De roots van God

[Sibrandi]

Toen de dageraad gloorde voor de beginnende mens ontdekte die mens, zich latent bewust wordend van zijn bestaan, zijn kwetsbaarheid. Door de natuur geprogrammeerd met het instinct tot overleving, begon hij zich vragen te stellen over onverklaarbare verschijnselen. Waarom en waarheen wijkt het wild, waarom worden de winters langer en kouder, waarom drogen de rivieren op, waarom verschuift de aarde. Gelijktijdig aan het ontstaan van een primitieve vorm van bewustzijn, de psychische functie waarmede vanuit het "ik " situaties kunnen worden beoordeeld, komt een belangrijke zegenrijke oeremotie tot ontplooiing, angst. De emotie angst stelt de mens in staat te overleven bij dreigend acuut gevaar maar hij begrijpt ook dat vluchten voor onbekende natuurverschijnselen zinloos is. Een besef van grote afhankelijkheid maakt zich van het humane zoogdier, uitgerust met een bijzondere vorm van intelligentie, meester. Als vreesaanjagende gebeurtenissen zich aandienen, leden van de stam ziek worden, de zeespiegel stijgt en blijft stijgen waardoor de stam moet wegtrekken, wouden worden verbrand door hemelvuur en ook de fauna, de voeding voor de mens, gedood wordt, slagregens maar niet ophouden en levensnoodzakelijke vegetatie weggespoeld wordt, dan rijpt langzaam het beeld van zekere krachten buiten de mens om. Om dat beeld geestelijk te kunnen bevatten worden primitieve aanduidingen bedacht zodat die woedende krachten kunnen worden aangeroepen en gesmeekt kan worden om hulp en bescherming. De mens aanvaart de co-existentie met "de hogere macht " , erkent het primaat van die macht, accepteert de eigen ondergeschiktheid en stelt ervaren stamleden aan om met de geesten te communiceren. De eerste shamanen zochten naar mogelijkheden om de geesten mild te stemmen en meenden verband te zien in het geven van offers en het milderen van hun woede op de mens. Zo ontstond een offercultus die in extreme gevallen ontaardde in vreselijke daden tegen de mens zelf. De mens evolueert, ontwikkelt zich en met die mens evolueert ook de cultus rondom geesten. Geesten krijgen namen, bijzondere krachten en eigenschappen worden aan die geesten toegeschreven, er ontstaat een hierarchie en langzaamaan verschijnen de eerste goden en godinnen op het toneel, gepromoveerde geesten met meer aanzien en macht. Er ontstaat een organisatie rondom die macht, een heiligdom, priesters ontdekken hun macht over de gemeenschap en vaardigen leefregels uit. De macht van de tempel op de gemeenschap neemt een dusdanige omvang aan dat het hele openbare leven erdoor wordt beinvloed en wel op een dusdanige wijze dat de religie of dat wat er voor doorgaat als een dik wolkendek over de mensheid komt te liggen. Een encycliek verbiedt alle geestelijke vrijheid en afwijkende stromingen anders dan die welke binnen de leer van de kerk geaccepteerd zijn. De onderworpenheid aan de priester wordt totaal, wie afwijkt van de leer wordt vervolgd zoals de Katharen hebben moeten ondervinden in de dertiende eeuw, de 20 duizend inwoners van de Zuid-Franse stad Béziers worden allen terechtgesteld.

[Dat beloof ik]

Mooie stukje!
Ik denk niet dat het zo volledig gelopen. Zo denk ik niet dat de oermens zich al bezig hield met de ‘waarom’ vraag, dat is denk ik pas veel later gekomen. Het is zeker niet vóór het ontstaan van de emotie ‘angst’ geweest. Dat is ook maar een redenatie van mijzelf, maar ik denk dat vroege mensen eerst hebben moeten leren leven met ‘angst’ voordat ze aan de ‘waarom’ vraag toekwamen. Als we de piramide van Maslow er bij halen, komt ‘waarom’ niet bij de eerste behoeften kijken. ‘Waarom’ hoort niet bij de primitieve instincten. De oermens heeft in eerste instantie de natuur genomen zoals hij is, en daar mee leren even, dus ook met de veranderingen die daar bij kwamen kijken.
Deze zin: “gevaar maar hij begrijpt ook dat vluchten voor onbekende natuurverschijnselen zinloos is” snap ik niet. Het kan wel degelijk zin hebben om te vluchten, dat is juist een instinctieve reactie die in veel gevallen helpt om te overleven. Wat bedoel je precies bij ‘onbekende natuurverschijnselen ‘?
Deze zin: “De mens aanvaart de co-existentie met "de hogere macht” zou denk ik beer kunnen worden vervangen door: “De man ging geloven in het door hem zelf geschapen beeld van een hogere macht”.

