Finse gedachten

[Maria]

Dit soort Nederlanders vallen al gauw af en zie je dan met neergeslagen hoofd aankomen op Schiphol. Het eerste half jaar lijkt het dan wel alsof ze het spreken verleerd hebben.
De enige Nederlander daar die het langer in Finland overleeft is de persoon met deze bijdrage:

-Wie heeft er nou eigenlijk Nederlanders nodig?

Ben jij dat?

[Rereformed]

De enige Nederlander daar die het langer in Finland overleeft is de persoon met deze bijdrage:

-Wie heeft er nou eigenlijk Nederlanders nodig?

Ben jij dat?

Nee, ik heb nooit meegedaan, noch met de Finse Vereniging, noch met het Finlandforum. Ik kwam hier tenslotte al permanent wonen lang voordat het internet uitgevonden was.

[Rereformed]

Gewoon een scandinavisch gebouw in het centrum van mijn woonplaats waar je als toerist aan voorbij zou lopen. Uiteraard herkennen de geoefende stedenraders van dit forum meteen aan de foto over welke stad ik het heb (als je op de foto klikt kun je de straatnaam lezen).

Bekijk je het wat secuurder dan zie je echter al gauw een plakkaat met gouden letters erop, waar je het fijne van moet uitzoeken.

En ja hoor, je mond valt van verbazing open. Je staat voor het Leninmuseum. En nee, dit is geen Rusland. Het is een museum uit 1946 dat het tot de dag van vandaag heeft uitgehouden. En een typisch staaltje Finse politiek laat zien.

Toen de tweede wereldoorlog afgelopen was, had Finland zijn onafhankelijkheid weten te behouden, maar werd door de overwinnaar een Controlecommissie opgezet, met voorzitter Andrei Zdanow, die bepaalde dat Finland jarenlang herstelbetalingen aan de Sowjet Unie moest betalen en ook dat de Sowjet Unie niet toestond dat Finland Marshallhulp uit Amerika zou krijgen. Tezelfdertijd hield die commissie drie jaar lang in de gaten dat er in Finland geen anticommunistische propaganda meer uitgevoerd zou worden en de nieuwe regering zich braaf gedroeg.

Men mocht ook weer legaal tot de communistische partij behoren. De Finse communisten richtten toen het Leninmuseum op in Tampere, in de kamers waar Lenin in 1905 en 1906 geheime vergaderingen gehouden had met andere Bolsjewieken, en waar Lenin ook voor het eerst kennis had gemaakt met Stalin. Finland was in die tijd een autonoom onderdeel van het Russische Keizerrijk.

Anders dan je zou denken had dit museum echter een heel andere bedoeling dan communistische propaganda. Voor de buitenwacht, oftewel de Russen, was het een gebaar van vriendschap en stond het symbool voor het staken van de vijandschap.
Maar voor de Finnen had dit museum een heel andere betekenis. Dit wordt duidelijk wanneer je de tekst van het plakkaat zonder gouden letters leest. Die tekst staat er in zowel het Fins als het Russisch.

"Vl. Lenin heeft in dit gebouw in historische vergaderingen in de jaren 1905 en 1906 zijn sympathie uitgesproken ten aanzien van de wens tot onafhankelijkheid van het Finse volk."

Ja daar, in dat kamertje waar het raam open staat en een flikkerend licht brandt.

De uitstekend gebalsemde Lenin was in die tijd in de Sowjet Unie juist weer in zijn mausoleum teruggezet en tot voorwerp van allerheiligste persoonsverering geworden, en er kon geen sprake van zijn dat iemand zijn opinies publiekelijk zou tegenspreken. Hij had in de tijd dat hij voor politie op de vlucht was zijn verborgen plekjes in Finland gehad, zich veelvuldig uitgesproken voor het recht op zelfbeschikking van alle volken in het Russische Keizerrijk, en bovendien later, in 1917, toen de Finse onafhankelijkheid door de Finnen werd uitgeroepen deze onafhankelijkheid twee weken later ook daadwerkelijk officieel erkend. De Finnen hadden er dus niets op tegen dat deze Lenin vereerd werd!

