Willen weten...

[FonsV]

Onderstaande is een door mij overgetypte column uit de Volkskrant.

Groeten.

Fons.

+++++++++++++++++++++++++++

Ik schrijf over dingen die ik liever niet had willen weten.

De officiële moraal van de Staat der Nederlanden is door de overheid onlangs bekend gemaakt op de website ‘wat voor eikel ben jij.nl’. In het kort komt het hier op neer. De Nederlandse burger is een eikel en hij is alleen te motiveren door een beroep op egoïsme en eigenbelang.

De overheid raadt de burger af diefstal te plegen, want door diefstal stijgen de verzekeringspremies en de prijzen. ‘Diefstal is dus dom, want uiteindelijk heb je jezelf ermee’. Een vergelijkbaar argument geldt voor geweld: ‘Want de ene keer ben je dader, de andere keer ben je zelf het slachtoffer. Probeer het daarom altijd te voorkomen’.

De mensheid mag eeuwenlang hebben nagedacht over het goede, over rechtvaardigheid, over beschermwaardigheid van anderen – de Nederlandse overheid heeft er geen boodschap aan. En dat zou tot daaraan toe zijn, en je zou er spottend je schouders over kunnen ophalen, over zo’n primitieve overheidsmoraal, als er geen doden bij vielen. Maar die doden vallen er helaas wel.
Vandaag schrijf ik over dingen die ik liever niet had willen weten: als u ze ook niet wilt weten moet u dit beslist niet lezen.

In september 1980 valt Irak, onder leiding van Saddam Hussein, Iran binnen. De oorlog trekt veel Nederlandse bedrijven aan, op zoeken naar opdrachten en handelscontracten. Ze mogen weliswaar geen militaire goederen aan Irak leveren, omdat Nederland neutraal wil blijven, maar met medeweten van de overheid worden wel chemicaliën verhandeld die gemakkelijk kunnen worden gebruikt als grondstof voor gifgassen.

Het VPRO-programma Argos reconstrueerde in zijn uitzending van eind april de gang van zaken rond die chemicaliën. Het sprak met deskundigen, met oud-ambassadeur Schorer, en het las interne stukken van het ministerie van Economische Zaken. Beluister je die reconstructie van Argos aandachtig, dan ga je inderdaad denken dat Nederland een officiële moraal volgt van nietsontziend egoïsme en dodelijk eigenbelang.

Zodra de Iranoorlog begin jaren tachtig losbrandt is het ministerie van Economische Zaken meteen enthousiast over de financiële mogelijkheden ervan. Het wil graag samenwerken met het olierijke Irak, en eind 1993 reist Frits Bolkestein dan ook af naar Bagdad om een overeenkomst te tekenen. Bolkestein is op dat moment als staatssecretaris van Economische Zaken verantwoordelijk voor de buitenlandse handel. Volgens een verslag verklaart Bolkestein tijdens een ontmoeting met Saddam Hussein en Iraakse ministers dat die ontmoeting plaatsvond ‘in een setting van sympathie voor het door drie jaar oorlog beproefde Iraakse volk’.

Frits Bolkestein weet dan allang dat de door Nederland geleverde chemicaliën worden gebruikt voor de aanmaak van gifgassen – en dat die worden ingezet tegen het Iraanse volk. En niet alleen Bolkestein weet het. Zijn hele ministerie weet het, ambassadeur Schorer heeft het althans in 1982 al aan Den Haag gemeld. Men heeft er nota van genomen, maar dat het ‘met grote letters in de pers kwam, nou nee’, zegt Schorer nu, ‘men sliep er niet minder goed van’.

Jaren later, als Saddam Hussein Koeweit binnenvalt, zegt Bolkestein voor de Nederlandse televisie dat de ontmoeting in 1993 een ‘lugubere bijeenkomst’ met een ‘luguber regime’ is geweest: ‘Iedereen weet hoe ze de Koerden bestrijden met mosterdgas’. Maar hij vertelt er niet bij dat hij die kennis in 1982 ook al bezat en dat hij niettemin voorstander bleef van handel in chemicaliën met dat lugubere regime.

Pas eind 1984, als andere landen druk hebben uitgeoefend op Nederland om een aantal chemische stoffen vergunningsplichtig te maken, gaat het ministerie van Economische Zaken na langdurig protest overstag. Achteraf, in 2003, gevraagd naar de deal van Frits Bolkestein met Saddam Hussein, zegt partijgenoot Hans van Balen: ‘Nederland wilde een graantje meepikken. Het is moreel niet goed te praten, maar het is wel te begrijpen’. En Gerrit Zalm, minister van Financiën, zegt: ‘Ik denk niet dat Frits er met plezier op terugkijkt’. Daarmee is dan politiek gezien de kous af.

Wel wordt in december 2005 particulier zakenman Frans Anraat veroordeeld tot een maximumstraf van vijftien jaar wegens medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden. Hij heeft namelijk grondstoffen voor gifgassen verkocht aan het Irak van Saddam Hussein, en volgens de rechter heeft hij daarbij ‘bewust en uit louter winstbejag’ gehandeld. Omdat niet is aangetoond dat hij wist waarvoor zijn chemicaliën waren bedoeld, wordt hij niet veroordeeld wegens volkerenmoord.

In een interview met de Volkskrant legde Samantha Power, auteur van 'A problem from Hell, America and the age of genocide’, uit dat buitenlandbeleid van politici meestal lijdt aan geheugenverlies. Voor politici is alles steeds ‘een nieuwe dag, een nieuw begin’. Maar, voegde ze eraan toe, ‘voor de meeste wereldburgers begint de geschiedenis niet elke dag opnieuw’. Het is daarom onverstandig te negeren ‘dat Ronald Rumsfeld eind jaren tachtig de hand schudde van Saddam Hussein’.

Waar blijft de opwinding in Nederland na de uitzendingen van Argos? Een ministerie blijkt oorlogsmisdaden te hebben gefaciliteerd – en het wekt nauwelijks beroering. Hoe verleidelijk het ook lijkt om zo’n geschiedenis zo snel te vergeten, verstandig is het niet. Zeker als gastland van het Internationale Strafhof in Den Haag kan Nederland zich zoveel geheugenverlies eenvoudigweg niet permitteren.

Een Koerdische man uit Iran, slachtoffer van de gifgasaanvallen, bedankte in de zaak tegen van Anraat aldus voor de inzet: ‘Ik ben erg blij dat ik hier in dit democratisch land, waar recht heerst, mag spreken. U heeft een speciale reputatie in de wereld, dat u opkomt voor mensenrechten’.
Ik lees het – en ik schaam me zo diep als ik me niet eerder voor Nederland heb geschaamd.

Marjolijn Februari in de Volkskrant 06-05-2006