Een apocalyptische draai

[PietV.]

Geschreven door Jean Wagemans

Politici veranderen wel eens van standpunt. Maar de volgelingen van de Amerikaanse onheilsprofeet Harold Camping blijken absolute meesters in het draaien.


Als de voorspelling van Camping was uitgekomen, dan had u deze column niet kunnen lezen. Hij dacht namelijk zeker te weten dat de wereld op 21 mei 2011 zou vergaan (RD Magazine, 18 mei 2012).
Camping zette een enorme campagne op om de bevolking te waarschuwen. Billboards, bumperstickers, radioshows, geen middel liet hij onbenut om iedereen ervan te overtuigen dat het einde der tijden nabij was.
De voorspelling is niet uitgekomen. Maar dat wist u al.

Later

Nu zou je verwachten dat Camping daardoor geen enkele volgeling meer heeft. Maar dat blijkt niet het geval te zijn. Ze geven er gewoon telkens een andere draai aan.
Dat begon al toen de bewuste 21 mei 2011 voorbij was, en de voorspelde ramp zich niet had voorgedaan. Sommige volgelingen zeiden toen dat het nooit God’s bedoeling was geweest om het plan echt uit te voeren. Maar alleen om de mensen te waarschuwen.
Andere zeiden dat het drie dagen later zou gebeuren. Om drie dagen later te zeggen dat het zeven dagen later zou gebeuren. Om zeven dagen later te zeggen dat het veertig dagen later zou gebeuren.
En nu, een jaar later? Nu zeggen ze dat het een test was. Een test om te kijken of hun geloof wel echt is.

Moeite

Waarom zouden de mensen zich al die moeite getroosten? Het is toch veel gemakkelijker om afstand te nemen van iets dat onwaar is gebleken?
Misschien is er een ander mechanisme aan het werk. Het was Tom Bartlett, de auteur van het hierboven aangehaalde artikel, in ieder geval opgevallen dat zich onder de volgelingen van Camping best slimme mensen bevonden: “You don’t have to be nuts to believe something crazy.”

Voorspelling

Volgens hem ondersteunt dat de hypothese dat hoe sterker mensen in iets geloven, hoe meer intellectuele arbeid ze willen verrichten om het te blijven geloven. Of deze hypothese enige voorspellende waarde heeft?
Laat ik eens voorspellen dat er op 1 september 2012 een definitief einde zal komen aan de publicatie van alle columns op deze site. En nu maar afwachten wie het gelooft…

Tom Bartlett is hier te vinden.

===============================================================================

Een prachtig voorbeeld. In de literatuur staat het beter bekend als cognitieve dissonantie. Het zoveelste bewijs dat sektaristen vasthoudender zijn dan menig persoon kan voorstellen. En het is zo langzamerhand bijna te voorspellen. Hoe mensen zich gedragen in dit soort situaties.

[Hiëronymus]

Een punt dat ik mis in dit stukje is dat niet aangegeven wordt hoe groot zijn aantal volgelingen was voor en na 21 mei. Wat je bijvoorbeeld in het geval van Haggard en Jomanda zag was dat ze na hun 'val' niet anders konden dan door blijven gaan. Ze konden niets anders. Maar hun aantal volgelingen slonk wel en ze gingen weer een stapje terug, Jomanda doet nu bijvoorbeeld weer de kleinere zaaltjes.

Wat is het verschil tussen de groep die er de brui aan geeft? Intelligentie, intensiteit van de beleving? Of juist het idee dat je niet terug kunt keren naar de wereld buiten de sekte? Op de universiteit hadden we afgelopen maandag een gesprek met iemand die in een sekte zat en die cognitieve dissonantie treffend beschreef, die had het er over dat hij al die jaren dat hij in de sekte zat niet zomaar wilde opgeven, als hij er uit ging was het allemaal voor niets geweest.

[PietV.]

Ik mis de getallen ook. Hieronder de link naar het originele stuk. Het is eerder een journalistieke invalshoek dan een zuivere statistische analyse. Er is een vage teneur rond de beweegredenen. Onder het motto: "Ik kan het me niet veroorloven om te twijfelen". Wat overeenkomsten heeft met de beweegredenen van degene, die jij hebt gesproken. Herman Philipse besteedt ook kort aandacht aan dit fenomeen in atheïstisch manifest. Hij refereert naar de kloof tussen opvattingen van sekte en buitenwacht. Dus van onze optiek gezien is het flauwekul. Dit veroorzaakt een onaangename spanning bij het sektelid. Deze spanning kun je verminderen door degene die een andere mening heeft te overtuigen van jouw mening. Dan hoeft hij/zij niet van standpunt te veranderen. Vooral als het desbetreffende standpunt vastgeketend is aan een geloof. Want in dat geval geef je meer op dan een mening.

http://www.religiondispatches.org/archi ... apocalypse" onclick="window.open(this.href);return false;

[Hiëronymus]

Je hebt het over een "onaangename spanning bij het sektelid", ga je er in mee als ik de stelling poneer dat die onaangename spanning vooral te maken heeft met status? In het verhaal van Andre van der Braak, die lid was van de sekte van Andrew Cohen komt dat heel sterk naar voren. Niet alle aspecten kun je één op één projecteren op andere stromingen maar in het geval van eindtijdsgelovigen zal er zeker één punt steeds herkenbaar zijn: "We hadden het idee dat we deelnamen aan een revolutie, die de spirituele scene, en speciaal de boeddhistische, zou wakker schudden. Verlichting was niet oneindig ver weg, zoals de meesten van ons bij andere spirituele leraren en methoden hadden geleerd." en "We voelden ons daarom geweldig, als pioniers.'', in andere woorden: ze voelen zich beter dan alle anderen omdat ze als enige(n) de waarheid kennen. Wanneer je uit dat idee stapt verlies je een heleboel status, je bent niet simpelweg een eenvoudig burgermannetje, nee je bent een eenvoudig burgermannetje dat zijn tijd heeft verspild aan iets wat door 'iedereen' als achterlijk wordt gezien. Dezelfde spanning met de wereld van de ongelovigen, met een van de wereld van de gelovigen afwijkende rangorde, vind je in de 1e brief aan de Korintiërs ook:

18 De boodschap over het kruis is dwaasheid voor wie verloren gaan, maar voor ons die worden gered is het de kracht van God.