[HankS]

Angst schijnt altijd een slechte raadgever te zijn en ook in dit geval is niet de angst maar het mentale systeem van de mens er de oorzaak van dat we een natuurlijke voorkeur voor geloof lijken te hebben http://www.freethinker.nl/boeken%20en%2 ... 0Explained" onclick="window.open(this.href);return false;
Of http://www.csicop.org/si/show/why_is_religion_natural" onclick="window.open(this.href);return false; , het is dus niet een sprong in het irrationele ( leven met angst ) maar er is meer dan dat alleen, veel meer zoals er ook te lezen valt in de links die ik gegeven heb.

[Sibrandi]

Interesssante reacties. Maar ik heb neergeschreven hoe ik het zie. Zeker, de oermens hield zich niet intens bezig met "waarom"vraagstukken. Maar toen hij in zijn ontwikkeling zover was dat prachtige tekeningen en schetsen op grotmuren ontstonden, hij betere en meer verfijne kleding ging dragen, toen moet er ook iets als een geestelijke ontwikkeling op gang gekomen zijn. Tegelijkertijd met het maken van onderlinge gedragsregels ook met buurtbewoners al was het alleen maar om uitbreiding en beveiling van de stam te waarborgen. Overigens nog dit. Hierboven heb ik het woord "oermens "gebruikt. Ik ga me meer en meer afvragen of de oertijd voorbij is.

[Hopper]

Zeker, de oermens hield zich niet intens bezig met "waarom"vraagstukken.

Ik kan geen enkele plausibele reden bedenken waarom de oermens dat niet zou doen.
Hij is niet wezenlijk verschillend van ons.

Uiteraard heb je in iedere gemeenschap mensen die niet verder kijken dan hun neus lang is.
Maar er zal altijd een substantieel deel zijn die dat wel doet.

Opmerkelijk dat je de Katharen benoemt. Zij gingen in tegen de heersende Roomse macht.
Niet om die macht over te nemen. Maar omdat zij zochten naar hun existentiële reden van aanwezigheid.

Zij zijn metafoor voor wat er in de gehele menselijke geschiedenis gaande is.
Namelijk een strijdende wereldse macht op religieus gebied. (bv de Roomse kerk of IS)
En daarnaast groeperingen die wat verder kijken dan hun neus lang is.
(en die witregels inpassen)

[Rereformed]

@Sibrandi
Interessante overdenking!

de oermens...
Hij is niet wezenlijk verschillend van ons.

Opmerkelijk is dat het idee dat offeren een god bevredigt en zelfs een noodzakelijk middel is om de toorn van een god tot bedaren te brengen, tot op de dag van vandaag het basiselement is waarop de grootste religie van de wereld gebouwd is.
Ervan uitgaande dat dit een waandenkbeeld is, is het blijkbaar omgekeerd: het zien van bloed en de handeling van het doden schijnt een behoefte in de mens te bevredigen. Ik werd me daar ooit van bewust toen mensen in drommen naar de marteling en slachting van jezus in de vorm van een Mel Gibson-film gingen. Ik schreef daar ooit een essay over: http://www.kolumbus.fi/volwassengeloof/ ... risten.htm" onclick="window.open(this.href);return false;

[HankS]

