Waarom Boeddhisme óók niet deugt.

[fbs33]

Ik denk dat 'onthechting' een onbereikbaar streefdoel is zolang je een lichaam hebt met behoeften die, hoe je het ook bekijkt andere vormen van leven (inclusief de eigen vorm!) schaden.
Dat houdt een (van nature!) een kwaadwillige baby in uit noodzaak om zijn lichaam voor sterven te behoeden. (het zal ook drinken als het dodelijk zou zijn voor de moeder om na een tijdje weer hongerig te zijn om dán daarna alsnog te sterven bij gebrek aan moedermelk!)
In de praktijk overleeft de moeder doordat haar lichaam geen melk meer geeft om haar lichaam (van nature) te beschermen.
In werkelijkheid is er van kwade wil geen sprake maar zijn er 'invloeden' aan het werk die buiten de on/bewuste wil de aanmaak van melk verhinderen etc. en de baby doen drinken zelfs als het dodelijk voor de moeder zou zijn.
De 'levensdrang' als uiting v.d. gezamelijke wil van alle componenten waaruit het lichaam bestaat om maar niet uiteen te vallen tot de atomen waaruit ze zijn opgebouwd?
Zowel bij de baby als de moeder? (Een bestaande onbewuste 'vrije' wil waar de noden v.h. lichaam de dienst uitmaken?)

Je bent dáár verre voorbij het punt van een 'bewust' streven naar onthechting want dat gaat niet verder dan het absolute minimum dat nodig is om in stand te blijven als lichaam.
En dán zondig je tegen het idee van onthechting met het 'Niets' (Nirwana) als beloning m.i. (en is het tot onzin verworden, vooral als je jezelf afvraagt "Waarom"? )
Want de ontstane ruimte wordt (van nature) opgevuld met nakroost en ben je weer terug bij 'af'

Daarnaast is het heel onpraktisch als je bedenkt dat door de hang naar luxe en gemak er vele mensen zijn die hun bestaansminimum met het produceren ervan verdienen!
Het zou de tijden van PolPot en Mao terug brengen die hun intelligentia het land opjoegen om te gaan boeren! (gedwongen onthechting?)

[Kronos]

@Socratoteles,

We mogen dan egoïstische apen blijven, de ene aap is toch de andere niet.


@Devious,

Het gaat om een spontane handeling, omdat het leven in feite alleen maar wil leven, bij wijze van spreken. Ergens valt daar ook een wetenschappelijke verklaring aan te geven. Als we beweging bij iemand anders zien, dan gebeurt er in onze hersenen hetzelfde als wanneer we zelf die beweging zouden maken. De bepaling of wijzelf die beweging wel of niet maken komt later. Zo ook bij het waarnemen van emoties bij de ander. Als we iemand zien huilen huilen we (in onze hersenen) onvermijdelijk mee (alsof we zelf huilen). Daarna pas wordt onderscheid gemaakt. Dit proces gaat uiteraard heel snel en we weten meteen dat het de ander is die huilt en niet wijzelf. Maar de kiem tot medeleven gaat dus aan de mogelijkheid ons af te sluiten vooraf.

[Cluny]

Schijt hebben aan iets.
Eene sedert de 17de eeuw voorkomende zeer gemeenzame, platte uitdr. voor: niets om iets geven; eig. iets beschouwen als schijt, dus iets verafschuwen, van iets walgen; vgl. hd. mir liegt Dreck daran; einen (alten) Dreck!; merd (fr. merde) aan iets hebben (zie no. 1504), kak aan iets hebben; op iemand -, in iets schijten (reeds in de middeleeuwen; hd. scheiszen auf etw.); Sewel, 198: ik kan hem wel dryten, I laugh at him; Sartorius III, 7, 92: Schijt conscientij alst gelt cost; IV, 31: Schijt eer, 't geldt is de man; fri. skyt geweten, as tjild kostet (vgl. 17de eeuw kak rijk, ik geef niet om rijkdom); Huygens VI, 109:

Op het secreet.
Het gaet wat slordigh; maer
Al evenwel is 't waer:
Als ick hier ben geseten
Heb ick de schijt van 't eten.