En dat lieten ze weten! Gedurende de gehele periode van de koude oorlog werd iedere Sowjetleider die Finland bezocht steevast naar het museum gebracht om daar het verhaal aan te horen van de Lenin die de Finnen onafhankelijkheid had geschonken. Voor iedere Sowjettoerist was dit museum ook altijd een verplicht programmapunt, al was het enkel maar om te laten zien dat hoewel je in het buitenland verkeerde, je ideologisch betrouwbaar was. In de loop van de jaren kregen zo duizenden Russen te horen dat er aan de Finse onafhankelijkheid niet te tornen was.

Vanaf het instorten van het Sowjetimperium bleef het museum als enige Leninmuseum in de wereld staan als een plaats waar de tijd heeft stilgestaan, geschikt voor iedereen die aan Sowjetnostalgie lijdt.
Waar Lenin elders letterlijk van zijn voetstuk werd gehaald bleef hij in Finland vanwege één uitspraak en één daad overeind en kun je in het museum een met goudverf bestreken buste van hem bezien.

[Fish]

Hij had in de tijd dat hij voor politie op de vlucht was zijn verborgen plekjes in Finland gehad, zich veelvuldig uitgesproken voor het recht op zelfbeschikking van alle volken in het Russische Keizerrijk,

Dat geldt nu zeker niet meer?

[Rereformed]

Hij had in de tijd dat hij voor politie op de vlucht was zijn verborgen plekjes in Finland gehad, zich veelvuldig uitgesproken voor het recht op zelfbeschikking van alle volken in het Russische Keizerrijk,

Dat geldt nu zeker niet meer?

Je bedoelt dat de huidige Russische politiek dit niet meer onderschrijft? Ze zullen je zeker antwoorden dat het probleem van de Krim en Oost-Oekraïne nu juist dat zelfbeschikkingsrecht van de bevolking aldaar is, zoals ze met een stemming in de Krim ook wilden laten zien. En ook dat er binnen hun eigen land 22 autonome republieken zijn.