Het is nog steeds primitief animisme. Menen dat de wereld bezield is, is zo oud als de mensheid, het houdt verband met spiegelende neuronen en ons menselijk vermogen tot inbeelding, verbeelding, inleving en de projectie ervan die betekenis geeft aan zaken. die op zichzelf geen enkele betekenis hebben.
Angst is eerder de knoet dan de aanleiding gehanteerd door diegenen die er belang bij hebben, maar is geen reden voor religieus denken, dat lastste ligt veel dieper in ons mentale systeem van patroonherkening en betekenisgeven aan dat wat we met onze zintuigen ervaren.
Het is een heel scala aan redenen waarom mensen ( goed) gelovig zijn, de primitieve mens was juist helemaal niet zo bang voor de natuur, maar wilde wel vanuit magisch denken haar wil opleggen aan zaken die voornamelijk lastig waren om mee te leven. De meeste rituelen waren juist zonder werkelijke betekenis een manier om sociaal gedrag te bevorderen, betekenis is iets waarbij de eigen interpretatie in de weg kan staan, iets samen doen datnergens werkelijk op slaat behalve op zichzelf versterkt het stamgevoel. Dat zie je nog steeds terug in bijvoorbeeld voetbal, naar de kerk gaan en overal waar mensen bij elkaar zijn en een groepsgevoel nastreven.
Al die rationele dingen komen pas veel later, of zoals een docent kunstgeschiedenis ooit zei, de meeste adolescenten gaan studeren omdat ze er mannetjes en vrouwtjes ontmoeten onder het mom dat ze er ook nog iets nuttigs voor hun toekomst leren.

Bidden is gevaarlijk als je dat in je eentje in de vrije natuur doet, de natuur heeft geen respect voor iemands overtuiging, dus op de knieen in de woestijn of met de ogen dicht bidden voor de gekruisigde Jezus is gevaarlijk als je in je eentje omringd wordt door respectloze wilde dieren, de kracht van de massa werkt omdat het wat minder kwetsbaar maakt, letterlijk en figuurlijk .
Al het andere is een rationalisatie en betekenis geven aan iets dat weinig echte betekenis heeft, we kunnen als mensen dus iets meer laten zijn dan het in werkelijkheid is, waarbij de werkelijkheid, de onverbiddelijke natuur, lijkt te verdwijnen maar keihard nog steeds aanwezig is.
Angst is nooit de motivatie geweest , want goden lijken gevaarlijker dan de natuur ooit is geweest, waarom de ene angst verruilen voor een andere, ik denk om er er controle over te kunnen hebben, bezieling dus en dan kom je weer terecht bij animisme.
Er zitten nog syeeds delen in ons brein die ondanks dat we er een leuk verhaal omheen weten te breien nog steeds herl primitief reageert op de omgeving.
De roots van god liggen bij de manier waarop ons mentale systeem omgaat met onszelf en de wereld om ons heen en dasrom zijn er dus ook mensen die er een andere draai aan kunnen geven en uit scepicisme bewust zijn van hoe ons brein ons loopt te belazeren en daar zoveel mogelijk rekening mee houden en ondanks dat toch voor de bijl gaan op onbewaakte ogenblikken .

[Jan van Lennip]

De roots van god liggen bij de manier waarop ons mentale systeem omgaat met onszelf en de wereld om ons heen en dasrom zijn er dus ook mensen die er een andere draai aan kunnen geven en uit scepicisme bewust zijn van hoe ons brein ons loopt te belazeren en daar zoveel mogelijk rekening mee houden en ondanks dat toch voor de bijl gaan op onbewaakte ogenblikken .

Begrijp ik het goed als jij het houdt bij "God is onzin, de mensen maken zichzelf wat wijs"?

[HankS]

Begrijp ik het goed als jij het houdt bij "God is onzin, de mensen maken zichzelf wat wijs"?

Nee, waar schrijf ik dat dan ?

[Hopper]

Opmerkelijk is dat het idee dat offeren een god bevredigt en zelfs een noodzakelijk middel is om de toorn van een god tot bedaren te brengen, tot op de dag van vandaag het basiselement is waarop de grootste religie van de wereld gebouwd is.
Ervan uitgaande dat dit een waandenkbeeld is, is het blijkbaar omgekeerd: het zien van bloed en de handeling van het doden schijnt een behoefte in de mens te bevredigen.

Als ik mij verplaats in de oermens dan zijn er verschijnselen in de natuur en kosmos die groter zijn dan hemzelf.
Vergeet niet dat men afhankelijk was van mondelinge overleveringen. En die vertelden dan zon en maan onsterfelijk waren. In tegenstelling tot de mens. Ook is er een verband zichtbaar tussen weersomstandigheden en een hemellichaam als de zon. Weersomstandigheden variëren nogal. Kennelijk is/zijn de goden ontstemd! Dan is een offer peanuts.

Vergeet ook niet dat de mens van nature een gelover is. Zie de moderne mens. Het geloof in God heeft plaats gemaakt voor geloof in maakbaarheid van de samenleving. Of wat banaler: geloof in allerlei complotten.

