Waarom Monotheïsme? Deel3

[human2005]

In dit stukje ga ik uiteenzetten hoe ik denk over hoe het monotheisme is ontstaan.
Van het Animisme naar polytheisme
In de oertijd geloofde men dat de natuur doordrongen was met geesten. Daarnaast vereerde men voorouders. De geesten werden aangevoerd als verklaring van de verschijnselen in de natuur. Verder kende men deze geesten menselijke karakter trekken toe. Omdat de geesten niet alleen goed voor mensen konden zijn door hem gunstige zaken te schenken en hem ongunstige te onthouden maar konden hem ook benadelen door het omgekeerde te doen, dus kwam men op de noodzaak de geesten gunstig te stemmen dmv van offers.
Oudere generaties gaven de verhalen van hun ouders/grootouders over vroeger door aan de jongere generaties. Deze verhalen bezaten vaak wijze lessen over moraal. De verhalen over mensen die moedige/goede/belangrijke dingen hadden gedaan werden het meest verteld en werden in de loop der tijd steeds meer aangepast, en werden verhalen samengevoegd, zodat op een gegeven moment de oorspronkelijke gebeurtenissen niet meer waren te herkennen.
De verhalen over de voorouders vermengde zich weer met de leer der geesten en zo ontstonden de godenverhalen, goden ontstonden uit het samensmelten van geest en voorouder. Zo ontstond het polytheisme.
Van polytheisme naar henotheisme
Toen de mens op een vaste plek ging wonen gingen mensen zich specialiseren dwz men deed/maakte niet alles voor zijn onder houd zelf maar richte zich op een specifieke taak de een was boer, de ander weer smid etc. Deze ontwikkeling klonk weer door in de religie, de goden kregen elk een eigen taak. Nu waren bepaalde taken belangrijker dus werden bepaalde goden ook meer vereerd.
Toen, met name door de opkomst der steden, de behoefte aan een goed georganiseerd overheidsgezag toenam, werden een handjevol goden boven de rest gesteld.
Immidels was er een priesterklasse ontstaan die zich bezig hield met bemiddelen tussen mensen en goden, deze kwamen er achter dat je mensen kon manipuleren dmv religie.
Met de komst van de monarchie stelde de mensen zich voor dat de goden ook een koning hadden de zgn oppergod. Het henotheisme was geboren.
Het ontstaan van het monotheisme
Naarmate de positie en de macht van de koning toenam kreeg de oppergod ook een groeter machtspositie. Toen de mensen nog in meerdere goden geloofden was het redelijk betrekkelijk eenvoudig om een beslissing vd priester aan te vechten, je stelde nl dat een andere godheid anders had besloten. Om hun macht te vesterken/behouden besloten de priesters dat slechts de oppergod het voor het zeggen had en dat alleen de priester met hem in contact stonden, de overige goden werden gedagradeerd tot engelen en demonen sommigen werden in het geheel afgeschaft.

[doctorwho]

Citaat
Godsdienst als ongewenst neveneffect van ons brein
Ik ben geneigd om godsdienstigheid te beschouwen als een neveneffect van een eigenschap van ons brein, die een andere evolutionaire functie heeft. Laat ik een analogie gebruiken. Waarom vliegen motten in de vlam van een kaars? Je zou dat suïcidaal gedrag kunnen noemen, en dan lijkt het vreemd. Maar er is een betere verklaring. Vóór de mens kaars en lamp had uitgevonden, waren hemellichamen de enige nachtelijke lichtbronnen. Die fungeren als kompas voor motten. Zulke diertjes hebben een ingebouwde vuistregel om hun weg te vinden. Zodra je kaarsen introduceert, zal die regel ertoe leiden dat de motten in de kaars vliegen en opbranden. Ik vermoed dat godsdienstigheid iets gelijkaardigs is: ons brein is geëvolueerd om te overleven in het Stenen Tijdperk. Zo hebben kinderen een ingebouwde vuistregel die zegt: geloof alles wat je ouders of de ouderen van de stam je vertellen. Erg nuttig: iemand moet het kind vertellen dat tijgers en slangen gevaarlijk zijn. Kinderen die dat geloven, zullen over het algemeen langer leven. Maar die vuistregel maakt ons ook kwetsbaar: behalve waarheden kunnen we evengoed geneigd zijn om onwaarheden te geloven. En daaruit wil ik mensen redden. We hebben de gelegenheid om voor onze dood een aantal zaken echt te begrijpen. Ik vind het tragisch als mensen die gelegenheid verspillen aan godsdienst. Al vind ik wel dat kinderen de godsdienst van hun voorouders moeten leren, dat maakt deel uit van hun culturele opvoeding.

