voorbij gutmensch en bösemensch

[Peter van Velzen]

De Gutmensch en de Bösemensch.

Terwijl ik Nietzsches woorden las over goede gevolgen en goede bedoelingen, schoot mij het woord Gutmensch weer te binnen. Daarmee wordt niet zozeer iemand bedoeld die goed is, maar iemand die goed wil. Zijn tegenpool is de Bösemensch en daarmee wordt niet zozeer iemand bedoeld die kwaad wil, maar die kwaad is. Niemand wil echt kwaad, zelfs niet zij die kwaad doen. Iedereen wil liever iets goeds. Zij het voor zichzelf, zijn familie, zijn vrienden, zijn soort mensen, zijn soort, of voor alle voelende wezens. maar goed desalniettemin. Ook is niemand echt goed, Sommigen zijn goed in één of meer zaken, maar velen die in onze ogen toch de goedheid zelfe zijn, zijn nergens écht goed in. Zelfs zij die goed doen.

Men kan in theorie zowel Gutmensch zijn als Bösemensch. Het hangt er maaar vanaf wat sterker is: Je goede wil of je boosheid. Maar de term wordt uiteraard gebruikt voor hen waarin een van beiden (te) sterk overheerst. En in beide hoedanigheden kun je kwaad doen. Om goed te doen moet je je goede wil in goede banen leiden en ook je boosheid beteugelen. Hoe slecht zijn wij daarin. De Bösemensch zegt “zachte heelmeesters, maken stinkende wonden” en soms heeft de Bösemensch volkomen gelijk. De Gutmensch zegt: “belonen werkt beter dan straffen” en soms heeft de Gutmensch volkomen gelijk. De waarheid ligt aan beide uiteinden. Maar beiden zien het niet. Ze zien wel een balk in andermans ogen, maar nog geen splinter in hun eigen oog.

Een Gutmensch wil vóór alles zijn medemens – ook de misdadiger – goed doen, en ziet niet altijd in wanneer dit kwaad kan. De Bösemensch wil vóór alles de dader straffen, en ziet niet altijd in wanneer dit alleen maar tot meer ellende leidt. We moeten daarom meer zijn dan Gutmenschen of Bösemenschen maar voor alles wijze mensen trachten te zijn. Dat is echter erg moeilijk wanneer je boos bent.

[Rereformed]

Ik moet klaarblijkelijk concluderen dat je Nietzsche nu inderdaad echt aan het lezen bent ,
maar hij zo saai is dat enkel je eigen gedachtengangen je wakker houden.

[Peter van Velzen]

Ik moet klaarblijkelijk concluderen dat je Nietzsche nu inderdaad echt aan het lezen bent ,
maar hij zo saai is dat enkel je eigen gedachtengangen je wakker houden.

Hij is allerminst saai, zijn woorden associeer ik echter doorlopend met recentere zaken, niet verkeerd voor een 132 jaar oud boek. Ik moet wel elk hoofdstuk tweemaal doorlezen wil het enigszins tot mij doordringen wat hij eigenlijk zegt. En ik ben er zeker van dat ik hem nooit volledig zal begrijpen. Hij schopt telkens tegen mijn intelligentie, dat wel. Ik weet niet of dat goed of kwaad zal uitpakken. In elk geval is hij misschien de oorzaak, maar allerminst de bron van deze gedachte.

[MaartenV]

Ik weet niet of je al van NLP gehoord hebt, Peter?
Zo is er een vooronderstelling van NLP 'dat elk gedrag een positieve intentie heeft' .
Je kan er bijvoorbeeld van uit gaan dat een mens als een geheel van delen kan gezien worden die in verhouding willen samenwerken. Een deel vermoeidheid bijvoorbeeld en een deel dat een taak wil afgewerkt hebben. Twee delen in een persoon die elk een andere motivatie of doel hebben.

De NLP overtuiging is dan:
Elk gedeelte is een intelligente eenheid die positieve doelen nastreeft voor de persoon als totaliteit. Gedeelten hebben geen negatieve intenties maar kunnen wel - bij gebrek aan beter - levensbedreigende of anderszins destructieve manieren gebruiken om hun positieve bedoelingen te bereiken.

Een positieve intentie van een gedeelte kan zijn: een deel dat (negatieve) energie wil ventileren, dat gemoedsrust wil, dat aandacht wil, dat zich wil uiten, enz.