[Sibrandi]

Rereformed

Ik heb een aantal passages uit je essay gelezen. "Christelijk geloof is te gênant". Knap werk ! Bovendien is daaruit op te maken hoe jou gedachtenwereld in elkaar steekt. Het eerste wat bij me opkomt is dit : Als het christelijk geloof te gênant is om er bij te horen dan sta je alleen en verlaten in de wereld want nog niet zo lang geleden was iedereen christen. De ontkoppeling begon tijdens de verlichting en werd pas massaal na WO II Wanneer je Europeaan bent, ben je product van deze cultuur ook al heeft die cultuur abjecte kanten. Toen de zeevaart begon, kwamen alle andere volken onder Europees mandaat. Min of meer. Door ons overwicht konden we onbelemmerd roven en moorden en dat deden we dan ook. Lees eens wat over de colonisatie van Brazilië, huiveringwekkend. Maar , wij in Europa vonden dat geweldig.De grote zeevaarders werden als helden thuis onthaald. En wie dat nu alles veroordeelt doet dat volgens de normen van nu en niet van toen. Doe je dat ook niet een beetje met het Christendom ? Ik denk, als atheist, dat de kerk veel te bieden heeft gehad.

[Jan van Lennip]

Nee, waar schrijf ik dat dan ?

Ik haal dat uit het onderstaande quote van jou:

we kunnen als mensen dus iets meer laten zijn dan het in werkelijkheid is, waarbij de werkelijkheid, de onverbiddelijke natuur, lijkt te verdwijnen maar keihard nog steeds aanwezig is.
Angst is nooit de motivatie geweest , want goden lijken gevaarlijker dan de natuur ooit is geweest, waarom de ene angst verruilen voor een andere, ik denk om er er controle over te kunnen hebben, bezieling dus en dan kom je weer terecht bij animisme.

[Rereformed]

Vergeet ook niet dat de mens van nature een gelover is. Zie de moderne mens. Het geloof in God heeft plaats gemaakt voor geloof in maakbaarheid van de samenleving. Of wat banaler: geloof in allerlei complotten.

Wees voorzichtig met zulke uitspraken. Het is geen universele menselijke karakteristiek.
Zie bijv. deze link (luister vanaf 1'50'').

Wanneer religieus geloof eenmaal een groep of volk of cultuur 'infekteert' heeft het wel de eigenschap zich hardnekkig te handhaven. Zie het boek The God Virus, waarvan de introductie op deze link gelezen kan worden.

[Rereformed]

Rereformed

Ik heb een aantal passages uit je essay gelezen. "Christelijk geloof is te gênant". Knap werk ! Bovendien is daaruit op te maken hoe jou gedachtenwereld in elkaar steekt. Het eerste wat bij me opkomt is dit : Als het christelijk geloof te gênant is om er bij te horen dan sta je alleen en verlaten in de wereld want nog niet zo lang geleden was iedereen christen. De ontkoppeling begon tijdens de verlichting en werd pas massaal na WO II Wanneer je Europeaan bent, ben je product van deze cultuur ook al heeft die cultuur abjecte kanten. Toen de zeevaart begon, kwamen alle andere volken onder Europees mandaat. Min of meer. Door ons overwicht konden we onbelemmerd roven en moorden en dat deden we dan ook. Lees eens wat over de colonisatie van Brazilië, huiveringwekkend. Maar , wij in Europa vonden dat geweldig. De grote zeevaarders werden als helden thuis onthaald. En wie dat nu alles veroordeelt doet dat volgens de normen van nu en niet van toen.