Harreb. II, 248; Sjof. 274: Ze had schijt aan al de bure; Mgdh. 247: Dan kan het je niet meer verdomme wat ze van je zegge.... dan heb je schijt aan de praatjes; bl. 284; Kmz. 188; enz. Zoek. 129: Ogh! heb-ie doar óók al 'n meening over? Kak op oe meening. Bij Opprel, 46: beschijten, er voor bedanken, niet willen doen; Waasch Idiot. 104: beschijten, verachten, misprijzen; Teirl. II, 101: op iemand of iet kakken, er zich niet om bekreunen; 17de eeuw: iemand bedrijten, beveesten, minachtend bejegenen, hoonen; fr. chier sur quelque chose. In Zuid-Nederland zegt men hier en daar: de prot (wind, veest) van iets hebben (Schuerm. 150 b) naast den schijt van iets (of iemand) geven, den bras van iets (iemand) geven, en evenals bij ons op iets of iemand schijten, er den brui van geven, minachten (De Bo, 993 a; Schuerm. 588 b; Antw. Idiot. 1077; Waasch Idiot. 577 b; Rutten, 200; Tuerlinckx, 551) naast dat 't schijt, 't is mij onverschillig, ik geef er niet om (Antw. Idiot. 1078); fri. dêr hak 'e skijt oan.

Is er een bruggetje mogelijk tussen deze oer-hollandsche uitdrukking en het aziatische boeddhisme?

[bipolair]

Nu, in een proces dat al enkele duizenden jaren bezig is, worden we meer en meer bewust van de mogelijkheid tot zelfrealisatie te komen. Dat betekent dat we de betrekkelijkheid van de identificaties waaruit het ego bestaat gaan doorzien. We zijn niet de gedachte 'ik' in ons hoofd, maar het bewustzijn waarin die gedachte opkomt.

Stel nu eens dat we een felle kritiekaster zijn over het hiermee gepaarde individualisme dan zouden we al te graag aangeven dat individualisme en zelfverwerkelijking a- moreel is zodat onze maatschappij lijd aan moraal vervlakking.

Stel nu dat we zelfverwezenlijking van ieder individu te hand en te tand willen verdedigen, we zouden dan kunnen stellen dat alle reeds maatschappelijke normen en waarden ondergeschikt zijn aan de (a morele) zelfverwezenlijking.

In beide gevallen hebben we echter een moreel vervlakking gecreëerd die beide bestaan uit een misvatting. Voor zelfverwezenlijking heb je een maatschappij nodig met morele waarden om het belang en de authenticiteit van je eigen beslissingen te waarborgen of te testen. Maar dat niet alleen, het dualisme tot individualiteit en collectiviteit wordt al ondermijnt omdat "het recht tot zelfverwezenlijking" een maatschappelijk moreel is en de laatste eeuwen opgang heeft gedaan.

De vraag is dan, voor zelfverwezenlijking hebben we dus een horizon nodig om onze authenticiteit te waarborgen. Deze horizon is in de maatschappij te vinden, hoe moet je nu onthechten zonder morele vervlakking aan alles te gaan toeschrijven?

[Kronos]

@bipolair,

Op zich interessante bedenkingen die je maakt, maar ik deel niet de onderbouw en daarmee niet de noodzaak van je stellingen.


@cluny,

Ik zie wel een bruggetje tussen die oer-hollandse uitdrukking en het boeddhisme.

Voor de leerling die de weg aanvangt zijn alle leringen als schitterend goud, voor diegene die het tot het einde gegaan is zijn ze alle drek.

(Hui-neng, de 6de patriarch van zen, die de sutra's scheurt.)

Maar blijkbaar is het nooit goed. Eerst deugt het boeddhisme niet omwille van opgelegde regeltjes, als het dan uiteindelijk al die regeltjes afgooit, dan deugt het niet omwille van die vrijheid.

---

De middenweg is hier duidelijk nog lang niet gevonden. Het leven in de open ruimte van de bevrijde geest, op het scherpst van de snee tussen zijn en niet-zijn.

[Joe Hn]

Ik kan bij jou ook geen enkele middenweg, bevrijding, verlichting of "nirvana" vinden. Je kan er wel over praten, maar werkt het ook? Werkt wat je zegt ook voor jou ... ?!

En kijk eens rond in de wereld. Is er 1 leer/levenspad/ideologie die het veel beter doet dan de rest? Nee, wacht. Niet beter. Goed! Is er een - eentje maar - die het GOED doet .... ?

Met je hoofd in de wolken en je voeten van de grond,
loop je nergens heen ...

(maar, 'k weet het, zweven voelt wel fijn, net alsof je niet gebonden bent)

[Kronos]

@Joe Hn,

De wetenschap doet het veel beter dan de mythologie.
Experiment en onderzoek werken veel beter dan dogmatisch geloof.

