----------------
Een pagina vol ingezonden brieven in The New York Times van 24 januari j.l. en de reacties op een artikel in de Toronto Star van 5 februari j.l.: 'Het 'E- woord maakt leraren in de VS schichtig' laten meer dan duidelijk zien dat een strijd, waarvan iedereen dacht dat hij al tijden geleden was geëindigd, nog steeds aan de gang is. In feite lijkt die strijd opgekookt tot een temperatuur, die tien jaar geleden niet meer voor mogelijk werd gehouden.
Het bittere en splijtende geschilpunt in duizenden scholen in de VS is: onderricht in de evolutieleer tijdens de biologielessen. Fundamentalistische christenen eisen dat aan een 'intelligente voorstelling van zake' (een nieuwe mantra voor 'creationisme') tenminste evenveel ruimte wordt geboden.
Voor hen is evolutie gelijk aan Darwinisme, dus gelijk aan atheïsme en daarom willen zij dat afwijzers van evolutie tot het lesprogramma worden toegelaten. Zij beweren dat evolutie 'alleen maar een theorie' is tussen vele andere. De president van de VS zelf heeft publiekelijk verklaard: "De jury is er uit wat de waarheid is: evolutie of creationisme". Waarom zie je dan niet dat dezelfde simpele geesten dezelfde simpele 'theologie' omhelzen als m.b.t. het hedendaags militarisme?
Om meer dan één reden is dit een droevig commentaar op de status van de religie in de VS en op het algemene begripsniveau van de meerderheid van de christenen daar. Evolutie is niet 'máár een theorie' als daaronder wordt verstaan: een krakkemikkige, onbewezen gedachteconstructie, die ieder moment de kans loopt aan de kant geschoven te worden voor iets anders, n' import wat.
In de wetenschap is een theorie van deze grootte en kracht – gezien de enorme massa objectieve gegevens die door de theorie helder lijken verklaard te worden – een betrouwbaar en te accepteren denkmodel. Zeker: de theorie kán in details veranderd worden; zeker: de theorie staat nog stééds open voor verdere controle; zeker: de theorie hééft nog 'witte vlekken'. Maar geen enkele nuchtere wetenschapper zal de grote lijnen van de theorie in twijfel trekken.
De tragedie van het furieuze verweer is dat er een grote en onnodige verspilling van morele en materiële energie wordt gestoken in een bedrieglijke campagne. Uitdagingen als de armoede in de Derde Wereld landen, dwaasheden als enorme militaire uitgaven en het onbetaalbaar wapentuig in de ruimte en verder nog een hausse aan zaken die aanleiding zijn tot onnodige geestelijke en lichamelijke actie en geweld raken op de achtergrond en worden vergeten.
Wanneer zullen deze conservatieve vromen eens wakker worden en zich realiseren dat ze helemáál niet hóeven te kiezen tussen het beste dat de wetenschap heeft te bieden (evolutie b.v.) en een levendig geloof in een 'Iets', 'Intellect' (of God) achter het ontstaan en de ontwikkeling van de soorten van 'leven'?
In de Bijbel zoeken naar een wetenschappelijke verantwoording voor de ontwikkeling der soorten is even dom als in het telefoonboek zoeken naar een handleiding voor de bouw van een koekoeksklok of iets dergelijks.
Wetenschap begint met nieuwsgierigheid en bemoeit zich met het 'wat' en het 'hoe' van de dingen in het heelal; religie ontspruit aan ontzag en bewondering en probeert een antwoord te vinden op de ultieme vraag: Waarom? Alleen al: waarom zijn wij überhaupt hier?
De antwoorden hoeven echt niet natuurnoodzakelijk met elkaar strijdig te zijn. Als een god de evolutie heeft gebruikt om de talloze soorten leven op deze aarde te brengen, dan is dat wel zo 'wonderbaarlijk' als dat magisch woord in die mythische Hof van Eden. De 'Big Bang' is een groter 'wonder' (als je dat woord wilt gebruiken) dan welke gebeurtenis in Genesis beschreven ook.
Moderne religieuze mensen zien dan ook geen probleem in het samengaan van wetenschap met geloof. Onder de grootste wetenschappers komen diep religieuze (niet orthodoxe?) mannen en vrouwen voor. Albert Einstein: "Ik houd staande dat een kosmisch religieus gevoel de sterkste en edelste drijfkracht is tot wetenschappelijk onderzoek".
Het is belangrijk te begrijpen waarom fundamentalisten zo laaiend zijn over deze manier van denken en spreken. De werkelijke reden gaat verder dan het misverstand dat evolutie en geloof in een god niet vreedzaam kunnen coëxisteren.
Om te beginnen: de leer dat de Bijbel een onfeilbaar geschrift is, dat letterlijk dient te worden verstaan tenzij de context dat onmogelijk maakt, wordt bedreigd door de wetenschap die leert dat wij het product zijn van miljoenen jaren ontwikkeling, terwijl Genesis doet alsof de mens ongeveer 6000 jaar geleden even plotseling als kant en klaar ten tonele verscheen.
Fundamentalisten kunnen geen onderscheid maken tussen mythen en historie en dat zadelt hen op met dit onnodige dilemma.
Maar… hun problemen groeien exponentieel. Als er eens géén perfectie, geen zondeloosheid was in een historisch Eden, als er eens wél een ontwikkelingsproces heeft bestaan dat miljoenen jaren in beslag heeft genomen, waar blijft dan – letterlijk genomen – de 'eerste zonde'?
Hier begint het christelijk bouwwerk te schudden. Geen 'zondeval' betekent: géén monumentaal probleem: de 'erfzonde'. Geen erfzonde betekent géén noodzaak voor een verlosser, géén kruis tot verzoening, géén bloedig lijden. Het hele 'verlossingsplan' schokt en valt in duigen.
Voor hen betekent de evolutie de genadeslag. En dat is een (te) droevige boodschap voor de (te) blijde boodschap.
En helemaal deep down heerst de levensbedreigende fobie om van idee en gedachte te moeten veranderen. Fundamentalisme is ook maar een mentale eigenaardigheid of onvolwassenheid.
Aldus Tom Harpur.
Groeten.
Fons.
, geen windeieren legt.
