Chimpansees blijken helemaal niet onbaatzuchtig te handelen

[Maria]

@Gershom
Weer eens haarscherp geschreven.
En met een goed voorbeeld.

In de film "The Godfather" wordt zeker in het eerste deel perfect geïllustreerd hoe het "voor wat hoort wat principe" werkt. Omdat Don Corleone ogenschijnlijk heel onbaatzuchtig een dienst verleent aan "Bonasera" die gerechtigheid zoekt. Pas veel later in het verhaal herinnert don Corleone die man aan de gunst die hij hem eens verleende, en vraagt hij op zijn beurt een wederdienst aan Bonasera.

Ik moet nu direct denken aan de meerdere keren, dat ik ze in de praktijk tegenkwam.
De mensen, die zo verbitterd klonken, omdat ze het gevoel hadden dat ze niemand om zich heen hadden.:
"Altijd stond ik klaar, altijd heb ik geholpen, altijd meer gegeven dan genomen.
Maar nu ik het lichamelijk niet meer zo kan en zelf vaak hulp nodig heb, zie ik niemand.
Ze laten me gewoon stikken."

Mijn reactie kon dan ook alleen maar zijn:
"Het klopt, dat het lang niet altijd is, dat wie goed doet, goed ontmoet.
Maar u hielp toch omdat u de nood zag?
Omdat iemand uw hulp nodig had en u het ook fijn vond om te helpen?"

En dacht daarbij:
"Of was het soort levensverzekering?
Bracht je steeds een koopsom op, in de hoop dat het zich eens zou uitbetalen?
Of waren je diensten uitgeleend en vraag je om terugbetaling."

[Gershom]

Mijn reactie kon dan ook alleen maar zijn:
"Het klopt, dat het lang niet altijd is, dat wie goed doet, goed ontmoet.
Maar u hielp toch omdat u de nood zag?
Omdat iemand uw hulp nodig had en u het ook fijn vond om te helpen?"

Op dat moment is dat ook de waarheid volgens de meeste mensen. Hun emotie gebied hen de mens in nood te helpen.
Zij denken daarbij niet bewust aan een wederdienst die ze ooit eens nodig zouden kunnen hebben. In een chimpansee groep zijn er ook individuen die om wat voor reden dan ook geen voedsel hebben kunnen bemachtigen. Zij gaan dan bedelen bij soortgenoten die wel voedsel hebben. Apen waarvan in de kolonie bekend is dat zij zelf nooit iets geven aan een bedelaar, krijgen dan ook niets. Niemand geeft ze wat. Apen waarvan bekend is dat zij wel bereid zijn iets af te staan van hun voedsel, kunnen wel een gift tegemoet zien wanneer zij eens zonder eten zitten.
Een morele façade hooghouden, daar doen apen niet aan. Zij komen er gewoon rond voor uit dat de ene dienst de andere waard is.
In de mensenwereld is dat ook zo. Wij bewonderen een daad van zuiver altruïsme juist omdat wij er zelf niet goed toe in staat zijn. En ons daarvoor schamen. Wij zouden o zo graag echt hulp verlenen om niet, maar daar zijn wij slecht voor toegerust. O, wij kunnen helpen ja, maar wel van onze overvloed. Niet in tijd van schaarste, of persoonlijk gevaar
Wij willen geen last ondervinden van onze vrijgevigheid. Dat is een gegeven dat ik heb leren aanvaarden, zonder schaamte. Als voorbeeld mag dienen de krantenbezorger. Bij ons komt een oudere man uit Nigeria al jarenlang de ochtendbladen bezorgen. In weer en wind, en vaak als alles nog donker is. Het is een stille man met een plichtsgevoel uit steen gehouwen. Hij belt niet aan om ons een kaartje met een goede wens aan te bieden. Daar is hij te bescheiden voor. Een paar jaar geleden sprak hij ons aan, midden in de zomer. En hij vroeg wat verlegen wat of wij vonden van zijn dienstverlening. Met een pijnlijke schok kwam ik tot de ontdekking dat wij nooit van onze tevredenheid blijk hadden gegeven. Een man die te trots is om te bedelen en toch zo trouw zijn werk doet, zonder op te vallen, van die man wil ik geen kaartje met een verborgen wens om een fooi. Die verdient gewoon iets extra's. Dat komt hem toe.
Al die jongens met hun reclamefolders waar ik niet om gevraagd heb geef ik niets. Die moeten bij hun baas zijn voor een fooi.
Mijn vrouw geeft echter iedereen. Zij kan geen nee zeggen. Daarom is ze ook met mij getrouwd toen ik daarom vroeg.

[Fish]

Daarom is ze ook met mij getrouwd toen ik daarom vroeg.

Erg mooi.

[Gershom]

Een opgelegde moraliteit van buitenaf is dus zeker noodzakelijk, een die de natuurlijke drang tot egoïsme bij de mens overstijgt. Enfin, kijk gewoon naar de toestand in de wereld, en je weet genoeg dat een opgelegde ethiek meer regel dan uitzondering moet gaan worden, willen we met z'n allen hier minstens 'pro-sociaal' kunnen overleven.

Dit vind ik een rare bemerking. Een opgelegde ethiek is namelijk al meer regel dan uitzondering. In de meerderheid der landen is namelijk een dominante religie die een ethiek oplegt actief. Als je van oordeel bent dat de wereld moet veranderen dan lijkt me het wenselijk om eens een alternatief te proberen i.p.v. de status quo als de oplossing voor te stellen.

Dat is heel juist gezien! ik zou er nog aan toe willen voegen dat bij afwezigheid van een religie, een ideologie de opengevallen plaats opeist, en op dezelfde manier enige vorm van moraliteit dwingend oplegt. Als ik er van uitga dat religie onze eigen uitvinding is, evenals welke ideologie dan ook, dan komt het er op neer dat het mensdom al vele duizenden jaren lang probeert zijn moreel bij te schaven. Met wisselend succes. Het blijft een beetje tobben vind je niet?
Alsof wij onszelf niet kunnen of willen accepteren zoals wij zijn. Een eenvoudige chimp 2.0...

[Jan van Lennip]

Wederom houdt MaartenV zich afzijdig in deze discussie. Dit dient geen nut.

[Gershom]

Wederom houdt MaartenV zich afzijdig in deze discussie. Dit dient geen nut.

Dat is toch ook vreemd. Met enig tromgeroffel en discussie starten, en het er dan bij laten zitten.
Maar hij kan natuurlijk ziek zijn, of een lekke band hebben...