Zoals ik al eerder heb geschreven, ik ben geen boeddhist. Wat mj interesseert is inzicht in de/mijn realiteit. Vele verschillende goed doordachte denkwijzen bestuderen heeft mij helpen inzien dat hoe dicht een denkmodel ook bij de realiteit komt, het altijd een denkmodel blijft. Ik laat mij niet verstrikken door zo'n model, maar het denkmodel dat het meest in harmonie is met de werkelijkheid, daar gaat mijn voorkeur naar uit en het blijft altijd vatbaar voor verfijning en verandering.

Is dat geen heel wetenschappelijke benadering?

Ik herken en erken dan ook zonder problemen de allerhoogste rationaliteit in de wetenschap. Waar het subject (wij als onderzoeker) tegenover het object (dat wat onderzocht wordt) komt te staan. Wetenschap is de partituur van het muziekstuk 'de kosmos', zeg maar.

Voor hoe wij als schepsels van de natuur aan die natuur gebonden zijn, aan de ritmes ervan, ons etend, schijtend, sexend, slapend en ademend lichaam, het harmonieus ondergaan van die 'gebondenheid', daarover ben ik nergens meer wijsheid tegengekomen dan in het taoïsme. Als klein nietig subjectje met de geluidstrillingen van de muziek, de immense kosmos, meevibreren. Heerlijk.

Maar wat mijn mystieke beleving en inzicht betreft, daarin leent het boeddhisme mij het meest. Bij mijn weten bestaat er geen ander zo uitgewerkt coherent filosofisch systeem en spiritueel pad, dat zich zo realistisch op de onotkoombare waarheid van het lijden stort zonder er op te pletter te storten, maar integendeel daar de hoogste wijsheid en het diepste inzicht uit weet te halen om dat lijden te transformeren.
Daar komt een hogere vorm van emotionaliteit (geen ik-gerichte sentimentaliteit) aan te pas. Ten volle het lijden van de ander ook onder ogen zien, daarbij kunnen blijven, er een mee worden. Mededogen en liefde voorbij de grenzen van ego.
Wat het muziekstuk betreft, muziek was er nog niet. Alleen een partituur en wat geluidsgolven. Pas wanneer ik als emotioneerbaar luisteraar (subject) kan versmelten met het geluid (object) kan er echt sprake zijn van 'muziek'.

Daarmee heb ik drie dimensies van mijn 'bestaan' geschetst. In subject en object weergegeven ziet dat er zo uit:
s<>o (rationaliteit), s<o (naturaliteit) en s=o (mysticiteit).


Wat jouw persoonlijke vraag aan (of eerder oordeel over) mijn persoon betreft; ik vind mijn balans wel. Het lukt mij meestal redelijk om rationeel te zijn als de situatie dat vraagt. Ik voel me uitstekend in mijn vel, dat prachtig stukje puur natuur. En ik mag een beetje proeven van de allerhoogste mystieke realisatie die voor een mens weggelegd is. Mij hoor je niet klagen.


Dit topic gaat over boeddhisme en daar weet ik dus wel wat van. Daar schrijf ik dan over en mensen vormen zich plaatjes van andere mensen. Kronos is een religieuze zweverige boeddhist. Men doet maar. Het interesseert mij niet wat mensen over mij denken. Ik ben geen gedachte in mijn hoofd en al zeker niet in hun hoofd. Zoiets zei de wijze Nisargadatta ook eens.

Maar natuurlijk praat ik hem maar wat na. Het interesseert mij wel. Ik wil dat jij en cluny mij nen hele toffe vinden. Dat we vrienden worden en samen boeddhistje gaan spelen.

[Joe Hn]

Ik vind niet dat de wetenschap het beter doet dan mythologie.

Misschien dat ik ook ietswat onhandig mijn vraag heb geformuleerd.
Natuurlijk werkt jouw manier, voor jou. Je bent er immers.
Hoe zou iemand ooit van een ander kunnen zeggen, dat
zijn manier niet voor hem of haar werkt? Mijn excuus.

De verbondenheid, de eenheid, het geheel kun je alleen ervaren.
Ervaringen moet je ervaren, gevoelens moet je voelen, praten
of schrijven blijft slechts bij woorden. Woorden slaan op de realiteit
als een tang op een varken met een pet.
Wijsheid haal je uit het leven, niet uit woorden. Hoe vaak je niet over
iets hoort "wat woorden niet kunnen omschrijven" (gevolgd door complete
homerische vergelijkingen, om de verwarring alleen maar groter te maken).

