Wij zijn ons brein

[Guustaaf]

Misschien dat het volgende wat kan bijdragen aan de discussie over “we zijn ons brein”

Het is een warme zomerdag in augustus van 2012. Een filosoof en een psychiater zitten naast
elkaar aan een rond tafeltje op een ruim terras in een middelgrote stad. Voor hen staan twee
glazen droge witte wijn, met condens door de koelte beslagen, naast een krant en een boek.
Ze kijken stilzwijgend naar de kleurrijke menigte die gestaag als een langzame, levendige film
voor hun voeten heen schuift. Lange pezige mannen met brillen, opgeschoten pubers, oma’s
met kleinkinderen, verliefde koppeltjes, zwangere vrouwen, toeristen. Ze vinden het leuk om
‘naar de mensen te kijken’ zoals dat heet. Maar een filosoof en psychiater kijken niet alleen, ze
schouwen de menigte en denken na over de mens en de mensheid, de zin en de onzin en de tekorten en mogelijkheden van het leven.
– ‘Er is een nieuw boek over psychiatrie en filosofie verschenen’, zegt de ene plots. De ander blijft de voort schuifelende menigte aanstaren en zwijgt. Hij denkt beroepshalve na, ook al is er soms weinig om over na te denken. De ene wacht op een antwoord, maar weet dat dit tijd vergt in dit bijzondere gezelschap en nipt even aan zijn glas wijn zoals dikwijls in romans staat beschreven, maar niemand in realiteit doet.
– Wie schrijft nu nog een boek over psychiatrie en filosofie?
– Geen idee, misschien hadden de auteurs geld of aandacht nodig?
– Dat eerste lijkt me niet waarschijnlijk, maar aandacht anderzijds, is een krachtige en duurzame drijfveer.
– Ik denk dat ik het ga kopen.
– Ik ben wel geïnteresseerd, maar wat hebben in 2012 de filosofie en de psychiatrie elkaar nog te bieden? Is er dan iets nieuws, iets baanbrekends of ingrijpends over de psychiatrie en filosofie te melden? Ingenomen met het nieuwe gespreksonderwerp en om beter stelling te kunnen nemen strekt hij zijn benen onder het terrastafeltje uit, wat de wijnglazen gevaarlijk doet wankelen. Hij wendt zich nadrukkelijk naar de ander: ‘Ik kan ter plekke enkele goede redenen bedenken om geen aandacht meer te schenken aan de relatie tussen psychiatrie en filosofie.’
– De ander kan ternauwernood de onbestendige glazen vastgrijpen, en verbouwereerd over zijn reflexen, maar verheugd over de redding, glimlacht hij uitdagend naar zijn gesprekspartner: ‘Ik ben vol verwachting, laat je argumenten maar horen.’
– Mijn eerste bezwaar is dat de psychiatrie zich de laatste decennia met succes heeft ontworsteld aan de geesteswetenschappen. Zij is eindelijk een volwassen medische discipline geworden, op gelijke voet met de neurologie en de interne geneeskunde. De tijdrovende, wijsgerige reflectie heeft plaats gemaakt voor doelgericht pragmatisch handelen en dat is bovendien voor diegenen die dat leuk vinden vastgelegd in keurige richtlijnen en heldere protocollen. Filosofie is overbodig geworden, het is zand in de motor, slechts een haar in de boter.
– De ander richt zich met enige tegenzin op uit zijn stoel en repliceert: Psychiatrie mag dan wel een medische discipline zijn, ze is minder een objectieve wetenschap met een absolute waarheid, gegrond op empirische feiten en een onfeilbare methode dan de andere medische disciplines. Probeer maar eens een sluitende tentamenvraag te bedenken zoals neurologen en internisten dat doen. Psychiatrie draagt onherroepelijk de subjectieve kleur van haar studieobject met zich mee: de interpretatie van het psychisch welzijn. Subjectiviteit in de psychiatrie is onontkoombaar omdat de doeltreffendheid van het vak afhankelijk is aan de overdracht van betekenis, niet alleen van woorden maar ook van gedrag en hun onderlinge relatie. Zie je die man daar met zijn witte hoed aan het linker tafeltje?
– De man die een espresso drinkt?
– Ja. Ken je Turkse koffie?