Dat klopt. En wanneer ik me bedenk dat ik in de zestiger jaren op de lagere school enkel te horen kreeg over hoe heldhaftig het Nederlandse volk was, hoe we de Spanjaarden de baas waren en overal op de wereld onze koloniën stichtten en rijk werden, plus dat iedere schooldag begonnen werd met een uurlang bijbelverhalen, en iedere week kerkgang in een bomvolle kerk, dan kan ik weinig anders dan mij erover verbazen dat een mens in het moderne mensenleven zo'n enorme geestelijke reis kan maken, dat je je bewust kan worden van zoveel zaken die haaks staan op waar je mee opgegroeid bent en dat je uit kan komen op een totaal ander wereldbeeld dan waar je mee vertrouwd was.
Je kan natuurlijk naar verklaringen zoeken. Zo staan die zestiger jaren bekend als de tijd waarin talloze heilige huisjes omver werden geschopt, en hoewel ik op religieus gebied daar tientallen jaren niet in meeging, heb ik vast een hoop van het opstandige denken van toen opgezogen.
Prof. dr. Willem Ouweneel schreef ooit eens dat de kans dat een vroom evangelisch gelovige atheïst wordt nagenoeg nihil is. Dat het mij is overkomen in het leven heb ik voor mezelf uitgelegd via mijn levensbepalende ervaring na mijn 20ste naar het buitenland te gaan om nooit meer terug te keren, eerst naar Londen en vanaf mijn 24ste naar Finland. Vooral die laatste ervaring heeft betekend dat ik losgeslagen werd van alles waar ik mee vertrouwd was, en vanwege letterlijke en culturele eenzaamheid uitgroeide tot iemand die zijn eigen weg gaat en niet bang is om wat voor schepen dan ook achter zich te verbranden.

Doe je dat ook niet een beetje met het Christendom ? Ik denk, als atheist, dat de kerk veel te bieden heeft gehad.

Ik zie het niet als een breuk met de cultuur waar je uit komt. Integendeel, het atheïsme is gegroeid uit onze christelijke cultuur. Het is een natuurlijke reaktie erop, het groeit er op een gegeven moment automatisch uit. Atheïsme is het punt dat het geloof uitgroeit tot volwassenheid en dus achtergelaten wordt. Voor míj heeft atheïsme altijd betekend dat je meer over God hebt nagedacht dan de anderen. Daarom ben je op atheïsme uitgekomen.
Interessant vond ik de tijd dat ik kennis maakte met Nietzsche, die met recht de grondlegger beschouwd kan worden van veel wat in ons moderne denken algemeen en vanzelfsprekend is geworden. Nietzsche kwam uit een familie van dominees en het is niet moeilijk op te merken dat hij eenvoudig de volgende dominee in de familie is. Hij treedt op als een dominee op de kansel, als een nieuwe Maarten Luther die de kerk aanklaagt! Zijn gelijkenis van de Dolleman die naar God zoekt laat hem ook zien als iemand die juist dieper beseft wat vroomheid is dan alle godgelovers. Zo mag hij zichzelf dan de antichrist noemen, maar het is niet moeilijk hem te zien als een profeet voor de nieuwe tijd, en zo zag hij zichzelf ook. Hij is dus bij uitstek iemand die de diepere waarden die in onze cultuur centraal staan, representeert: het preken om de wereld beter te maken, het opzwepen tot hoger, tot zelfverloochening, het najagen van waarheid, het individualisme, de trots je eigen weg te belopen, het onverschrokken alleen durven staan en machten aan te klagen, het met woorden proberen anderen te overreden enz. Veel van die zaken zijn veel ouder dan het christendom en zitten al in onze cultuur vanaf de Griekse tijd.

In De Antichrist schrijft hij iets wat ik op een moment in mijn leven ook heel sterk voelde en kon zien als een analyse van en vernietigend maar terecht oordeel over mijn eigen leven:

"Ik doorloop hele millennia van waanzin, of die nu 'christendom', 'christelijk geloof' of 'christelijke kerk' heet, met sombere behoedzaamheid, - ik pas wel op om de mensheid voor haar geestesziekten verantwoordelijk te maken. Maar mijn gevoel slaat op hol zodra ik in de nieuwere tijd, in onze tijd beland. Onze tijd weet wél beter. Wat vroeger alleen maar ziek was, is tegenwoordig onfatsoenlijk geworden. Het is onfatsoenlijk tegenwoordig nog christen te zijn.