Alle wijze woorden waarmee boeddhisten hun wereld verklaren en "bezielen" zijn leeg, als je ze niet kan leven. Het bestaan, het leven, is in die zin leeg, dat er geen doel is. Er is geen absoluut doel, geen finish of nirvana om te bereiken. Elke doelgeving (opvullen van leegte?) is dan ook in de kern zinloos.
En daarom kan ook het boeddhisme niet deugen.

Omdat zaken zoals "de hoogste wijsheid" en "het diepste inzicht" sprookjes zijn, en het lijden onontkoombaar. Just enjoy it.

[Kronos]

Voilá, nu zijn we het helemaal eens. NIrvana kan dan ook niet bereikt worden.
Het is een realisatie. Je geniet het of je geniet het niet. In die zin is er ook geen
middenweg.

[Injetta]

De ene mens voelt zich aangetrokken door het Boeddhisme en het filosofische eraan, de ander aan het spirituele. Weer een ander is door opvoeding gewoon het Boeddhisme opgedrongen.
De een probeert de essentie van de geschriften en de leer te doorgronden, de ander gaat voor de duidelijke leefregels en de heel kermis erom heen....

Het zal mij een worst wezen wat het NIrvana en onthechting precies zijn volgens de Boeddhistische leer. IK kan het proberen te begrijpen, maar dan is nog steeds míjn interpretatie en míjn invulling ervan.

Ik vind eigenlijk dat er geen officiële religies zouden moeten bestaan. Geen constellaties met rangen, standen, met rituelen, met regels, met leringen die je moet begrijpen of gewoon maar moet aannemen.

Zodra het een religie is geworden waar je je officieel toe kunt bekeren of waar je door geboorte of een of ander ritueel toe behoort, is het "mis". Want dan gaan mensen hun kinderen in die leer opvoeden. Het kind weet niet beter en denkt dat dat de Waarheid en het Juiste is. Het kind krijgt geen kans om zijn eigen Waarheid/Waarde te ontdekken. Dat kind moet zich als volwassene daarvan losrukken of overstappen naar een andere religie, of hij gaat braaf in dezelfde religie verder zonder zich iets echt af te vragen.

Er bestaan een aantal spirituele geschriften/bronnen die in de loop der mensheid zijn ontstaan. Waarom kunnen we die niet laten voor wat het is, en ieder mens de gelegenheid geven om op het moment dat hij eraan toe is, zelf op onderzoek uit te gaan.
Dan kan iemand plukken uit van alles en nog wat en zo zijn eigen Levensvisie en Waarheid opbouwen.

Regels rondom moraal en goed/kwaad die zijn prima te snappen door een samenleving los van een religie. OOk zonder religie weet men wel wat goed/kwaad is.
Kant heeft daar hele interessante dingen over gezegd.
Daar heb je echt geen God of Boeddhistische leer/levenswijze voor nodig.

Voor mij is Boeddhisme gewoon een religie omdat het zich als zodanig manifesteert. Het gedraagt zich als religie. Mensen voeden hun kinderen Boeddhistisch op.
Er zijn rituelen, er is een gemeenschappelijke bron en leer van waaruit men geacht wordt te denken/leven. Dat staat volkomen los van het feit wát het Boeddhisme wel/niet voorstaat.

Tuurljk is het ook mogelijk om je als niet Boeddhist te verdiepen in de bronnen en daar prachtige dingen in vinden die waarde voor je hebben je die je misschien wel omarmt.
Maar dat zegt totaal niets over het Boeddhisme als religie. Want dat blijft het.
En het kan ook nog dat je persoonlijk Boeddhisten vredelievende mensen vindt, maar dat maakt Boeddhisme daardoor niet ineens anders of beter dan een andere religie. Want het wezenlijke van een religie blijft. Het verleidt mensen om het van jongs af aan klakkeloos aan te nemen en het als een absolute Waarheid te zien. Het verleidt mensen om elkaar gedrag op te dringen.

Je kunt ook als niet Islamist je storten op de Koran of als niet Christelijke de Bijbel. En dan kun je daarin wellicht waarden vinden of een openbaring die je aanspreekt of raakt. Maar ook dat zegt wederom niets over die religie.