– Waar heb je het over? Turkse koffie is een zoete, geparfumeerde koffie met een dichte en stroopachtige textuur waarbij het koffiepoeder achterblijft in het kopje
.– Juist. De subjectieve rest in de psychiatrie is te vergelijken met de drab die onder in het kopje Turkse koffie ligt. Hij blijft daar kleven, ook als je het kopje omdraait. De drab geeft smaak en kleur aan de koffie, maar zelf is hij verborgen. Je weet nooit waar de drab precies begint en ophoudt, er is geen fysieke scheiding met de waarachtige koffie. Zo is er ook geen directe, te objectiveren kennis mogelijk van de subjectieve betekenis in de psychiatrie , maar kan ze enkel vanuit een bijzondere invalshoek, als het ware zijdelings, oplichten, en dat vereist ontegensprekelijk altijd een filosofische attitude.
– Dat kan wel zijn, maar de psychiatrie heeft de filosofie nu niet meer nodig omdat de psychiatrische diagnostiek tegenwoordig is voltooid. We weten inmiddels wel wat verslaving is, depressie, angst, en schizofrenie. We hebben tweehonderd jaar aan filosofisch descriptief denken achter de rug waarin de subjectieve beleving in verschillende gradaties volop aandacht heeft gekregen, maar nu is die fase afgelopen. We hebben definitieve classificatiesystemen zoals de ICD en de DSM die wereldwijd richting geven aan het psychiatrisch onderzoek. De volgende opdracht ligt in de associatie van de ziektebeelden met objectieve neurobiologische markers. Wat heeft een filosoof nog toe te voegen aan een autistisch ziektebeeld zoals het syndroom van Rett dat wordt veroorzaakt door MeCP2-mutaties?
– Maar je begrijpt het niet. De aanwezigheid van subjectiviteit betekent juist dat er geen finale psychiatrische diagnostiek kan worden gerealiseerd. Wat is autisme dan? Er is in grote lijnen – in politieke, sociale zin - overeenstemming bereikt over de hoofdlijnen van de psychiatrische nosologie en classificatie, maar de psychiatrische diagnostiek is nooit voltooid. Psychiatrische diagnostiek is meer een resultante van afspraken dan van bevindingen hoewel ze paradoxaal genoeg enkel het laatste als argument mag accepteren. We hoeven geen overeenstemming te bereiken over de zwaartekracht of valwet van Newton, maar wel over onze verkeersregels. Dat zoiets als de voorbereiding van de herziening van DSM alleen al bijna vijf jaar in beslag neemt, illustreert dat psychiatrie meer verwantschap heeft met verkeersregels dan met fysische wetten.
– Wat heeft dat met filosofie te maken?
– Er is nog steeds behoefte aan filosofische reflectie en descriptie. Mijns inziens heeft de hardere neurobiologische aanpak, de moleculaire, de farmacologie, de genetica of neuro-imaging nog niet de belofte kunnen waarmaken, en kan ze dat wellicht op korte termijn ook niet. Welke receptoren zijn specifiek voor psychiatrische aandoeningen, welke genen hebben we sluitend geïdentificeerd die coderen voor een psychische afwijking, van welke psychiatrische aandoeningen zijn disfunctionele hersengebieden onbetwijfelbaar aangetoond?
– Het is een kwestie van tijd en van technologie. Zullen we nog wat wijn bestellen?
– Maar inmiddels zitten we in niemandsland. Ja, doe maar nog een fles. Aan de ene kant is er al geruime tijd afstand genomen van de descriptieve fenomenologie, niemand weet nog hoe dat moet, en aan de andere kant zijn er nog geen biologische markers. We staan met de psychiatrie in het Berlijn van 1980 op de Potsdammerplatz, we zitten in een epistemologisch vacuüm. De psychiater moet zich steeds bewegen in een domein waar voortdurend een spanning heerst tussen subjectiviteit (betekenis) en objectiviteit (het medisch model). Dat vraagt een minimale epistemologische notie. Een psychiater hoort elke dag opnieuw af te wegen wat de waarde van de kennis is die wordt aangereikt. Hij hoort zich de vraag te stellen die centraal staat in de filosofische kentheorie om de aard, oorsprong en reikwijdte van kennis en het weten te toetsen: ‘Wat kan ik weten?’
