Ik antwoord:
Niet écht (de wereld is al meer dan 4 miljard jaar oud), maar het is waarschijnlijk al ouder dan de uitvinding van het schrift. Ik denk echter niet dat die zin werd onleent aan mythische en religieuze visies, maar dat religie en mythes haar hebben ontleent aan het menselijk leven.
Het is Darwin die die zin als eerste wetenschappelijk heeft beschreven: De zin van het leven voor zoogdieren in evolutionaire zin is (succesvol) nageslacht op de wereld neerzetten, Dat is precies wat de Aartsvaders deden, en waarin ze – zelfs als een god hen tegenwerkte – in slaagden.
Vrijwel alle Aartsvaders kregen minstens drie zonen. Israel gepersonificeerd in de aartsvader Jacob verwekte er twaalf bij vier vrouwen. Maar in de koninklijke lijn (van Israel en Juda) zijn het er vaak twee. Waarbij dan steeds de jongste prevaleert boven de oudste. (wellicht een psychologisch wapen tegen kindersterfte, misschien een overblijfsel van een gruwelijk gebruik: Het opofferen van de eerstgeboren. Ik hoop het eerste).
Wat was immers het oude verbond (testament is in de huidige betekenis een onjuiste betiteling)? Het was de belofte aan een (kinderloze) Abram van een overvloedig nageslacht. Wat was het nieuwe verbond? De belofte van een eeuwig leven, hetgeen – zoals ik van mijn vader leerde – alleen via je kinderen wordt bereikt na en door de dood(van Jezus).
Gek genoeg werd het oude verbond uitgebeeld in zonen, waar dochters eigenlijk belangrijker zijn. Waar dit uit voortspruit? Ik denk uit het feit dat de meeste kinderen door slechts een beperkt aantal mannen werd verwekt. Onlangs las ik een bericht dat DNA-onderzoek er op wees dat het mannelijk Y-chromosoom van Neanderthalers, al lang voor de Cro-magnon mens in Europa verscheen, door dat van homo-sapiens wasvervangen. Voor mannen maakt het meer uit wie wél en wie niet kinderen verwekt. In alle sociale zoogdieren zijn het vooral de vrouwtjes die samenwerken, en de mannetjes die concurreren. Geen toeval denk ik. Zo is ook de patriarchale cultuur een gevolg van onze evolutie. Maar ik vermoed – we zullen he wel nooit zeker weten – dat deze pas grondig werd gevestigd, nadat de mensen met het kweken van planten en het fokken van vee was begonnen. In de oudheid werd sperma dat in een vrouw werd gebracht vergeleken met zaden die men in de grond plant. Niet voor niets wordt het dan ook “zaad” genoemd,en de spermatioiden nog altijd “zaadcellen”, terwijl het functioneel slechts stuifmeel is.
Ook Nietzsche schijnt beseft te hebben wat de zin van het leven eigenlijk was, want waar zocht zijn alter Ego Zarathustra naar? Hij zocht de Übermensch. Te weten de evolutionaire opvolger van de huidige mens.
Maar goed en kwaad dan? Zal men zich afvragen. Is dat niet belangrijk? Jawel, héél belangrijk. Goed is wat veel nageslacht op de wereld zet, en slecht is wat uitsterft. Dat was in deoudheid een combinatie van samenwerking en concurrentie. Naarmate de maatschappij groter en ingewikkelder werd (en wordt!) is samenwerking steeds belangijker, vandaar dat concurrentie steeds vaker als “kwaad” wordt betiteld. Maar het is niet echt uit te roeien. Een succesvolle maatschappij bevoorrecht de immers de egoisten die er van profiteren kunnen, maar teveel egoisten verpesten het succes van die maatschappij en haar ineenstortung roeit regelmatig het teveel aan egoisten uit. Vandaar dat samenwerking blijft domineren ondanks dat het individu gebaat is bij egoisme.
Er is echter nog iets dat mij doet vermoeden dat ook de zoektocht naar de zin van het leven begonnen is nadat landbouw en/of veeteeld hun intrede deden. Het is namelijk een tijdverdrijf waar niet iedereen aan meedoet. Er is een bovenklasse voor nodig die niet dagelijks bezig is met overleven. Een bovenklasse die in eerste instantie uit krijgers (zij die krijg voerden; dus vooral mannen) bestond. Die heb je niet of nauwelijks onder jagers/verzamelaars. Daarvoor is een ingewikkelder maatschappij noodzakeliik. Wie zien het al enigzins gebeuren in het verhaal van Gilgamesh. Als de krijg is afgelopen en zijn vriend Enkidu ondanks de overwinning het leven verliest, gaat Gigamesh op zoek naar het eeuwige leven Op zoek naar de zin van de dood. (dezelfde als die van het leven). Maar in Europa begint het pas goed bij de grieken (= krijgers). Voornamelijk omdat zij die er over schreven(Plato en Aristoteles) bleven, dankzij het schrift. Net als in China begon de filosofie in de tijd van de strijdende staten en werd ze gecanoniseerd en bevroren in de tijd van het keizerrijk dat daarna kwam.
Het begon echter al eerder, maar we hebben uit die tijd geen geschriften. Slechts echo’s weerklinkend in oude mythes die uiteindelijk wél op schrift werden gesteld.