Zolang mensen religies nodig hebben om zich aan vast te klampen en daarbij ook anderen (of andere volkeren, of hun kinderen, of wie dan ook) levenswijzen en de leer willen opdringen en het beschouwen als de Waarheid: is er geen ruimte voor de echte Waarheid en de ervaring van het wezenlijke van het Leven. (wat die ook moge zijn).

Want mensen ervaren wat ze denken te moeten ervaren!
Als een Christen een soort van "spirituele ervaring" denkt te hebben, ziet/hoort hij Jezus of Maria.
Een Moslim ervaart Allah
Een Boeddhist vangt een glimp op van het Alles en NIets en de Leegte.
Een Atheïst ervaart het als er is "Iets".....

Waarschijnlijk gaat het om dezelfde ervaringen waarbij mensen even een moment van het grootse en overweldigende van het Leven ervaren. Ze ervaren wellicht even een besef van de eeuwigheid en de levenskracht. Maar die ervaring wordt gekleurd door hun geloof/religie/leer.

En.... omdat er ook heel veel mensen zijn die die ervaringen niet hebben, klampen ze zich dan maar vast aan hun gebeden, hun heilige boeken, de heilige Leer. En gaan hun best doen om er dan dicht bij te komen.
Ze kunnen zichzelf zelfs gaan verbeelden dat zíj hun religie écht snappen en gaan prediken...

Religie ontneemt de mens in mijn optiek de mogelijkheid tot diepere inzichten te komen van zichzelf, het leven en de werkelijkheid. Religie maakt dat je voortdurend door een gekleurd glas kijkt en het vervormd en vertroebeld je beeld. Alleen dat heb je zelf niet door omdat je zo bent opgevoed of omdat je je helemaal het laten meeslepen en zonder dat je het beseft de grondleer hebt overgenomen als waar en echt.

En dit alles geldt dus net zo voor het Boeddhisme als welk ander "isme" of "dom" dan ook.

[Kronos]

Een mooi stukje heb je geschreven Injetta. Toch lijkt het mij belangrijk niet alles te veel over een kam te scheren.

Het atheïsme deugt ook niet omdat kinderen dan atheïstisch opgevoed worden? Is dat zo? En wat deugt er dan per defintie niet aan het atheïsme wat de opvoeding van kinderen betreft? Hetzelfde geldt wat mij betreft voor boeddhisme. Er is bij mijn weten geen enkele boeddhistische wet die stelt dat een boeddhist van zijn kinderen ook boeddhisten moet maken. Boeddhisten zullen gewoon hun waarden aan hun kinderen doorgeven zoals niet-boeddhisten hun waarden aan hun kinderen doorgeven. Als dat een probleem vormt zal dat vooral zijn door de manier waarop dat gebeurt.

En op plaatsen waar een bepaalde religie helemaal verankerd zit in de traditie, is er voor kinderen inderdaad te weinig ruimte om in alle vrijheid zelf op zoek te gaan naar wat bij hen als individu het beste past. En dan zijn ze al boeddhist, katholiek of moslim nog voor ze kunnen lopen en praten.

Of atheïst. Stel dat je van je atheïstische ouders niet mág geloven en vernederd wordt als je dat wel doet. Dat je beknot wordt in je spirituele aspiraties, ze met de grond gelijk gemaakt worden, doordat je steeds wordt voorgehouden dat je niet meer dan een aap bent.

[bipolair]

@bipolair,

Op zich interessante bedenkingen die je maakt, maar ik deel niet de onderbouw en daarmee niet de noodzaak van je stellingen.

Ken je dat eens toelichten, wat deel je niert en waarom niet...

[Cluny]

@cluny,

Ik zie wel een bruggetje tussen die oer-hollandse uitdrukking en het boeddhisme.

Voor de leerling die de weg aanvangt zijn alle leringen als schitterend goud, voor diegene die het tot het einde gegaan is zijn ze alle drek.

(Hui-neng, de 6de patriarch van zen, die de sutra's scheurt.)

Maar blijkbaar is het nooit goed. Eerst deugt het boeddhisme niet omwille van opgelegde regeltjes, als het dan uiteindelijk al die regeltjes afgooit, dan deugt het niet omwille van die vrijheid.

---

De middenweg is hier duidelijk nog lang niet gevonden. Het leven in de open ruimte van de bevrijde geest, op het scherpst van de snee tussen zijn en niet-zijn.

Je woorden doen me niets, een witte pagina zou hetzelfde effect hebben.
Het plaatje kom ik wel waarderen
Wellicht zit hier wel een bruggetje.
Oosterse kunst.