– Trouwens, ook al kunnen de descriptieve filosofie en epistemologie nog belangrijk zijn, wat heeft de filosofie na de publicatie van Allgemeine Psychopathologie (1913-1959) van Karl Jaspers nog aan de psychiatrie bijgedragen? De fenomenologie heeft uitgebreid de kans gehad om de psychiatrie te inspireren maar mondde uit in een onoverzichtelijk amalgaam aan onbegrijpelijke stromingen die zich steeds meer van de klinische praktijk verwijderden. De Daseinsanalyse (Binswanger), de fenomenologische antropologie (Binswanger), de Gestaltfenomenologie (Goldstein), de Verstehende psychologie (Grühle), de structuurdynamische theorie (Janzarik), de existentiële fenomenologie (Laing), de Verstehende antropologie (Zutt), de statische fenomenologie (Jaspers), de fenomenologische aktanalyse (Kronfeld), de constructief-genetische beschouwingswijze (Von Gebsattel) herinneren aan een verleden toen psychiaters nog veel tijd hadden om het met elkaar oneens te zijn. De psychiatrische fenomenologie is op het einde van de vorige eeuw langzaam doodgebloed en heeft daarmee het einde ingeluid van het subjectivistische perspectief op psychiatrie. Filosofie is te beschouwend en psychiatrie te praktisch. Psychiaters zijn in de vorige eeuw met veel moeite door het moeras van de filosofie gewaad en staan eindelijk op het droge.
– Je bent een uil, en koppigheid is geen filosofische redeneertrant maar een karakterafwijking.
– Ik denk ook dat de psychiatrie haar eerdere relatie met de filosofie nu definitief heeft ingeruild voor die met de fundamentele neurowetenschappen. De grote vragen over de identiteit, het bewustzijn, de vrije wil en autonomie zijn geen onderwerp meer van de filosofie maar worden in de neurowetenschappen opgelost met innovatieve scanners, slimme neuropsychologische testbatterijen, TMS-apparaten en eeg-toestellen. De psychiatrie heeft een nieuwe alliantie gesmeed met de neurowetenschap die haar omarmt omdat ze de disfuncties blootlegt waarop hypothesen kunnen worden ontwikkeld die nadien experimenteel ontkracht of bevestigd kunnen worden. Resultaten uit deze studies kunnen worden gepubliceerd in tijdschriften met hoge impactfactoren en worden gemeld op grote congressen voor een breed geïnteresseerd publiek. Daar zit de werkelijke vooruitgang.
– Daar ben ik het zeker mee eens. Maar heeft de vernieuwde dialoog tussen de neurowetenschappen en de psychiatrie de discussie tussen lichaam en geest niet alleen maar scherper gesteld waardoor de behoefte aan filosofische reflectie des te groter is geworden? De psychiatrie is altijd een vakgebied geweest dat onophoudelijk onderhavig was aan de discussie over lichaam en geest, mind en brain, pillen of praten. De neurowetenschappen beklemtonen maar een specifiek facet van de hersenen. De discussie over de vrije wil is de laatste jaren bijvoorbeeld des te levendiger geworden.
– Als de filosofie nog enig belang heeft, dan is het wat mij betreft om de ethiek. Zeker in een psychiatrische setting komen mensen op onze weg in al hun kwetsbaarheid. Ze kan een kader bieden om een balans te vinden tussen respect voor de persoon in zijn autonomie en de hulp aan de kwetsbare medemens in nood.
– Wel, hier heb je al drie redenen waarom filosofie noodzakelijk is voor de psychiatrie. Ten eerste omdat ze het epistemologisch kader biedt waarmee de kennis kan worden gewogen, want ze worstelt met subjectieve en objectieve kennis en daarom blijft de diagnostiek ook onvolkomen. Ten tweede omdat ze via de descriptieve fenomenologie toegang kan bieden tot de bewuste ervaring, ruimtelijkheid, tijdelijkheid, intentionaliteit, intersubjectiviteit. Ten derde, omdat in het psychiatrische vak de autonomie en kwetsbaarheid van de persoon steeds ter discussie wordt gesteld.
– Zal wel. Ik lees het boek wel. Gezondheid!
– Gezondheid!

