetsel voor staat. Bijv. het woord 'in' is in het fins een achterzetsel '-ssa'. Het gaat dan zo:
ravintola = restaurant
ravintolassa = in het restaurant
vanhassa ravintolassa = in een oud restaurant
vanhassa, suuressa ja arvokkaassa ravintolassa = in het oude, grote en statige restaurant
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 02 aug 2008 09:31

Grappig is ook dat een stel klanken die wij doodgewoon vinden helemaal niet voorkomen in het fins:
geen b, f, g, z
Een fin heeft er daarom grote moeite mee om bed en pet uit elkaar te kunnen houden, of het engelse pack, back en bag.

Een finse v wordt als een nederlandse w uitgesproken.

De finse r is een rollende r voor in de mond. Vooral wanneer die dubbel is (bijvoorbeeld tarra - sticker) klinkt die heel mooi en is die moeilijk te leren.

Een h wordt in het fins ook uitgesproken ná een klinker:
kahvi koffie
pihvi steak
pehva achterste
kuhmo plaatsnaam
kyyhky duif

Ik herinner me dat ik daar urenlang op zat te oefenen om het te leren.

Het fins heeft veel tweeklanken:
Höytiäinen (naam van meer) De öy klinkt als in het nederlandse woordje 'heus', de äi als in 'ei'
röyhkeä brutaal

In het fins komen nooit meer dan twee verschillende konsonanten achterelkaar en dan ook nog enkel in het midden, dus tussen twee lettergrepen in. Een woord zoals 'schrijven' zou onmogelijk zijn. Leenwoorden worden op deze manier aangepast aan het fins:

strand = ranta
kruis = risti
Born OK the first time

Gebruikersavatar
The Prophet
Bevlogen
Berichten: 2870
Lid geworden op: 09 mei 2007 14:24
Contacteer:

Bericht door The Prophet » 02 aug 2008 10:11

Rereformed schreef:Het fins is een aggluterende taal, dwz op een bepaalde stam van een woord kun je een leger achterzetsels zetten.
Ah, dat ken ik dan weer van het Turks.
Omni Padhni Disney Iceman Acme Leary Marx Illuminatus Christus Clark

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 02 aug 2008 12:53

The Prophet schreef:
Rereformed schreef:Het fins is een aggluterende taal, dwz op een bepaalde stam van een woord kun je een leger achterzetsels zetten.
Ah, dat ken ik dan weer van het Turks.
Ja, dat is ook zo'n taal (heb ik gelezen, maar ik weet verder niets van het turks).
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 02 aug 2008 13:14

Tolkien kon trouwens Fins lezen en interesseerde zich in het bijzonder voor de finse taal en mythologie. Beide zaken vind je terug in zijn trilogie The Lord of the Rings. De klank van de elventaal Quenya heeft hij geënt op de structuur van het Fins omdat hij dat zo mooi vond klinken: veel vokalen en zo weinig mogelijk clusters van konsonanten. (Hij had natuurlijk ook het Italiaans als voorbeeld kunnen nemen :wink: maar dan zouden mensen het te gemakkelijk herkend hebben) Op het internet staat een woordenboek van die door Tolkien zelf bedachte taal. http://www.uib.no/People/hnohf/qlindex2.htm
Veel woorden eruit komen uit het fins, of zouden finse woorden kunnen wezen. Bijvoorbeeld woorden met een a:

Fins:
aina (=altijd)
aimo (=vrouwennaam)
aika (=tijd)
ainatar (-tar achterzetsel duidt in het Fins vrouw aan, in het nederlands -es, zoals zangeres)

'Verdraaid' fins:

aistale (fins: kaistale)
aira (fins: airo)
akainu (fins: kainuu)
akainusta (fins gebruikelijk achtervoegsel -sta)
arma (fins: armo)
avalta (fins: valta)
aipio (fins=laipio)
ailo (fins=railo)
anqua (fins: ankka)
apaika (fins: paikka)
arauka (fins: raukka)
attalaite (fins: laite)
aurinka (fins: aurinko)
autar (fins: auta)
aista (fins: haista)
Born OK the first time

Gebruikersavatar
Rereformed
Moderator
Berichten: 15611
Lid geworden op: 15 okt 2004 12:33
Locatie: Finland
Contacteer:

Bericht door Rereformed » 22 aug 2008 21:02

Ik legde net uit aan iemand dat je geloof opgeven zoiets is als een nieuwe taal leren spreken die totaal niet verwant is aan de taal waaraan je gewend bent. Je moedertaal is zo bij je vastgeroest -en voelt dus aan als natuurlijk- dat het onmogelijk toeschijnt om het anders te 'denken'. In het Fins heb je bijvoorbeeld achterzetsels, geen (of nauwelijks) voorzetsels, en geen lidwoorden; bezittelijke voornaamwoorden plakken ze achter een substantief en zeggen ze ook vaak nog eerst ervoor, en na een telwoord is een substantief en werkwoord enkelvoud. Het fins kent ook geen werkwoord 'hebben'. Een vraag maak je duidelijk via een achterzetsel -ko achter het eerste woord in de zin geplakt.
Probeer maar eens hoe het voelt zo te praten:

Kat onze is deur achter.
Is-? op jou mobiele telefoon.
Nee, op mij is niet.
Twee hond kwam bus uit.
Pas op! Jou boven!
Ga je? mee mij met film naar.
Huis onder is schat verborgen.
Ons huis ons onder ging waterleiding kapot.
Kwam veel sneeuw wolken uit.
Huis in is sauna.
Van Nederland marine ligt zee op.
Dit jaar enkel drie appel groeit appelboom in mijn.
Tas jouw ligt vloer op.
Wat is bij jou boterham op jouw?
Drie meisje zat kampvuur rondom en zong.
Born OK the first time

Plaats reactie