Richard Dawkins, geïnterviewd door Joël De Ceulaer in Knack van 9 juni 2004

[bad_religion]

Het ontstaan van het monotheisme
Naarmate de positie en de macht van de koning toenam kreeg de oppergod ook een groeter machtspositie. Toen de mensen nog in meerdere goden geloofden was het redelijk betrekkelijk eenvoudig om een beslissing vd priester aan te vechten, je stelde nl dat een andere godheid anders had besloten. Om hun macht te vesterken/behouden besloten de priesters dat slechts de oppergod het voor het zeggen had en dat alleen de priester met hem in contact stonden, de overige goden werden gedagradeerd tot engelen en demonen sommigen werden in het geheel afgeschaft.

Viind ik een beetje gevaarlijke propositie daar de geschiedejis anders verteld, er zijn welliswar momotheïstische- god- alleenheerser culturen geweest, maar een nog groter aantal culturen met een alleenheersers die zich bedienden van een rijk pantheon aan goden, zelfs goden van hun onderworpen volken...

[Achnaton]

Klopt wel ongeveer, het eerste bekende monotheisme mij bekend is die van waar ik mijn nickname aan verleend heb, eigenlijk was het een protest tegen
de macht van de heersende priesterklasse.
Het schijnt zelfs uit de schaarse vondsten van die tijd dat hij eigenlijk helemaal niets op had met (poly)theisme, tovenarij en geestesbezwering bijvoorbeeld was verboden, de verering van de Zon was een noodoplossing en surrogaat voor de tradities en vervanging voor rituelen. Aanvankelijk was de stichting van het nieuwe rijk en stad Achet-Aton een verademing waarin kunst techniek(irrigatie kalenders ed) en bouwkunst floreerde, uiteindelijk is de macht door de Priesters herwonnen zijn volgelingen onderworpen en alles wat aan hem herinnerde gepoogd te verwijderen. De gemaakte slaven waarschijnlijk de latere Joden hebben met Mozes de ideeen meegenomen zoals het stichten van een nieuw "beloofde" land en het monotheisme, voor wie er zich in verdiept zal ook merken dat in aanvang van het Judisme er ook onenigheid was over de invulling van G'd , Mozes zelf werd niet toegelaten(waarom?) en als compromie hiervoor werd afgesproken het woord G'd niet te gebruiken.
Iets wat heden ten dagen door iedere geestelijke tot op het bot ontkent word en met voeten getreden.

[doctorwho]

http://home.wxs.nl/~hwdenie/burkert.htm

[bad_religion]

De gemaakte slaven waarschijnlijk de latere Joden hebben met Mozes de ideeen meegenomen zoals het stichten van een nieuw "beloofde" land en het monotheisme, voor wie er zich in verdiept zal ook merken dat in aanvang van het Judisme er ook onenigheid was over de invulling van G'd

Dit laatste is niet correct volgens archeologische bevindingen. Sterker nog, Mozes en Jozua hebben geeneens besstaan maar zijn onderdeel van een politiek / godsdientstig geschrift van de Israelische stam Judeah. Niets wijst op het bestaan van Mozes en of Jozua.

Amenophis IV (1377-1358), Echnaton dus, wilde het veelgodendom niet opheffen door Amon Ra tot de enige god te maken. Zijn monotheïsttisch streven was er op gericht de macht van de Thebaanse priesterklasse te breken en de koningsmacht te versterken door tempelgoederen naar de kroon te trekken.

Voor religieuze en estetische belangen verzuimde Echnaton (Amenophis IV) zijn plichten aan de buitenlandse poltiek met allle gevolgen van dien.

Tevens hebben de meeste Egyptenaren niet met Osiris, Hathor en Horus willen breken hetgeen hij vervolgde.


Omstreeks deze tijd was er een groep vanuit de Kanaänitische bevolking aan het groeien, namelijk de Israelieten, die geenszins mono-theïstisch waren. En wanneer we echt van een monotheistische JWH kunnen spreken is het ongeveer 800 VC, deze werd aanbeden door de arme (en minderheid) Judea. JWH verschilt gigantisch met Amon-Ra
daar JWH transcendent was. Noord Israel aanbad nog gewoon de Kanaänitische goden. De uittocht van Egypte is gebaseerd op een veel ouder verhaal, namelijk die van de Hyksos.

De Hyksos waren een semitisch volk die egypte binnen vielen, (de Hyksos hadden strijdwagens en paarden) en zich vestigden in Goshen! Deze zijn omstreeks 1570 Vcr door Ahmose diep in het land van Kanaän verdreven...