Dit is de geweldige proloog van het Handboek Psychiatrie en filosofie.
ISBN 9789058981936 . 315 blz. gebonden, december 2011 . € 49.00
Het Handboek psychiatrie en filosofie bundelt teksten van filosofen, psychiaters en wetenschappers die reflecteren op de grondslagen en de beperkingen van de psychiatrie. In vier delen wordt de wetenschappelijke grond van de psychiatrie bevraagd, de filosofie van de neurowetenschappen toegelicht, de klassieke psychiatrische fenomenologie bedreven en de ethiek van psychiatrie besproken.

[collegavanerik]

wat is de relatie tot
de stichting van René van Helsdingen http://www.psychiatrieenfilosofie.nl/" onclick="window.open(this.href);return false;
en
de reeks van uitgeverij boom https://www.uitgeverijboom.nl/uitgelich ... ie/welkom/" onclick="window.open(this.href);return false;
verder is er ook nog
http://www.psychiatrienet.nl/links/470_ ... _filosofie" onclick="window.open(this.href);return false;

[Krautsjo]

Misschien heb je het medium internet nog niet helemaal begrepen, je zult toch meer kernachtig en dus beknopter moeten worden in je reacties.

Ik ben vervelend en vasthoudend daarin omdat ik denk dat je daardoor de aansluiting mist die je denkt te bereiken. Ik doe het wat hardhandig omdat ik denk dat je het gebruik van een forum als dit niet helemaal begrepen hebt. En het scheelt een hoop werk voor jou ten aanzien van lappen tekst die waarschijnlijk toch niet echt gelezen gaan worden .
Het is alleen jammer dat je het als een persoonlijke aanval van mij naar jou ziet, maar ik heb nu eenmaal niet zo veel geduld.
Lees de aanwijzingen nog eens door hoe je optimaal gebruik kunt maken van een forum als dit.

[Guustaaf]

Collegavan eric schreef: "wat is de relatie tot de stichting van René van Helsdingen http://www.psychiatrieenfilosofie.nl/" onclick="window.open(this.href);return false;
en de reeks van uitgeverij boom https://www.uitgeverijboom.nl/uitgelich" onclick="window.open(this.href);return false; ... ie/welkom/
verder is er ook nog
http://www.psychiatrienet.nl/links/470_" onclick="window.open(this.href);return false; ... _filosofie"

De genoemde publikatie is er een uit de reeks psychiaterie en filosofie, of dat met die Rene te maken heeft, weet ik niet.

Het is een publikatie van uitgeverij De tijdstroom. Ik snap je vraag over wat het verband is met uitgeverij Boom niet.

En ja, http://www.psychiatrienet.nl" onclick="window.open(this.href);return false; bestaat ook, maar wat heeft dat ermee te maken?

