Een pleidooi voor vrijzinnige kloosters

[MaartenV]

Ik heb altijd een stille bewondering gehad voor de zwerver filosoof die om louter ideologische redenen zich zoals de cynicus Diogenes tevreden stelt met zijn ton in de zon. Iemand die zich bewust onthecht van het materialistische en zo weinig mogelijk met consumptiegoederen te maken wil hebben, maar het geestelijke leven vooropstelt. Iemand die het intellect verkiest boven het vluchtige genot van luxegoederen en het wereldse laat voor wat het is. Diogenes van Sinope vertegenwoordigde de school van de Cynici die wilden demonstreren dat ze niks nodig hebben van wat andere mensen wel belangrijk vonden in hun leven.
“Wij kozen soberheid als bondgenoot” luidt het begin van een gedicht van de classicus en dichter Ida Gerhardt die over de tuin der Epicuristen schreef. (zie verder) Epicurisme wordt vaak met ‘genot’ geassocieerd, terwijl de Epicuristen juist een zeer sobere levensstijl kozen.

In het Oosten zijn ook heel wat voorbeelden van een sober onthechte leven met enkel oog voor het geestelijke.

Vandaag is het enkel nog de christelijke monastieke levensstijl dat als een anachronisme in onze contreien dit sober en tegelijk geestelijke leven voorstaat. Doordat die Christelijke levensstijl verdwijnt in onze streken, kunnen we niet meer putten uit die oude bronnen wat levensstijl en denken betreft, wat ook een rijkdom kan betekenen vandaag de dag. Om als het ware als een anachronisme in deze vrije samenleving van vandaag rond te lopen en te inspireren en geïnspireerd te zijn vanuit het verleden.
Mijn pleidooi is dat er kloosters komen voor vrijzinnige filosofen die zoals in bovenstaande betekenis anachronistisch leven. Voor mensen die samenleven in soberheid en zich onthechten. Zoals de Epicuristen deden, ook al denkt men dat zij genot vooropstelden. Die zich gezamenlijk, net zoals monniken terugtrekken uit de samenleving, maar zich, in groep, bezighouden met filosoferen, wetenschap en kunst. Denken, louter omwille van het denken zelf. Zonder te streven naar succes, zonder dat dat denken vruchten moet afwerpen (in de vorm van hevige competitie om te worden toegelaten tot papers voor wetenschappelijk tijdschriften).
Mannen en vrouwen die er bewust voor kiezen om samen te wonen en zich samen te wijden aan het geestelijke leven, terwijl ze sober leven. Een monastieke levenskunst naar het voorbeeld der Epicuristen. Mensen ook die vanuit hun humanistische betrokkenheid in de wereld zich zo altruïstisch mogelijk inzetten voor minder bedeelden.


Tuin van Epicurus (Ida Gerhardt)

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
de geest beheerscht als willig instrument
het lichaam, tot dien fieren dienst gewend;
gevoed met zuiver water, zuiver brood.


Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
besloten schikt zich in der uren kring
naar strikten trant tot rust en ordening
wat ons het denken, vrijuit zwervend bood.

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
wij arbeiden in zwijgen en geduld;
de dag is als een honingkorf gevuld

en vriendschap is in onzen tuin genood.

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
en uur na uur draagt ons zijn gave aan,
wij rijpen als de vruchten, als het graan
in 't goede leven tot den goeden dood.

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
de geest beheerscht als willig instrument
het lichaam, tot dien fieren dienst gewend;
gevoed met zuiver water, zuiver brood.

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
besloten schikt zich in der uren kring
naar strikten trant tot rust en ordening
wat ons het denken, vrijuit zwervend bood.

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
Wij arbeiden in zwijgen en geduld;
de dag is als een honingkorf gevuld
en vriendschap is in onzen tuin genood.

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
en uur na uur draagt ons zijn gave aan,
wij rijpen als de vruchten, als het graan
in 't goede leven tot den goeden dood.

[Maria]

Tuin van Epicurus (Ida Gerhardt)

Wij kozen soberheid tot bondgenoot, -
de geest beheerscht als willig instrument
het lichaam, tot dien fieren dienst gewend;
gevoed met zuiver water, zuiver brood.

Ik vind dit gedicht prachtig en begrijp de gedachtegang wel, maar die is toch echt anders dan wat Epicuris bedoelde.
Dat geef je zelf ook al aan.
Epicuris staat voor het genieten van alles wat je in een dag wordt aangereikt, zonder zich zorgen te maken over van alles wat de toekomst zou kunnen brengen.
Dat is dan niet om nu aan te denken, maar ook voor de toekomst.
Dat houdt automatisch in dat hij zich ook geen zorgen wil maken over het vergaren en bewaren van materiële zaken, die hij niet nu direct nodig heeft.
Maar dat heeft helemaal niets te maken met een overwegend geestelijk leven, waarin alleen het denken en de producten daarvan worden gewaardeerd.

Ik zie echter nu in deze tijd niet de directe relatie met een klooster, waar toch ook nu nog spiritualiteit wordt gezocht.
Het sobere leven kun je overal vinden en leven, maar vooral in een tentje en op je fiets.
Het samen beleven is een punt wat sterk zou kunnen werken in een klooster, is echter geen garantie en vaak ook juist niet als ieder zich isoleert.
En dat kan seculier evengoed in daarvoor georganiseerde communes.

Mijn eerste reactie is:
Wat let je?
Misschien is een antwoord daarop zoeken en vinden van meer nut voor je eigen persoonlijke leven en de invulling daarvan.
Vind je dat antwoord, dan kun je misschien ook gemakkelijker zielsgenoten vinden.