Zo is er ook intensief gezocht naar de rijken van David en Salomo, deze hebben nooit bestaan. Na het uiteenvallen van het machtige noord Israel is dit verhaal opgeschreven om de "zonden" tegen JWH op noord Israel te schuiven (omstreeks 700 vCr) Noord Israël is altijd machtiger geweest dan het arme Judeah, en de bijbel is zo geschreven dat de samenkomst van Noord Israel met Zuid Israel door de genade God's kwam..

Overigens, een opmerking ten zijde, JWH is voornamelijk een semitische god, dit komt overal in uitdrukking in de bijbel. Enuma Ellisj (Het Babylonische scheppings verhaal) bevat veel symboliek die in de bijbel (maar ook de Koran) voorkomt. Enuma Ellisj is een produkt van tweeduizend jaar, waarin men ook kan zien dat goden die voorheen populair waren naar de achtergrond worden gedrukt. Het Gilgamesh Epos bevat veel dingen die de bijbel ook bevat. De aanbidding van Marduk in Babylon begon ook monotheïstsche trekjes te krijgen.

Vraag is, bestaat monotheïsme wel, misschien onder de noemer, maar ik denk dat monotheïstische godsdiensten vandaag de dag genoeg relieken en favorieten hebben om ook te aanbidden....

[human2005]

Ik ben in mn stukje iewat kort door de bocht, maar ik denk dat mijn conclusie toch in grote lijnen klopt.
doctor who bedankt voor de link.

[Achnaton]

Vraag is, bestaat monotheïsme wel, misschien onder de noemer, maar ik denk dat monotheïstische godsdiensten vandaag de dag genoeg relieken en favorieten hebben om ook te aanbidden....

Het ging me er geenszins om je opmerking te ondergraven en de preciese gang van zaken destijds is gewoonweg niet netjes gedocumenteerd, dus je kunt wel blijven discussieren over het wel en niet bestaan van `historische´ figuren, wel is door de redelijke intacte opgraving van het graf van Toetanchamon wel duidelijk dat de historische gegevens van de "ketterfarao" redelijk klopt maar over details kun je twisten natuurlijk. Over dat andere verhaal dat van Mozes wilde ik allleen de synchronie benadrukken niet een bewijs, maar vooral ook de discussie die destijds speelde namelijk het spelen met invulling van religie, zoals je zelf zegt goden werden engelen enzovoorts, men deed maar wat, en iedere nieuwe heerser vulde het weer in naar zijn behoefte. Hieruit alleen merk je dat de mens zelf en de mens alleen alles met betrekking tot religie vorm gegeven heeft en zeker niet G´d.
( oftewel G´d= menselijk product)

[bad_religion]

Nou, de preciese gang van zaken illustreert juist zo goed dat de god(en) door mensen worden gemaakt en voornamelijk volgens de behoefte van die mensen, de waarheid wordt hier altijd met voeten getreden. Aan alle veranderingen die men (probeert) door te voeren in het aanbidden van god(en) ligt een puur menselijke behoefte ten grondslag. Een preciese uiteenzetting van deze geschiedenis legt deze dan ook bloot. Vaak geheel in de weerzin van de bestaande geloven die hun symbolieke waarheden als "de waarheid" hebben verheven terwijl oudheidkundig onderzoek en archeologie anders uitwijzen. Vanuit deze laatste optiek verschuift hun geloof naar de trede één van de zovele mythische verhalen....

P.S. Over de ketterfarao bestaan ook voldoende bewijzen, helaas gebeurt het nogal eens dat het mono-theïsme van Echnaton in verband wordt gebracht met het monotheïsme van de Judeërs, vandaar mijn uitwijding...

Met vriendelijke groet.....

[molleboon]

citaat BadReligion : Dit laatste is niet correct volgens archeologische bevindingen. Sterker nog, Mozes en Jozua hebben geeneens besstaan maar zijn onderdeel van een politiek / godsdientstig geschrift van de Israelische stam Judeah. Niets wijst op het bestaan van Mozes en of Jozua.

Heb je artikelen hierover op interneet waar ik dit kan verifiëren/nalezen Bad Religion?

[bad_religion]

Dit heb ik uit een boek;

The Bible Unearthed
Archeology's new Vision
of Anciient Israel and the Origin
of it's Sacred texts

Israel Finkelstein and Neil Asher Silberman.
ISBN 0 - 684 - 86973 - 6


Een ander interessant boek is;
Enuma Elisj
Het Babylonische scheppingsverhaal
Selma Schepel
ISBN 90 - 202 - 1962 - 6

[Akkersloot]

Het door een god uitverkoren volk geloof lukt natuurlijk alleen maar als je het bestaan van maar één god propageert.

De invoering van het monotheisme in het oude Egypte mislukte. Maar Mozes had meer succes.