In onze op consensus gerichte poldercultuur lijkt dit soort inperkingen van het vrije woord vanzelfsprekend, maar al bij een eerste onderzoek blijkt dat voor een zeer ruime formule is gekozen die allesbehalve vanzelfsprekend is.
Beschouwen we om te beginnen de categorieën die niet mogen worden beledigd. Het betreft allereerst groepen die zich op biologische gronden onderscheiden: op grond van «ras». Daarnaast zullen ook zij van belediging worden gevrijwaard die zich door «godsdienst» of «levensovertuiging» afzonderen, dat wil zeggen door een gekozen identiteit. Tot slot is ook beschermd een tussencategorie van «seksuele geaardheid» — wellicht aangeboren maar toch ook betrekking hebbende op levenskeuzen en gedragsvormen.
De categorieën zoals die er thans liggen, zijn tegelijk willekeurig beperkt en allesomvattend. Allesomvattend, omdat alle typen van groepen aan de orde zijn — van biologisch gegeven tot clubs die zich op een idee verenigen. Het is dus niet alleen strafwaardig om de mening te ventileren dat erfelijk bepaalde groepen minder waard zijn dan andere, het is ook verboden om uit te spreken dat een levensbeschouwing zodanig verderfelijk is dat de keuze daarvoor uitdrukking is van morele verdorvenheid. Ook dat is immers beledigend.
Tegelijk is de tegen belediging beschermde categorie echter onlogisch en willekeurig beperkt: zo blijft geslacht onvermeld en treffen we slechts twee beschermde seksuele geaardheden aan. Ook nationaliteit blijft buiten beschouwing; evenals sociaal-economische klassen: het is onder Artikel 137 niet verboden om haat te zaaien tegen optiehandelaren of zwervers en bedelaars. Kennelijk hebben sommige groepen volgens de wetgever minder bescherming nodig dan andere, al is daar geen zinvol argument voor gegeven.
Er is blijkbaar nog van alles te zeggen. En dat lijkt ook nog ‘fatsoenlijk’ te kunnen. Maar… wat is ‘fatsoen’ en: wat is de rol van ‘fatsoen’ in een samenleving en: wie of wat maakt voor wat en wie uit wát ‘fatsoen’ is en: op grond waarvan kan dat worden uitgemaakt?
Groeten.
Fons.