Het is waar dat Finnen er nooit helemaal gerust over zijn. In maart 2013 kwam Poetin in Finland op de voorpagina vanwege een lezing die hij had gehouden voor een recentelijk in het leven geroepen vereniging van oorlogshistorie, onderdeel van de nieuwe nationalistische politiek die, net als de aloude sowjetpolitiek, niet schuwt om de historie aan te passen aan wat gewenst is. De Winteroorlog werd volgens de traditionele sowjetlezing veroorzaakt doordat er van Finse kant naar de Sowjet Unie geschoten werd, het incident dat bekend staat als "de beschieting vanuit (het dorp) Mainila" (Mainilan laukaukset), iets wat later door Nikita Khrushchev al werd rechtgezet als geënsceneerd door de Russen. Boris Jeltsin gaf uiteindelijk op 18 mei 1994 in een gesprek met de Finse president Ahtisaari toe dat de Winteroorlog een "war of aggression" van de Sowjet Unie was.
Poetin ontkent dit niet, maar zijn lezing is dat de oorlog gerechtvaardigd was omdat de grens van Finland op maar 17-20 km afstand van St. Petersburg liep, en de Sowjetleiding "historische fouten die in 1917 gemaakt werden recht wilde zetten". Hij liet (huiveringwekkend!) weten dat hijzelf ook deze beslissing genomen zou hebben. Voor de Finnen was het niet zo verontrustend dat Poetin niet goed kon rekenen en de grens op 32 km afstand liep, ook niet dat hij hier achterwege liet dat bekend is dat Stalin het gehele land Finland wilde bezetten, en daarvoor enkel 12 dagen oorlog dacht nodig te hebben, en van plan was de gehele Finse bevolking naar Siberië te verbannen, ook niet dat hij achterwege liet dat Finland enkel een bevolking had van 3½ miljoen inwoners, en het absurd is te denken dat dat volk een aanval op de Sowjet Unie zou beramen. Ook niet dat de Winteroorlog statistisch bezien een catastrofe was voor de Sowjet Unie: aan Finse kant kwamen er 27.000 om en werden er 45.000 gewond, de cijfers aan de Sowjetkant waren 150.000 gesneuvelden en 260.000 gewonden. Ook niet dat hij wegliet dat iedere historicus laat weten dat in de eerste plaats de misdaden en vergissingen van Stalin voor deze catastrofe verantwoordelijk waren. In plaats dit te vermelden zei hij dat hij niet wil uitweiden over het verloop van de oorlog, maar volstaat met te zeggen dat "na afloop Finland de macht van de Sowjet Unie in zijn volheid voelde".
Over dit alles halen Finnen hun schouders op, het hoort bij de Russische circusvoorstelling. De voorpagina behaalde Poetin vanwege die verwijzing naar 1917, hetgeen de Finnen deed opschrikken. Bedoelde hij dat überhaupt het schenken van de onafhankelijkheid aan Finland een vergissing was geweest? Zoals de (gelukkig nu bejaarde) Zjirinovski altijd geschuimbekt heeft? Of bedoelde hij enkel te zeggen dat de vergissing was dat deze onafhankelijkheid te snel gegeven werd, zonder dat men het had overdacht waar een redelijke grens zou getrokken moeten worden? Gelukkig blijkbaar het laatste, maar ook dat laat Poetin weer berusten op een leugen. Volgens Poetin bleef de grens zo dicht bij St. Petersburg omdat gewapende Finse manschappen de Oktoberrevolutie in St. Petersburg op niet geringe wijze zouden hebben gesteund. Dat er in St. Petersburg Finnen aan de Oktoberrevolutie meededen is echter volledig uit de lucht gegrepen. Maar het kan zijn dat Lenin inderdaad dacht dat Finland via een proletarische revolutie ook communistisch zou worden. Vier weken na het uitroepen van de Finse onafhankelijkheid volgde de meest tragische tijd in de Finse geschiedenis, een burgeroorlog tussen de Witten en de Roden waarin ca. 40.000 Finnen (voor het merendeel roden) om het leven kwamen, en er zowel witte als rode terreur plaatsvond.
Het feit blijft echter staan dat de Finse onafhankelijkheid door een bourgeoisregering werd uitgeroepen en Lenin die erkende.

[Rereformed]

Weinig Nederlanders weten dat bijzondere ware kennis enkel in Finland bewaard is gebleven. En onder de Finnen waren het enkel nog de zogenaamde metsäsuomalaiset (link om de uitspraak te kunnen beluisteren), de Bosfinnen, die deze kennis tot aan de moderne tijd overleverden. Over Bosfinnen bestaat een nederlandstalig wikipedia-artikel van één zin, maar zelfs die ene zin geeft foutieve informatie. Kijk je op de Finse pagina dan krijg je te weten dat Bosfinnen vanaf 1580 vanuit Savo (omstreek van Kuopio) en noord-Häme (de omstreek van Jyväskylä) als pioniers via het noorden naar Zweden en Noorwegen zwierven. Ze kregen daar de naam Skogsfinnar (Bosfinnen), ook wel Svedjefinnar (= Kaskisuomalaiset). Het woord Svedje (zweeds) of Kaski (fins) betekent landbouwgrond die via ontginning van bos verkregen is. Het ontginnen ging in die tijd via kappen van bomen en verbranden van de wortels, wat ze in het Engels slash-and-burn-technique noemen. Ik zou niet weten hoe het in het Nederlands heet. Daarenboven waren er nog een miljoen stenen te rooien. Hoe die mensen dat overleefden is onbegrijpelijk voor iedereen die zoals ik een groot deel van het leven achter een computerscherm zit. Maar het schijnt dat veel Finnen als gevolg van de Knotsoorlog, waar je zowaar in een nederlandstalig boek Van steentijd tot Nokia over kunt lezen, verhuizen naar onbewoonde gebieden verder naar het noorden prefereerden boven hoge belasting betalen voor het Zweedse leger.
De Finse schilder Eero Järnefelt, de broer van Aino Sibelius, heeft er een prachtig schilderij van gemaakt om een idee te krijgen hoe het tot zelfs in de 19e eeuw nog toeging:

Klik op foto voor vergroting

Natuurlijk zijn we hier nog niet aangekomen op deze pure bron van oude kennis, maar één ding is zeker: wat die mensen meenamen naar het noorden was op z'n hoogst een rautakanki, en voor de rest alleen dat wat in het hoofd zat. De rautakanki, oftewel handspaak (handspike), heeft zo symbool gestaan voor basisbenodigdheid dat men in Finland een pittig spreekwoord heeft:

Toiset syntyy kultalusikka suussa, toiset rautakanki perseessä.
Sommigen worden geboren met een gouden lepel in de mond, anderen met een handspaak in de kont.

En één van die dingen die van eeuw tot eeuw werden meegedragen was het geheim van de Sampo, een mysterieuze zaak waar in het Finse Kalevala-epos over gesproken wordt. Uit dat epos is duidelijk dat de Sampo een bron van goedheid is, dat het iets te maken heeft met taivaankansi (de hemelkoepel), die in oudnederlands firmament heette en je ook tegenkomt op de eerste bladzijde van de bijbel (de nieuwste bijbelvertalers hebben er "gewelf" van gemaakt). Het had ook te maken met de zee in het Noorden, en met de heerseres van het Noorden en de huwelijksaanzoeken betreffende de schone Dochter van het Noorden, die altijd mislukten omdat haar moeder altijd een paard of eland uit Hiisi, de meest heilige plaats op aarde, als bruidschat wenste, en Hiisi sinds de komst van het christendom een plaats zo erg als de hel was, waar je nooit met iets goeds uitkomt. Men wist ook nog dat de sampo ooit door een smid gemaakt werd, en zo belangrijk was dat dat meteen na de schepping van de grootste kosmische zaken gebeuren moest. De Finse schilder Akseli Gallen-Kallela heeft dit bijzonder moment gelukkig voor het nageslacht vereeuwigd:

Mocht men via het schilderij het idee krijgen dat de grote held en smit Ilmarinen er niet zo verheven schijnt uit te zien dan moet dat op rekening van de schijn bedriegt gezet worden. Hij heeft goddelijke eigenschappen. Zo heeft hij de hemelkoepel zo perfect en kunstig gesmeed dat niemand er ergens sporen van de mokerklappen en de tang in kan ontwaren. Het Noorderlicht is ook het werk van Ilmarinen, en ook de kleuren van de zonsopgang en -ondergang. Bovendien is hij nog verantwoordelijk voor de uitvinding van het ijzer en het ontsteken van het oervuur, en krijgt hij de Dochter (ook wel Maagd) van het Noorden als vrouw. Me dunkt genoeg zaken om de Finse wintermuts eerbiedig voor af te nemen.
Wat de Sampo betreft, die had ook nog wortels die eerst losgewrikt moeten worden zou je de Sampo ooit willen bewegen.

De eerste die het fijne ervan wilde uitzoeken was een meneer C.A. Gottlund die in 1817 informatie dat hij van de zogenaamde Bosfinnen had gehoord opschreef. Hij kreeg te horen dat de Sampo een hemels voorwerp was. Sampo is afkomstig van het woord Sammas, dat paal, pilaar, betekent. Deze pilaar reikt tot aan de hemel ergens in het Noorderland, in het Fins Pohjola genaamd. De pilaar is met een gouden spijker aan de hemelkoepel, het firmament, verbonden en houdt die koepel dus stevig (=firm) op z'n plaats zodat niemand bang hoeft te zijn dat de hemel naar beneden valt. Sampo en Sammas is ook verwant aan het woord Sammakko, dat kikker betekent. Sommigen hebben een verband gezocht met de reuzenschildpad die volgens de oude Indiërs de wereldpilaar op zijn rug droeg. In Finland hadden ze geen schildpadden, maar ja, je moest toch wat.
Die wereldpilaar is heel nuttig, want hij draait mee met het draaien van de hemelkoepel, oftewel hij maalt. Het schijnt dat het malen van de Sampo verschillende wereldtijdperken ten gevolge heeft, variërend van Dark Ages tot Gouden Tijdperken.