Ooit deed ik wat met het japanse bordspel Go. Daardoor kwam ik in aanraking met japanse houtdrukkunst waarop Go-spelers afgebeeld werden.
De artistieke kwaliteit van deze houtsnede afdrukken, Ukiyo-e, is hoog.
Ik vind het best wel grappig dat ik via dat moeilijke en ozo abstracte Go ik deze kunstvorm ben gaan waarderen.
En het hoeft ook helemaal niets meer met Go te maken te hebben, landschappen en Warriors en mooie dames in kimono, allemaal even mooi.

[Prodigy]

@Injetta
Ik kan me goed vinden in jouw mening, overigens zie ik bij mezelf ook raakvlakken met de ideeën van Kronos.

Wat betreft het fenomeen religie sla je de spijker op de kop, religie is gevaarlijk omdat het gaat om een interpretatie die tot hogere waarheid wordt verheven en vervolgens met de paplepel wordt ingegoten. Religie belemmert het vrije denken in die zin ernstig. Een ieder moet bepaalde "wijsheden" vrij kunnen interpreteren en zijn levensvisie/-wijze kunnen vormen vanuit wat door hem/haar als waarheid wordt ervaren. Jouw waarheid kan daardoor verschillen van mijn waarheid en dat stelt ons beide in staat tot het vinden van geluk of het opmerken van de aanwezigheid daarvan. Zolang we deze ideeën niet aan elkaar gaan opdringen is hier niets verkeerds aan.

Bij elke religie wordt deze grens overschreden, bij de Islam het meest en naar mijn idee bij het Boeddhisme en Taoïsme het minste. In dat opzicht valt er wat te zeggen voor het Boeddhisme. Daarnaast zie ik wel in een degelijk verschil in de basis van de verschillende religies. De Koran en de bijbel bevatten nogal wat, zacht uitgedrukt, discutabele passages. Uiteindelijk is dit wel de basis van waaruit het monotheïsme zich in al zijn vormen manifesteert. De aversie die ik bij deze boeken ervaar voel ik niet wanneer ik passages uit de Pali canon lees. De onverdraagzaamheid, het geweld en het ophangen van het totale bestaan aan de mystieke gezagvoerder ontbreekt. Maar goed, dat kan ook persoonlijk zijn.

[Kronos]

Inderdaad mooi kunstwerk, cluny. Ik vind de taoïstische landschapschilderkunst ook heel bijzonder. Daarin wordt ook een beetje duidelijk hoe ons denken bepaald hoe we naar dingen kijken. Aan lijnperspectief bijvoorbeeld hadden die schilders een hekel. Zij zaten ook niet met olieverf laagje per laagje aan te brengen om een berekende perfectie te bereiken maar met intuïtieve penseelstreken wisten zij de krachtlijnen van een landschap weer te geven, na eerst vele malen dat landschap in zich opgenomen te hebben, soms maanden lang. Als dat 'werk' klaar was, dan pas werd het in een keer geschilderd, niet eens op locatie, maar vanuit zichzelf. Als er al mensen in hun schilderij voorkwamen, dan waren die heel erg klein en nietig tegenover het landschap.



De 'Rode Rots', van Wu Yüanchi (ca. 1195 n.Chr.)


Vergelijk met bijvoorbeeld dit Italiaanse werk uit de 15de eeuw van Andrea Mantegna.



Het is volgens mij maar pas door zich te verdiepen in andere culturen dat men beter zicht krijgt op de beperkingen van de opvattingen uit de eigen cultuur. De ene visie is niet meer waar dan de andere. Ze zijn allemaal waar maar geen enkele is helemaal waar. Een goed voorbeeld is het bioritme, dat in het westen enkele decennia geleden nog als zweefpraat en vage nonsens werd afgedaan. Tegenwoordig wordt het bioritme door zowat iedereen herkent. In het chinese denken bestaat het al duizenden jaren. De hele taoïstische visie ontwikkelde zich rond de natuurlijke ritmes, van seizoenen, dag en nacht, de adem enz...



En boeddhistische kunst, mandala's gemaakt met gekleurd zand. Een minitieus werkje dat veel tijd in beslag neemt en een oefening is in concentratie, aandacht en geduld. Als het klaar is wordt het in een keer weggevaagd. Zo vergankelijk zijn ook onze levens en de vreugde, voor de boeddhist tenminste, bestaat erin daar ondanks, of dankzij zelfs, die vergankelijkheid, temidden van en met andere levende wezens, een mooi kunstwerk van te maken.