Een andere overtuiging van NLP over innerlijke delen is:

Gedeelten zoeken graag naar mogelijkheden om hun positieve bedoelingen zonder conflicten met andere gedeelten te realiseren. Ze kiezen altijd voor de beste gedragsalternatieven die ze beschikbaar hebben op dat moment. Wanneer een gedeelte een gedragsalternatief krijgt dat sneller, makkelijker en effectiever werkt, zal het dat alternatief gaan gebruiken, hoe lang het ook andre, minder produktieve gedragingen heeft gebruikt.

(bron: essenties van NLP, Lukas Derks en Jaap Hollander).

Vanuit die NLP overtuigingen kan je dan kijken naar destructief gedrag uit het verleden (naar elk gedrag): elk gedrag heeft een positieve functie voor het individu of het systeem waar hij deel vanuitmaakt. Het was op dat moment het beste gedrag dat hij of zij beschikbaar had. Had hij een betere mogelijkheid gehad, dan had hij of zij die wellicht gekozen.

Ikzelf ben nog steeds een fan van deze vooronderstelling van NLP omdat het een kader zet rond gedrag in een gesprek met iemand waardoor die iemand kan openstaan voor verandering en alternatieven. Het is in die zin een pragmatische overtuiging die binnen veranderingswerk (zelfontwikkeling, therapie, enz.) kan worden gehanteerd.

[Rereformed]

Ik moet wel elk hoofdstuk tweemaal doorlezen wil het enigszins tot mij doordringen wat hij eigenlijk zegt.

Dat moet ik ook altijd. Hij stelt hoge eisen, maar het heeft ook met een instelling te maken: zijn schrijven is "bestemd voor mensen die nog niet in de duizelingwekkende haast van ons voortrazende tijdperk meegesleurd zijn" - hetgeen blijkbaar in 1872 al moeite kostte, laat staan voor ons.
Maar wat je doet lijkt me toch wel overeenkomen met waar Nietzsche toe stimuleert:

https://www.filosofie.nl/artikelen/niet ... lezen.html" onclick="window.open(this.href);return false;

[Peter van Velzen]

Ik weet niet of je al van NLP gehoord hebt, Peter?
Zo is er een vooronderstelling van NLP 'dat elk gedrag een positieve intentie heeft' .

Ik ben jarenlang geabonneerd geweest op het maandblad psychologie dus ja. Maar dat van de positieve intentie kan ik mij niet herinneren. Is er misschien later bijgekomen.

[Petra]

Mooie overdenkingen Peter.
Ik moest erdoor denken aan het indrukwekkende boek 'Night Train to Lisbon' van Peter Bieri.
Herinner me nog een mooi interview met hem.. ga 't opzoeken.

Gevonden
https://decorrespondent.nl/2685/een-waa ... 0-b75089cd
Enkele passages:

Zelfstandigheid. Het is de eerste bouwsteen van waardigheid, betoogt Bieri in zijn boek. Wie zijn gevoelens en standpunten enkel na-aapt van anderen, is geen autonoom en daarmee geen waardig mens.

Zonder zelfkennis geen zelfstandigheid. ‘Het komt erop aan de onderstroom van onze gevoelens, wensen en voorstellingen op het spoor te komen die zonder dat we het weten ons leven bepalen,’ tekent de emeritus-hoogleraar filosofie op in Een manier van leven. Om onszelf te kennen, moeten we ‘de verborgen logica en dynamica van verdrongen en bedolven motieven’ aan het licht brengen.

Intussen bent u tot de conclusie gekomen dat waardigheid het antwoord is op de kwetsbaarheid van het leven. Waarom?
‘We lopen permanent het gevaar onze onafhankelijkheid te verliezen, slaaf te worden van wat anderen over ons zeggen of van onze innerlijke aandrang. Waardigheid is de poging de verloren autoriteit over je leven te herstellen. In die zin is het een antwoord op de fragiliteit van het leven.’

De existentialisten zeggen: je wordt pas wie je bent door te handelen. In een slogan:
Over de betekenis van deze uitspraak van Jean-Paul Sartre. existentie gaat aan essentie vooraf. U gelooft in het omgekeerde?
‘Het woord essentie wil ik niet gebruiken. Wat ik wel wil zeggen, is dat je identiteit is opgebouwd uit een relatief stabiel patroon van emoties, gedachten en houdingen. Dat uitdrukken, is in mijn verhaal het vinden van je authentieke stem. Er zijn op elk moment in de tijd verschillende manieren waarop je je leven in uiteenlopende rollen - publiek en privé - kunt voorstellen, aan jezelf of aan anderen. De verhalen kunnen variëren, maar als ze authentiek zijn, zal de stem hetzelfde zijn.’