[Krautsjo]

En ook denk ik dat je heel duidelijk moet zijn in de niveaus van benadering. Het boek van Swaab we zijn ons Brein waar dit topic op slaat is een neurobioloog en arts die een heel andere benadering heeft dan de benadering die jij voorstelt .
Het is dan niet zo vreemd dat de benaderingen langs elkaar heen gaan .
Dat is ook wat ik met niveau bedoel, je kunt iets water noemen of diwaterstofmonoxide wat hetzelfde is maar met een heel andere connotatie en met websites als deze http://www.dhmo.org/" onclick="window.open(this.href);return false; die een soort parodie zijn op. Je moet dus beschikken of over een zeer groot onderscheidend vermogen of heel erg duidelijk zijn in het verschil in benadering . En daar is kennis voor nodig of een discussiepartner die heelerg duidelijk is in het standpunt dat hij of zij inneemt .
Ik zeur daarover omdat het vaak niet duidelijk genoeg kan zijn .
Jij wil graag dat wat ook op een totaal biomechanische manier uitgelegd kan worden ook een filosofische kant heeft , maar dat is een andere discussie ben ik bang .

[Guustaaf]

Krautsjo schreef: " je zult toch meer kernachtig en dus beknopter moeten worden in je reacties."
Dat bepaal ik zelf wel. Ik heb bovendien wel meer zeer lange posting gezien hier hoor.

Krautsjo schreef: ".... aanzien van lappen tekst die waarschijnlijk toch niet echt gelezen gaan worden"
Dat moet iedereen zelf maar weten natuurlijk. Maar als jij niet ziet dat dit een geweldige proloog is, die de kern van de discussie die hier gevoerd wordt, meesterlijk introduceert, kan ik het ook niet helpen.

[Guustaaf]

Voor de gene die er wel in geinteresseerd zijn geef ik hier de inhoud van dat boek Psychiatrie en filosofie.

Inhoud
Proloog – 9. Damiaan Denys en Gerben Meynen
Inleiding – 13. Gerben Meynen en Damiaan Denys

Deel I Over classificatie en diagnostiek
Hoofdstuk 1
Evolutietheorie, functies en het ziekteconcept – 19. De Block en Pieter Adriaens
Hoofdstuk 2
Wat is een psychiatrische ziekte? – 31. Gerrit Glas
Hoofdstuk 3
Over de (on)wetenschappelijkheid van de DSM, een wetenschapstheoretisch perspectief – 53. Trudy Dehue
Hoofdstuk 4
Michel Foucault voorbij antipsychiatrie: macht, vrijheid en de mens in de maak – 6 Berend Verhoeff
Hoofdstuk 5
Wat zijn DSM-categorieën? ADHD als casus – 83. Edo Nieweg
Hoofdstuk 6
Schizofrenie – 95. Jan Dirk Blom
Hoofdstuk 7
De filosofie van de psychiatrische praktijk – 107. Alan Ralston

Deel II Wijsbegeerte van de geest en neurowetenschap
Hoofdstuk 8
Psychiatrie en de philosophy of mind – 121. Derek Strijbos
Hoofdstuk 9
Sociale cognitie en theory of mind – 135 Marc Slors
Hoofdstuk 10
Actiecontrole: doelgericht stoppen en selecteren van gedrag – 147. Wery van den Wildenberg en Richard Ridderinkhof
Hoofdstuk 11
Bekwaam handelen zonder reflectie – 161. Erik Rietveld
Hoofdstuk 12
Neuro-imaging en neuro-ethiek – 175. Gert-Jan Lokhorst

Deel III Fenomenologie en psychopathologie
Hoofdstuk 13
Fenomenologie: belang voor de psychiatrie – 189. Antoine Mooij
Hoofdstuk 14
Fenomenologie van de psychose – 201. Wouter Kusters
Hoofdstuk 15
Fenomenologie van de lichaamservaring – 213. Sanneke de Haan
Hoofdstuk 16
Wilszwakte – 229. Annemarie Kalis
Hoofdstuk 17
Compulsiviteit – 241. Damiaan Denys