In 1932 kwam een zoeker naar oude volkswijsheid in Värmland (Zweden) nog een oude 70-jarige Bosfin tegen, Kaisa Vilhunen, die de kunst verstond van natuurgenezing en bloedstollen. Zij kon in dichtvorm (oftewel via de oude overlevering) nog vertellen hoe het zat met de Sampo. Sammas is een standbeeld dat de hemelkoepel draagt. De gouden knoop of gouden spijker zit op het hoofd van Sampo, resp. in het hoofd van Sampo. Het is de Poolster die de aarde en de hemelkoepel aan elkaar bindt. De hemelkoepel draait de spijker rond, waardoor Sampo maalt. De Sampo gaat wel 9 vadems diep de grond in, en staat uiteindelijk op een koperen berg. Het bloedstollen was Vilhunen overigens ooit gelukt door een dolk precies in de richting van de poolster in de muur te steken. Deze verstrekte gegevens waren zo interessant dat vijftien jaar later Lauri Kettunen haar opzocht om haar nog eens te interviewen. De inmiddels 85-jarige vrouw was niet goed van geheugen meer, maar de oude gedichten zaten er nog goed in. Ze vertelde nog precies hetzelfde als vijftien jaar tevoren, maar gaf nu nog meer details, onder andere van wie zij dit alles geleerd had. Ze wist ook nog te vertellen dat er aan de wortels van de Sampo ook een goudmijn is, die bewaakt wordt door drie bewakers: Tuokko, Pajas (mogelijk dezelfde als Pajainen, de Savo-benaming voor de hoogste God Ukko (=Oude Man) en Ruoskakup (ruoska = zweep en kup komt van het zweedse gubbe, Oude Man. Aan het hoofdeinde splitste het hoofd van Sampo in drieën als een kandelaar. De wortels van de wereldpilaar zien er exact zo uit als boomwortels. De Sampo/Sammas draait eeuwig en is de spil waar de gehele wereld om draait.

[Rereformed]

Een lange tijd geen Finse gedachten uitgesproken! In Finland word ik daarvoor bewonderd: "Je begin al aardig op een Fin te lijken!", zeggen ze dan. Finnen zijn tenslotte ofwel zwijgzaam of naar het buitenland verhuisd.

Alle Finnen volgen op dit moment het lot van Saara Aalto, uit Oulu (Noord-Finland). Op 11 december wordt ze de winnaar van X Factor in Groot-Britannië!
De Saara van een jaar of twee geleden, Saara Forsberg, a.k.a. Smoukahontas, heeft zich inmiddels met succes in California gesetteld. (Als je denkt dat ze met een perfect Amerikaans accent spreekt, ga dan luisteren naar haar perfekte Australische uitspraak). Ze past zich aan.
Slimme Finse mannen doen niet voor haar onder. Ze smeden hun stunteligheid om tot een hit in Londen! Ismo Leikola verdient zijn geld met Finse gedachten.

Er zijn sinds mijn vorige bijdrage wel 32.000 mannen uit het midden-oosten, voornamelijk Irak, in Finland bijgekomen. Maar goed ook, want anders zou de Finse bevolking gedaald zijn. Maar een groot aantal is na een aantal maanden sneeuw, vorst en donker aan te zien met het eerste de beste noorderlicht weer vertrokken. De Finse staat biedt ook een gratis vliegreis aan naar Bagdad voor iedereen die bij nader inzien de oorlog toch prefereert boven een leven te slijten in Finland, en dat schijnt ook populair te zijn. Voor de moedigen die de Finse winter doorstaan is er dan nog de ultieme vuurdoop: Fins leren.

