Freethinker.nl

Uiteindelijk komt Graham Lawton (foto: Twitter) tot de conclusie dat religie geen vereiste is voor een gezonde samenleving en dat samenlevingen zelfs baat kunnen hebben bij secularisering. Tegelijk wijst hij op studies die uitwijzen dat er een verband bestaat tussen religiositeit, gezondheid en geluk, die als verklaring daarvoor noemen de gezondere levensstijl van gelovigen, plus hun sterkere sociale netwerken. Anderzijds stelt hij weer dat het verband tussen gezondheid en religie niet zo vaststaand is als wordt beweerd. En als mensen niet langer in God geloven…

Een van de belangrijkste redenen om God de rug toe te keren is dat steeds meer mensen niet langer het comfort nodig hebben dat het geloof in een god met zich meebrengt. Religie vaart wel bij een zekere mate van overlevingsangst. Maar in een tijd dat samenlevingen steeds welvarender en stabieler worden, hebben mensen die angst niet meer.
Vanuit dat perspectief lijkt het geen toeval dat de minst religieuze landen ter wereld ook de landen zijn met de meeste sociale zekerheid. Denemarken, Zweden en Noorwegen worden bijvoorbeeld steevast tot de minst religieuze landen ter wereld gerekend.

Apatheïsme
Norenzayan noemt de vorm van atheïsme die in dat soort welvarende landen voorkomt ‘apatheïsme’. ‘Het gaat er bij die mensen niet om dat ze twijfelen of sceptisch zijn, maar veel meer dat het geloof hen simpelweg niet interesseert’, zegt hij. ‘Ze denken gewoon niet aan religie.’ Hij voegt eraan toe dat apatheïsme mogelijk ook kan verklaren waarom de bevolking van de Verenigde Staten wel religieus is.
In vergelijking met andere rijke, westerse landen is de bestaansonzekerheid in de VS groot. Baanonzekerheid, een slecht sociaal vangnet, en het volledig ontbreken van een sociaal zorgstelsel: dit alles is vruchtbare grond voor religie.
Een andere belangrijke bron van ongeloof is dat zichtbare uitingen van religiositeit schaarser worden. Norenzayan: ‘Dat soort uiterlijk vertoon heeft een sterk effect op de aanstekelijkheid van geloof. Als mensen bijvoorbeeld bereid zijn om voor hun geloof te sterven, blijken zijn of haar opvattingen besmettelijker. Als mensen geen getuige zijn van zulke extreme demonstraties van geloof, dan leidt dat tot een afname van religiositeit, zelfs als ze wel worden omgeven door anderen die aangeven gelovig te zijn maar dat verder niet nadrukkelijk tonen.’

En dan is er nog het gegeven dat de Verenigde Staten eveneens afstand lijken te nemen van God. Sinds een jaar of twintig zijn de nones daar de snelstgroeiende religieuze groepering, vooral onder jongvolwassenen. Een verklaring daarvoor is misschien wel een van die moeilijk voorspelbare historische gebeurtenissen waar Bullivant naar verwees: de Koude Oorlog.

Interessant genoeg ontwikkelde Rusland zich na de Koude Oorlog juist de andere kant op. In 1991 rekende 61 procent van de Russen zich nog tot de nietsisten. In 2008 was daar met 18 procent weinig van over. Maar zelfs de Russen lijken nu dan toch de recente trend van secularisering te volgen. Volgens de Global Index of Religion and Atheism beschouwen vandaag de dag nog maar 55 procent van de ondervraagde Russen zich als religieus.

Wanneer het gaat om het verband tussen atheïsme en een gezonde samenleving, doemt bij veel mensen automatisch het schrikbeeld op van de Sovjet-Unie, de Rode Khmer, Noord-Korea en andere regimes die religie onderdrukten of, erger nog, volledig uitbanden. Maar volgens Zuckerman is er geen reëel gevaar dat een geseculariseerde wereld meer weg zal hebben van Stalingrad dan van Stockholm. ‘Je kunt opgedrongen atheïsme, dat wordt opgelegd door een dictatoriaal regime, niet vergelijken met atheïsme dat opborrelt in vrije samenlevingen.’