Een tijdje in een klooster is heden ten dage wel zo handig voor de velen, die denken het daar je kunnen vinden, maar dat toch als iets tijdelijks zien, de zekerheid van een bed, en een tafel en stoel met eten en drinken willen hebben.

Maar ik denk dat je vooral je eigen weg moet bewandelen.
Mijn weg is het streven naar een harmonie van lichaam en geest.
En dat krijg je niet door een leven te prefereren met uitsluitend filosoferend en geestelijk bezig te zijn.
Dat is volkomen onnatuurlijk en is de mens ook niet op gebouwd.

Dat kan heel goed werken als je een tijdje bezinning nodig hebt, maar een heel leven dit trachten vol te houden is een haast onmogelijke zaak en brengt zeker geen harmonie.

Er zijn veel mensen, die je voorgaan en ook daadwerkelijk de stappen zetten.
Daar is geen klooster voor nodig maar een werkelijke wens en ook daadkracht om dit soort gedachten in daden om te zetten.
Maar je begint bij het begin.

Gegoogled op "minimalistische levenswijze" en direct één uit de bovenste 5 hits geprikt.
https://wonderlijkwerken.nl/minimalisme ... zittingen/

Toen wij destijds, in december 2011, al onze bezittingen wegdeden was dat meer uit praktisch oogpunt (waar zouden we het anders op moeten slaan?) dan uit filosofisch oogpunt. Echter, vrij snel begonnen we te merken dat leven met minder spullen echt te gek is. Leven met minder spullen maakt je vrij. Het geeft je meer vrijheid, meer tijd, meer ruimte (zowel fysiek als in ons hoofd) en doordat we zoveel minder spullen bezitten, hebben we minder zorgen, minder kosten en minder om ons druk over te maken.

Bijeenkomsten met zielsverwanten kun je ten allen tijde organiseren en is dan ook altijd al gedaan, als je de juist kennissen daarvoor hebt..
Dat staat mi. los van het sobere leven.
https://www.literatuurgeschiedenis.nl/g ... ge083.html
Epicurisch genieten van een geestelijk leven, waar niet in de eerste plaatst materie voor nodig is en geen klooster voor nodig.

Maar het ging om bezoeken van een losse groep dichters, zangers, musici en geleerden, waarvan nu eens de een, dan weer een ander er was. Men genoot van de zomer en de kunst. Er werd bijvoorbeeld gezongen door Tesselschade Visscher en Francisca Duarte, muziek gemaakt door Dirck Sweelinck en Jacob van der Burgh, en poëzie voorgelezen door Tesselschade en natuurlijk Hooft zelf. Ook geleerden als Caspar Barlaeus en Johannes Vossius waren van de partij.

Edit:
Misschien is deze reactie absoluut niet wat jij bedoelt en waar je heen wil met dit topic.
Maar dit is de reactie die het bij mij opriep.

[MaartenV]

ok, bedankt Maria voor je interessante verwijzingen. Het klopt dat dit pleidooi niet los kan gezien worden van mijn eigen zoektocht. Ik las echter in het boekje 'Stoïcijnse levenskunst' van filosofe en stoïcijn Miriam van Reijen, waaruit ik het gedicht citeerde, dat wat wij onder 'genot' verstaan, niet was wat Epicurus er onder verstond. Vandaar het gedicht 'de Tuin van Epicurus'. Het gedicht komt eigenlijk uit haar boek dat dient daar als noot bij het onderwerp 'school van de Hedonisten van Epicurus' om aan te duiden dat Epicurus iets anders bedoelde met 'genot' dan wat wij er onder verstaan. Er zou dus veel onbegrip ontstaan zijn over zijn hedonistische levenswijze uit misbegrepenheid.

[Maria]

Er zou dus veel onbegrip ontstaan zijn over zijn hedonistische levenswijze uit misbegrepenheid.

Ik heb altijd moeite om het hedonisme zoals men dat vandaag de dag hanteert in overeenstemming te brengen met epicurisme.
Hier ook goed beschreven
https://historiek.net/epicurus-hedonisme/55295/

En al rekenend komt hij tot de conclusie dat het ware genot een gematigd genot moet zijn. Echt genot is volgens hem tevredenheid, en dat valt het makkelijkst te bereiken door niet veel te willen, en zich te vrijwaren van angst en pijn. Luxe is daarbij onnodig, sterker nog, dat is ons alleen maar tot last. Het streven naar luxe en het vervolgens willen behouden daarvan kan alleen maar leiden tot ongeluk en angst.

Epicurist streeft als genotzoekend mens uiteindelijk naar gemoedsrust, of Ataraxia zoals de Grieken dat noemden, omdat hij vindt dat hem dat het meeste en de meest duurzame vorm van plezier schenkt. Hij pleitte voor een uiterst gematigd leven. Wie genoeg te eten heeft, die moet zijn psychische evenwicht kunnen bewaren. Als een waar voorbeeld van zijn leer leefde hij voornamelijk op water en brood. Een stuk kaas was voor hem al een feestmaal. Genieten van de kleine dingen, dat is waar het de Epicurist om gaat. Daar ligt volgens hem het ware geluk.

[Peter van Velzen]

Het lijkt wel Boeddihsme. Misschien was het dat van origine ook.

[Storm]

Er geen veel mensen een weekje of weekend naar een klooster. Vrienden van ons gaan vaak naar Abdij Koningshoeve. Gelovig niet gelovig doet er niet zo toe.
Zelf verlangde ik in het verleden naar een weekje Taizé, nu hou ik het maar bij luisteren naar de muziek als ik alleen ben.

https://www.bezinningsvakanties.nl/kloosters-nederland/