Deel IV Psychiatrie en ethiek
Hoofdstuk 18
Mensen beter maken, of betere mensen maken? Over enhancement en psychiatrie – 257. Maartje Schermer
Hoofdstuk 19
Wilsbekwaamheid in de psychiatrie – 269. Astrid Vellinga
Hoofdstuk 20
De patiënt als volwaardig persoon – 283. Guy Widdershoven en Andrea Ruissen
Hoofdstuk 21
Toerekeningsvatbaarheid: over vrije wil en psychopathologie – 295. Gerben Meynen
Personalia – 307
Register – 309

[Krautsjo]

Krautsjo schreef: " je zult toch meer kernachtig en dus beknopter moeten worden in je reacties."
Dat bepaal ik zelf wel. Ik heb bovendien wel meer zeer lange posting gezien hier hoor.

Krautsjo schreef: ".... aanzien van lappen tekst die waarschijnlijk toch niet echt gelezen gaan worden"
Dat moet iedereen zelf maar weten natuurlijk. Maar als jij niet ziet dat dit een geweldige proloog is, die de kern van de discussie die hier gevoerd wordt, meesterlijk introduceert, kan ik het ook niet helpen.

Lees je nu uberhaupt wel wat anderen schrijven ? En heb je de spelregels van dit forum doorgenomen ?
Ik denk dat jij niet ziet dat de kern van de discussie waarvan jij dat die die hier gevoerd wordt alleen het gedeelte is dat jij zelf gekaapt hebt .
Heb je het boek van Swaab gelezen ?
En nee, jij bepaalt helemaal niets in een topic dat gestart is door iemand anders.

[Guustaaf]

Krautsjo schreef: "je kunt iets water noemen of diwaterstofmonoxide "

Ja, je kunt de vraag wat is water beantwoorden met H20. Maar h20 is heel wat anders dan water dat je kunt drinken, waarin je kiunt zwemmen of waarin je kunt verdrinken. Ik wil maar zeggen de subjectieve beleving is nog heel wat anders dan de zogeheten "objectieve waarheid" En dat thema speelt een belangrijke rol in de discussie. Doen alsof iets "alleen maar"subjectief is doet de werkelijkheid tekort.

[doctorwho]

Krautsjo schreef: " je zult toch meer kernachtig en dus beknopter moeten worden in je reacties."
Dat bepaal ik zelf wel. Ik heb bovendien wel meer zeer lange posting gezien hier hoor.

Krautsjo schreef: ".... aanzien van lappen tekst die waarschijnlijk toch niet echt gelezen gaan worden"
Dat moet iedereen zelf maar weten natuurlijk. Maar als jij niet ziet dat dit een geweldige proloog is, die de kern van de discussie die hier gevoerd wordt, meesterlijk introduceert, kan ik het ook niet helpen.

Kan je dan deze kern eens beknopt en kernachtig in eigen woorden weergeven. Ik ben van mening dat zo een lap tekst om de kern weer te geven haar doel voorbij schiet.

[Jinny]

Guustaaf, voor je lappen tekst zou ik graag zien dat je daar een eigen topic over opent.
Hele recenties of voorwoorden/intro's plakken of overtikken is niet de bedoeling.

Lees nog eens op je gemak dit topic door en lees je eens in.
Dit topic gaat over het boek van Swaab, niet over andere boeken.
Neem dit mee in je overwegingen.

[Krautsjo]

Krautsjo schreef: "je kunt iets water noemen of diwaterstofmonoxide "

Ja, je kunt de vraag wat is water beantwoorden met H20. Maar h20 is heel wat anders dan water dat je kunt drinken, waarin je kiunt zwemmen of waarin je kunt verdrinken. Ik wil maar zeggen de subjectieve beleving is nog heel wat anders dan de zogeheten "objectieve waarheid" En dat thema speelt een belangrijke rol in de discussie. Doen alsof iets "alleen maar"subjectief is doet de werkelijkheid tekort.