Misschien was Nachttrein naar Lissabon wel zo’n waanzinnig succes omdat het hoofdpersonage doet waar zoveel mensen van dromen: hij besluit plotsklaps zijn geordende leven als leraar achter zich te laten en de trein naar Lissabon te nemen.
Zijn daad past bij Bieri’s overtuiging dat een waardig mens zoekt naar zijn eigen stem en zich de vraag stelt of het leven dat hij tot nu toe heeft geleid het leven is dat past bij die stem.

Hij is zichzelf trouw maar maakt een moreel foute beslissing. Wat is belangrijker: trouw aan jezelf zijn en je waardigheid dus niet aantasten, of de juiste beslissing nemen?
'Ik denk dat er morele verplichtingen zijn die hoger zijn dan de plicht trouw aan jezelf te zijn. Anders zouden maffioso kunnen claimen dat ze trouw aan henzelf en hun clan zijn.’

Is de kwaal van deze tijd juist niet dat we die vraag voortdurend stellen en telkens denken dat het ware leven elders is?
‘Het is deel van iemands waardigheid de feiten over wat je talenten en vermogens zijn te accepteren en dat je kunt proberen te veranderen wat je niet bevalt.’

Het gevolg van die vraag is dat er voor elke leeftijd een crisis is - de quarterlife, de midlife - en mensen continu op zoek zijn naar nieuwe banen en liefdes.
‘Ze jagen illusies na. Ja, dat is wat mensen doen. Dat heeft te maken met een gebrek aan zelfkennis. De zoektocht naar een toekomst is alleen niet illusoir en lachwekkend als die begeleid wordt door een stevige zelfkennis. Als je die zelfkennis hebt, zul je niet weghollen van jezelf.’

[Petra]

Persoonlijk zie ik beide vormen ( gutmensch en bösemensch) als te extreem om goed voor je te zijn. Stukjes van een hele munt, zeg maar.
Dat doet me weer denken aan de term half-mens.
En aan Hans van Dam ('de dwaas en de wijze vormen tezaam een dwijze' )
Hij heeft de term half mens op een geinige manier beschreven op zijn website: niet-weten. De weg van een half mens naar een hele gare.
(https://niet-weten.nl/byron-katie-workaholics/)

Het desbetreffende stukje:

Het hele verhaal

een half mens
1. iemand die de mens en dus zichzelf ziet als in wezen liefdevol, goed, eerlijk, open, onschuldig en van goede wil; synoniem: halfmens
2. iemand die alleen nog maar positieve gedachten en gevoelens heeft en alleen nog maar positieve dingen doet

de halve wereld: de wereld gezien door de ogen van de halfmens; synoniem: halfwereld

de halve boodschap, het halve verhaal, de halve waarheid: geruststellende, troostrijke, blijde boodschap van de halfmens over de halfmens in zijn halfwereld

halve boodschapper: iemand die maar de halve boodschap, het halve verhaal, de halve waarheid vertelt

het halve werk: cognitief-therapeutisch onderzoek naar de houdbaarheid van negatieve gedachten om je ervan te bevrijden in de hoop een half mens te worden

halve gare
1. iemand die meent een half mens te kunnen worden
2. iemand die meent een half mens voor zich te hebben
3. iemand die meent een half mens te zijn

een heel mens: mens met alles erop en eraan, in heel zijn ambiguïteit, tegenstrijdigheid en onbegrijpelijkheid

de hele wereld: de wereld met alles erop en eraan, in heel zijn ambiguïteit, tegenstrijdigheid en onbegrijpelijkheid

de hele boodschap, het hele verhaal, de hele waarheid: verhaal van een heel mens over de hele mens in de hele wereld

het hele werk: principieel onderzoek naar de houdbaarheid van AL je gedachten, inclusief de gedachte dat het mogelijk of wenselijk is om een principieel onderzoek naar de houdbaarheid van al je gedachten te verrichten en inclusief de vraag of er wel zoiets bestaat als een heel mens in een hele wereld

helen
1. onder ogen zien dat je op dit moment geen half mens bent maar een heel
2. onder ogen zien dat je dat misschien altijd zult blijven, wat je ook probeert
3. onder ogen zien dat het onderscheid tussen half en heel bij nader inzien ook geen stand houdt
4. onder ogen zien dat je e.e.a. misschien nooit onder ogen zult zien
5. onder ogen zien dat je dat misschien ook nooit onder ogen zult zien

hele gare
weetniet