Dikkemick vroeg mijn mening over een BBC- serie over “tijd”. Het ging over heel wat meer dan tijd. Tijd is – mijns inziens – niets meer dan de tikken van een “klok”. Wat we met die tikken doen, bepaalt wat we er van vinden. Dat is een veel langer en spannender verhaal.
hier is de eerste aflevering (4 x 6 x 10 minuten) is 4 uur kijkgenot. Hier zijn mijn indrukken.
1.1
Tijd is een natuurkracht, beweert de documentaire. Mijns inziens klopt dit niet. Tijd is helemaal geen “kracht” zoveer ik het kan bekijken. Dergelijke ongefundeerde beweringen helpen wel om tijd voor mensen onbegrijpelijk te houden. Maar dat is geen eigenschap van tijd, maar een eigenschap van mensen met ongefundeerde vooroordelen over tijd.
Tijd is niet te verklaren zonder een zich regelmatig herhalende gebeurtenissen: Een “klok”. De Documentaire verhaald over eeb man in een grot zonder klok, maar zijn lichaam had er blijkbaar wel een. (ik heb elders gelezen dat deze biologische dagcyclus eerder 25, dan 24 uur duurt, maar het is er zeker wel.
1.2/1.3
De documentaire heeft het vervolgens over biolosiche tijd, technologische tijd , en de timing van komieken. (ik vermoed dat die berust op de tijd die de hersens van het publiek nodig hebben om de vorige zin te begrijpen maar waarbinnen ze toch nog verrast te worden door de punchline). Dit werd verer niet uitgelegd, maar het belang van de timing werd wel in beeld gebracht. Een verstoring van de act door een opmerking uit het publiek verknoeide de timing van een mop die ’s middags goed getimed was gebracht, maar ’s avonds mislukte.
1.4
Blijkbaar hebben we naast de biologische klok die ons dagelijkse ritme regelt ook nog een klokje dat op korte termijn, de “tijdsduur” kan vaststellen Blijkbaar loopt deze klok sneller als het adrenalineniveau toeneemt, zodat de gebeurtenissen in verhouding langzaam lijken te verlopen. Let op dat tijd iets relatief is, teneinde de ervaren tijd langzamer te doen lijken, moet de klok waarmee vergeleken wordt sneller lopen). Bij ratten die cocaine of Marijuana gebruiken is dit heel duidelijk te meten, zo toonde de docu.
5.6
Ook stelde ze vast dat het geheugen alleen gegevens bevat uit het verleden. Dit geldt – volgens mij - niet alleen voor het menselijk geheugen maar voor alle informatie-verzamelingen. Ook fosielen bevatten alleen infomatie over het verlden, evenals geologische formaties, boeken, jaarringen in bomen. Wat je maar verzient. Ze bevatten nooit informatie over het verleden. De oorzaak is – mijns inziens - de toename van de entropie. Met de entropie neemt ook de informatie toe. Uiteraard gaat er ook informatie verloren, maar dat is geen informatie over de toekomst.
1.6
Vervolgens toonde men een man zonder enig episodisch geheuigen. Dit ging mijns inziens niet zozeer over tijd maar over geheugen. Het verband met tijd bestaat uitsluitend uit de tijdrichting. Wat heel ontroerend was, dat hij telkens als zijn vrouw de kamer binnekwam, reageerde alsof hij haar in geen tijden had gezien.
2.1
Men roerde de zoektoch naart het eeuwige leven aan, Ook dit heeft slechts indirect met tijd te maken. Wederom bestaat het verband uit de veranderingsprocessen die ons in een tijdrichting veranderen. Verouderen in dit geval. Een van de effecten van dat verouderen is inderdaad het trager gaan lopen van onze biologische klok.
2.2
Er werd gesteld dat de mens de enige is die zijn stervelijkheid beseft. Ik vraag me af of dat zo is. We zijn wel de enige dieren waarvan wij weten dat ze hun stervelijkjheid beseffen. . .
2.3
“Waar blijft de tijd” was een volgende vraag. Nergens natuurlijk. Tijd is niets anders dan het aantal tikken van een klok, en herinneringen zijn slechts informatie over gebeurtenissen in het verleden. De een blijft helemaal niet, de andere blijft slechts zo lang als uit geheugen blijft. (U ziet ik houd dit hardnekkig vol)
2.4
Ook het streven naar de eeuwige jeugd, waar de docu vervolgens over sprak, is mij vreemd. Als wij niet ouder worden en sterven, dan is er vroeg of laat geen plaats meer voor nieuwe kinderen. Geen nageslacht. Eeuwig en altijd dezelfde onveranderen mensen om je heen. Geef mijn portie maar aan fikkie. Het lijkt me net zo saai als het eeuwige leven dat de godgelovigen nastreven.
2.5
Uiteraard verloopt het verouderingsproces altijd in dezelfde tijdrichting. Maar het is niet de tijd die ons veroudert. Het zijn de veranderingen in ons lichaam. In zekere zin betwijfel ik of het verouderingsproces op onze genen is gebaseerd, zoals de docu opperde en vervolgens weer ontkende. Het is in eerste instantie een gevolg van hoe wij leven. Dat veroorzaakt beschadigingen. Alles wat onze genen ons kunnen bieden is een verandering van onze levenwijze en een reparatie proces. Dat laatste biedt – aldus de docu – goede kansen om ons langer jong te houden. Maar ze gaan niet onze manier van leven veranderen. Tenminste. Niet als wij daar niet naar streven.