Er is geen woord meer over van wat eens 'waarheid' heette. Het is zelfs onuitstaanbaar wanneer een priester het woord 'waarheid' ook maar in de mond neemt. Zelfs wanneer we op het punt van eerlijkheid zo bescheiden mogelijke eisen stellen, moeten we vandaag de dag weten dat een theoloog, een priester, een paus met elke zin die hij uitspreekt niet alleen dwaalt, maar liegt. Hij praat namelijk niet maar uit onschuld of uit onwetendheid. Hij weet zo goed als iedereen dat er geen 'God' meer bestaat, geen 'zondaar', geen 'Verlosser'. De ernst, de diepgaande zelfoverwinning van de geest veroorlooft niemand meer hier geen weet van te hebben. Alle begrippen van het geloof zijn ontmaskerd. We weten zelfs wat die griezelige uitvindingen van de geestelijkheid en de kerk feitelijk waard zijn, waartoe ze dienen. Begrippen als 'hiernamaals', 'laatste oordeel', 'onsterfelijkheid van de ziel', de 'ziel' zelf: het zijn folterwerktuigen, het zijn systemen van geestelijke geweldpleging, via welke de priester heer en meester werd, en bleef...Iedereen weet dit, en desondanks blijft alles bij het oude.
Wat voor misgeboorte van valsheid moet de moderne mens niet zijn, dat hij zich desondanks niet schaamt nog christen te willen zijn."

Ik ben letterlijk de vervulling van wat Nietzsche in 1888 uitsprak:

"Ook al zijn er op dit moment nog genoeg mensen die niet weten in hoeverre het onfatsoenlijk is 'gelovig te zijn', hoezeer het geloof een teken van decadentie is, van gebroken levenswil - , morgen al zullen ze het weten. Mijn stem bereikt ook de hardhorenden."

[Peter van Velzen]

De wortels van de monotheistische god, liggen mede in de bestudering van de Olympische goden. De voornaamste goden in de verschillende panteons waren de 7 planeten (inclusief zon en maan), maar in de loop de tijd kwam met er achter dat deze ondanks dat sommige er van zo nu en dan de andere kant op gingen, voorstrekt voorspelbaar waren. Zover we weten is de oudste vorm van monotheisme die van Farao Echnaton, maar zijn ene god was nog steeds een de hemellichamen (de zon). Waarschijnlijk hadden sommigen rond die tijd al door dat het hele gebeuren om de zon draaide en niet om de aarde.

Ook al waren de meeste modellen nog gebaseerd op een centrale positie van de aarde. Het was voor de Astronomen(die toen nog niet te onderscheiden waren van de Astrologen) al wel duidelijk dat de meeste gebeurtenissen in de hemel heel voorspelbaar verliepen, en dat leidde tot de theorie van een onzichtbare god die het geheel bestuurde volgens een vooropgezet plan.

De staatjes Israel en Judea hadden oorsponkelijk een polytheistische bevolking, waarbij de god JHWH wel een bijzondere plaats in nam. De idee echter dat hij de enige echte god was, kwam pas op tegen de tijd van de Assyrische verovering van Israel. Ze was waarschijnlijk oorspronkelijk bedacht om de tempel in Jerusalem belangrijker te maken, de de koning van Judea koning te maken over de hele levant. De oorlog tussen Farao Necho en Debukadnezar, maakte een snel einde aan die illusie, maar in hun Babylonische ballingschap maakten de Judese intellectuelen kennis met de leer van Zoroaster. En toen ze van koning Cyrus de opdracht kregen om een nieuwe tempel in Jerusalem te bouwen – waarschijnlijk bedoeld voor Ahoera Mazda – waren ze er als de kippen bij om hun stamgod de plaats van die god van het licht te geven. De god van het donker – Ahriman kreeg al spoedig de naam Satan. JHWH was terug en sterker dan ooit!

Overigens komt Ahriman waarschijnlijk al voor in de verhalen van de profeten onder de naam Rimmon. Mogelijkerwijs moet doet ook gezien worden als Ra-Ammon. Dezelfde als Zeus-Ammon die we wellicht ook tegen komen bij de Hettieten waar hij dan Zoe-ies-oemmie werd genoemd.

Als de astrologische voorspellingen rond het jaar 70 niet blijken op te gaan voor het leven hier op aarde, wordt de monotheistische god, steeds meer losgekoppeld van zijn hemelse functie: De paden van de hemellichamen uitzetten, en krijgt hij meer en meer een “geestelijke” betekenis. Uiteindelijk verandert zelfs de betekenis van het woord hemel, en wordt zij losgekoppeld van de plaats waar de sterren en de planeten zich bevinden.

Wat de oorspronkelijke functie was van de stamgod JHWH, is niet geheel duidelijk. Was hij er slechts om de stammen van Israel te beschermen? Was hij een vulkaangod? Was hij een wetgever? Was hij een schepper? Uiteindelijk kreeg hij al deze taken toebedeeld, omdat was aangetoond dat de hemelse goden zelf niet van hun voorgeschreven banen konden afwijken.