Een dwaas heeft een belabberde status, iemand die de kracht van God heeft moet wel status genieten bij wie dat inzien. En de macht van status-gevoel zorgt er voor dat mensen hun fouten niet in kunnen of willen zien, al moeten er hoge prijzen worden betaald:

The threat response from a perceived drop in status can take on a life of its own, lasting for years. People work hard to avoid being "wrong" in a situation, from a simple typesetting mistake, to an error of judgment about a major strategy. Think of some of the big corporate mergers that have gone bad, and the executives involved avoiding any responsibility. People don't like to be wrong because being wrong drops your status, in a way that feels dangerous and unnerving.

When you decide you are right, the other person must be wrong, which means you don't listen to what he or she says, and he or she experiences you as a threat too. A vicious cycle emerges. Being "right" is often more important to people than, well, than just about anything else, at the cost of not just money but relationships, health, and sometimes even life itself. (bron)

[PietV.]

Je hebt het over een "onaangename spanning bij het sektelid", ga je er in mee als ik de stelling poneer dat die onaangename spanning vooral te maken heeft met status? In het verhaal van Andre van der Braak, die lid was van de sekte van Andrew Cohen komt dat heel sterk naar voren. Niet alle aspecten kun je één op één projecteren op andere stromingen maar in het geval van eindtijdsgelovigen zal er zeker één punt steeds herkenbaar zijn: "We hadden het idee dat we deelnamen aan een revolutie, die de spirituele scene, en speciaal de boeddhistische, zou wakker schudden. Verlichting was niet oneindig ver weg, zoals de meesten van ons bij andere spirituele leraren en methoden hadden geleerd." en "We voelden ons daarom geweldig, als pioniers.'', in andere woorden: ze voelen zich beter dan alle anderen omdat ze als enige(n) de waarheid kennen. Wanneer je uit dat idee stapt verlies je een heleboel status, je bent niet simpelweg een eenvoudig burgermannetje, nee je bent een eenvoudig burgermannetje dat zijn tijd heeft verspild aan iets wat door 'iedereen' als achterlijk wordt gezien. Dezelfde spanning met de wereld van de ongelovigen, met een van de wereld van de gelovigen afwijkende rangorde, vind je in de 1e brief aan de Korintiërs ook:

Ik ga hier in mee. Dat status een grote rol speelt in dit verhaal. Tot de ontdekking komen dat je een grote sukkel bent, die veel tijd heeft geïnvesteerd in iets wat nutteloos is, zal maar voor weinigen weggelegd zijn.
Misschien zijdelings. Personen zullen ook hun persoonlijke en maatschappelijke identiteit voor een deel hebben ingeleverd. In hoeverre sta je af van degene die je ooit was? Is het niet gemakkelijker om de nieuwe identiteit vast te houden, ondanks de twijfels die hier bij houden. Ik zie bijvoorbeeld in de harde kern van eindtijdgelovigen personen rondlopen die hun bezittingen weggeven. Hun baan opzeggen en volledig opgaan in het systeem. Dus status geef je op om er een nieuwe status voor terug te krijgen. Hoe moeilijk is het om de oude draad weer op te pakken. Kun je dus je oude vrienden nog onder ogen komen. Of is het gemakkelijker om de persoonlijkheidsverschuiving zo maar te laten. Heb je daar ook iets over gehoord, in de gesprekken met het ex-sektelid.

[Hiëronymus]

Het voormalige sektelid, van der Braak, gaf aan dat hij het relatief eenvoudig had omdat hij a) goed werd opgevangen door familie en oude vrienden, b) vrij snel een goede baan kreeg. Daarnaast heeft hij zijn ervaringen opgeschreven in een boek ('Enlightenment Blues'). Omdat hij snel zijn status terug kon krijgen vermoed ik dat hij niet helemaal representatief is voor de voormalige sekteleden. Andere mensen die bij een sekte gaan hebben misschien een slechte baan en geen opleiding en kunnen bij het verlaten van een sekte niet verwachten dat ze er opeens op vooruit gaan. Daarnaast blijft nog spelen dat zelfs een overdreven angst voor de persoon die de angst beleeft heel reëel kan zijn. Iemand die een goede baan zou kunnen krijgen en met open armen ontvangen zou worden zou nog steeds de angst kunnen hebben werkeloos te worden en door oude vrienden uitgelachen te worden. Daarin zal de relatie van de sekte met de buitenwereld belangrijk zijn: hoe vijandig staat men tegenover de buitenwereld, in hoeverre wordt er gedacht dat de buitenwereld ook vijandig tegen (leden van) de sekte staat.

Wat ik wil weten is a) welke status hebben mensen die lid worden van een sekte, b) welke status hebben mensen binnen een sekte wanneer ze die verlaten?