En waarom is dat wat anders, omdat jij het graag als wat anders wil zien?
Reductie kan juist denk ik veel meer opleveren dan het wensdenken dat grenst aan wat jij subjectieve beleving noemt, alleen men moet dat wel kunnen of misschien wel durven aanvaarden.
Ik lees vaak van mensen dat het idee dat wij mensen niets anders zijn dan biomechanische apparaatjes een heel deprimerend en soms aan nihilisme grenzend wereldbeeld opent. Het is blijkbaar nog steeds een soort taboe om het daar over te hebben .
Om even op water terug te komen, natuurlijk is het water dat wij als water zien geen zuiver H2O, want dat komt in de vrije natuur zelden in die vorm voor. Zoet water is net zo goed zout water alleen is het voor onze beleving niet zo zout als het zoute water van bijvoorbeeld een zee.
En het is toch wel de H2O in water die ons niet toestaat om dat te in te ademen, maar wel om het te kunnen drinken als vloeistof .
De bedoeling van het boek is dan ook om die al te gemakkelijke subjectieve beleving waar wij allemaal toe neigen om te zetten in een beleving die wat verder gaat dan je eigen persoonlijke grens die subjectieve beleving is .
En ik weet echt wel dat water niet ervaren wordt als H2O en al helemaal niet als diwaterstofmonoxide, dat was juist mijn punt en dat is juist ook de provocerende titel van het boek van Swaab.
Ik denk namelijk dat de werkelijkheid meer tekort gedaan wordt door onze nogal gemakkelijk te corrumperen geest. En dus moet je het chantabele gedeelte scheiden van het gedeelte dat te objectiveren valt .
En dat was de kern van het boek, de kern van deze discussie zou kunnen zijn waarom het toch zo moeilijk voor mensen is om die scheiding tussen object en subject te maken, zelfs als het boek juist wil uitgaan van meer object . Maar eigenlijk is dat toch meer een andere discussie.

[heeck]

Ik wil maar zeggen de subjectieve beleving is nog heel wat anders dan de zogeheten "objectieve waarheid" En dat thema speelt een belangrijke rol in de discussie. Doen alsof iets "alleen maar"subjectief is doet de werkelijkheid tekort.

Bovenstaande vind ik goed de kern weergeven van je voorgaande lappen tekst.
Het kan dus erg kort.
Alleen trap je daar wel een erg wijd openstaande deur mee in.

Roeland

[heeck]

Ik lees vaak van mensen dat het idee dat wij mensen niets anders zijn dan biomechanische apparaatjes een heel deprimerend en soms aan nihilisme grenzend wereldbeeld opent. Het is blijkbaar nog steeds een soort taboe om het daar over te hebben .

Kleine aanvulling:
Mensen die de de constatering van het vleeschelijke robot zíjn verwarren met een wereldbeeld, die maken een handjevol denkfouten. Laat staan als ze daar ook nog gedeprimeerd van zouden worden en ter verlichting van hun gedeprimeerd zijn achter in de fuik van de ontkenning gaan subjectisufferen.

Roeland

[Peter van Velzen]

Ik bestrijd in zoverre dat wij vleeselijke robots zijn, dat ik beweer dat robots geschapen zijn met een doel voor ogen, en wij niet. Dat robots van nature hun meesters dienen en wij niet. Maar in plaats van daardoor minder depri te worden, zijn er dan juist hele volkstammen die concluderen dat hun leven juist dan zinloos is, omdat we niet uitsluitend bestaan om onze meester te dienen. (zonder "god" heeft hun leven geen zin zeggen ze).

Het is ook nooit goed,