3.1
De tijd vormt de werekd, zo werd beweert, Ze vormt mijns inziens niets. De gebeurtenissen zijn het die dingen veranderen. Niet alleen gebeurtnissen die zich regelmatig herhalen (de tikken vannZklokken) maar ook gebeurtenissen die eenmalig zijn, en nooit herhaald worden.
De vraag wanneer de tijd begon, is de vraag wat de eerste gebeurtenis was die zich herhaalde. Gebeurtenissen die daarvoor plaats vonden zijn eigenlijk niet in de “tijd” te plaatsen. De bewering dat wij dat moment kunnen weten, acht ik dus – ondanks alle astronomische waarnemingen, van Hubble tot “Hubble” twijfelachtig.
3.2/3.4
De tijdschaal van het bestaan van de aarde heeft een zeer recente geschiedenis, en het resultaat is verbluffend. De afstand tot het Romeinse rijk kan vergeleken worden met de lengte van een grote tafel, maar dan is de leeftijd van de aarde in vergelijking een rit van New York tot San Fransicso! Ik betwijfel of De presentator echt van Niew York naar San Fransisco is gereden zoals uitgebeeld. Maar het voorbeeld geeft wel een indruk van de enorme lange tijd die er sinds de vorming van de aarde verstreken is.
3.5
Wederom werd “tijd” verantwoordelijk gesteld voor de veranderingen in de aarde en in de levende wezens die haar bevolkten. Maar het zijn de gebeurtenissen zelf die de wereld veranderen niet het aantal ervan dat zich herhaald heeft. Ik vond dat er nogal eens iets werd beweerd, dat aansluit met ons spraakgebruik, maar feitelijk niet juist is.
3.6
Het einde van onze tijd op aarde komt iets vroeger dan de 5 miljard jaar na nu, als de zon een rode reus wordt, dat komt al halverwege dat moment, als de grond ons – door de langzaam opwarmende zon, te heet onder de voeten wordt. Maar is dat dan “het einde der tijden” – althans: Voor de mens? Weer een open vraag.
4.1/4.2
Tijd verloopt anders als je je in een zwaartekrachveld bevindt en wanneer je in beweging bent , maar – tenzij je je met lichtsnelheid voortbeweegt kun je niet op twee plaatsen op hetzefde moment zijn. Maar voor elke langzamere toeschouwer is dat nog steeds zo! Uiteraard was er veel aandacht voor Einstein de zwitserse tram en de verbazingwekkende gevolgen van het benaderen van de lichtsnelheid.
Het feit dat de simpelste vanzelfsprekendheden niet meer kloppen op sub-atomaire schaal, is geen eigenschap van tijd alleen, maar op de eerste plaats van ruimte. Het feit dat een foton op twee plaatsen tegelijk kan zijn is vanuit het foton zelf gezien niet verbazingwekkend, want het foton heeft de lichtsnelheid, dus daar staat de tijd stil. (dwz voor het foton is er gedurende haar reis van a naar b NIETS gebeurd! Ook hiet vond ik het verband met “tijd” wat zwak.
4.3
Bovenstaande komt dus ook ter sprake als er iets –wat dan ook – in een zwart gat valt. De veronderstelling dat tijd alleen maar vooruit gaat, is mijns inziens een verkeerde voorstelling van zaken, Tijd immers bestaat altijd en alleen in het verleden, helemaal niet in de toekomst! Weer sloot de documentaire aan op het spraakgebruik, maar weer vond ik dat niet geheel juist.
4.4
Wij bevinden ons al in een tijdmachine die ons naar de toekomst brengt, maar alle andere moment in de tijd, bevinden zich in het verleden. Ik ben er van overtuigd dat de enige mogelijkheid om terug te gaan naar dat verleden, inhoudt dat de entropie weer afneemt, Daarmee gaat ons geheugen verloren en herinneren we ons niets van wat er na dat verleden gebeurd was! De speculaties voer tijdreizen kunnen mij niet overtuigen.
4.5
Wormgaten bevinden zich voorbij een zwart gat, in een ander universum. Ik denk niet dat dit je terug brengt in het universum waar je vandaan kwam. Maar ik kan me uiteraard vergissen.
4.6
De vraag of tijd eeuwig is zou ik op voorhand met nee beantwoorden. Tijd vereist immers gebeurtenissen die zich met regelmaat herhalen. Als dat ophoudt dat houdt daarmee per definitie de tijd op! De docu stelde dat de tijd in elk geval een beginn had, maar dat het einde – hoewel onvermijdelijk niet zo duidelijk kwam. Wederom enigzins speculatief. We hebben vooralsnog alleen roodverschuiving gemeten, geen daadwerkelijk expansie van het heelal.
Vreemd genoeg - na vier uur kijken – kwam ik tot de conclusie dat deze documentaire nogal oppervlakkig was. Het ging nergens echt diepgaand op in. Daar was blijkbaar niet genoeg tijd voor, Veel van de aangestipte onderwerpen – die allen zijdelings met tijd te maken hadden – waren op zich een uur documentaire waard geweest. (die zijn ook deels gemaakt, want ik heb er al een aantal gezien) Leuk maar allemaal wat kort door de bocht.
Mijn mening over “tijd” is niet veranderd, maar – ondanks dat men wel wat dieper op zaken had mogen ingaan – ik heb wel met genoegen gekeken.
knows.