Aanpassen kan nóg moeilijker zijn. Een goede test om te zien hoe Fins je al bent is iemand voor een rood stoplicht voor voetgangers te zetten op een tijdstip dat er uit beide rijrichtingen geen verkeer aankomt. Finnen steken de weg niet over voordat het stoplicht op groen springt! Persoonlijk is het me wel gelukt Fins te leren, maar nooit gelukt om voor deze test te slagen.

[Storm]

@Rereformed,

Bedankt voor je Finse gedachten. Mooie kunst, heerlijk om te gaan lezen. En wat heeft Saraa Alto een prachtige stem. Waar had je dit topic al die tijd verstopt?

Het boeit steeds weer wanneer Nederlanders verhuizen en zo hun nieuwe vaderland beschrijven met zijn gewoontes. Want het is echt je nieuwe vaderland hè?

[Rereformed]

Want het is echt je nieuwe vaderland hè?

'Nieuw' is niet echt het woord wat ik ervoor kan gebruiken. Ik ging in 1977 voor het eerst ernaartoe, en woon er vanaf 1981 permanent.

[Rereformed]

Vaderland is bij nadere overdenking ook geen woord dat in mijn leven een plaats heeft.

[Storm]

Vaderland klinkt je te chauvinistisch?

Ik kan me er niets bij voorstellen wonen in Finland, daar moet je geboren zijn of een einzelganger misschien. De natuur zal er zeker mooi zijn. Maar als ik die gebouwen zie, om depressief van te worden.

[Fish]

32.000 mannen uit Irak? Hebben jullie een vrouwen overschot dan?

[Rereformed]

Vaderland klinkt je te chauvinistisch?

Nee. Ik bedoelde er mee te zeggen dat ik geen vaderland heb.

[Storm]

Ik begrijp het.

[Rereformed]

Saara Aalto heeft zich inmiddels naar de Britse X-Factor finale gezongen met een indrukwekkende vertolking van een indrukwekkend lied: https://www.youtube.com/watch?v=vpFZlzj_yJo" onclick="window.open(this.href);return false;
De finale wordt volgend weekend uitgevoerd in de Londense Wembley Arena voor een publiek van tienduizend. De Finse TV laat de uitzending live zien.
In die finale zal men een 'homecoming' van de finalisten laten zien, die voor Saara gisteravond gefilmd werd en nu al epic genoemd wordt. Daarvoor moest Saara even naar Finland vliegen, waar ze op het vliegveld door een grote schare fans en de Kerstman verwelkomd werd: Finse TV journaal
Daarna ging ze naar het hart van Helsinki, waar ze op de trappen van de Tuomiokirkko van Helsinki in acht graden vorst met ijskoude noordenwind een hele serie nummers nog eens voor het Finse publiek zong: https://www.youtube.com/watch?v=lFS9QFJPGfU" onclick="window.open(this.href);return false; . Saara's eigenlijke hometown is nog 600 kilometer naar het noorden, maar blijkbaar was dat voor de Britten te ver.
Haar naam is vandaag op de lippen van alle Finnen, juist op onafhankelijkheidsdag, de dag waarop men graag trots op het land wil zijn. Iedereen is het er al over eens dat ze de winnaar is, al zou ze in de finale verliezen. Ze mocht als een wild card meedoen, kwam twee of drie keer in the bottom three terecht, maar nu beschrijven de Britse kranten haar als een national treasure.
Zelf legde ze haar succes uit als een Fins verhaal van sisu: ze heeft vijftien jaar gevochten om haar droom te verwerkelijken. Op de trappen van die katedraal riep ze alle Finnen op om te geloven in het ideaal dat je hebt en het nooit op te geven - iets waar iedere Fin een traan van in de ogen krijgt (die men dan zo snel mogelijk weer verbergt).