Het oma effect

Discussies over de evolutieleer, creation science, 'jonge aarde' creationisme, de zondvloed etc..

Moderator: Moderators

Plaats reactie
Gebruikersavatar
Maria
Site Admin
Berichten: 13744
Lid geworden op: 05 jul 2009 15:41
Locatie: Zeeland

Het oma effect

Bericht door Maria » 16 sep 2020 20:01

Het is vaak de vraag geweest wat het evolutionaire nut is van het overleven tot 40 jaar toe van de menopauze bij de vrouw.
In vroegere niet eens zo lang geleden tijden tussen de 40 en 50 jaar en tegenwoordig steeds vaker tussen de 50 en 60 jaar.
Deze evolutie is betrekkelijk snel gegaan.
Te begrijpen is een leven zolang, als het opgroeien van een jongste kind.
Maar waarom daarna nog een generatie?

Het oma-effect: hoe oma’s essentieel zijn voor het overleven van het menselijk ras
Als onderdeel van haar onderzoek reisde Dr. Hawkes naar Tanzania om het leven van de inheemse Hadza bevolking te observeren. De Hadza leiden een traditionele jager-verzamelaar levensstijl, net als onze voorouders van duizenden jaren geleden. Dr. Hawkes zag dat de gezondheid van jonge Hadza-kinderen gecorreleerd was met de inspanningen van hun moeders om voedsel te zoeken – behalve wanneer de moeder een kind verzorgde. In dat geval was de gezondheid van het kind niet gecorreleerd met het succes van de moeder, maar met het succes dat de oma had om voedsel te vinden. Met andere woorden, het waren de inspanningen van de oma die de gezondheid van het gezin als geheel waarborgden.

Dr. Hawkes observeerde een soortgelijk fenomeen bij andere jager-verzamelaarsstammen en ontwikkelde wat zij de “oma-hypothese” noemde: de theorie dat oma’s essentieel zijn voor het voortbestaan van de soort omdat zij het mogelijk maken voor moeders om te zorgen voor meer kinderen die met relatief korte tussenpozen worden geboren. Grootmoeders die langer leefden waren in staat om hun dochters te helpen meer kinderen op te voeden, en daarom werden vrouwen die de menopauze gehad hadden door natuurlijke selectie heel gewoon onder de mensen.

We hebben onze oma’s misschien niet nodig om bessen te gaan zoeken in het bos voor onze peuters, maar als oma binnenkomt om de peuter mee te nemen voor een ijsje op de speelplaats zodat zijn moeder en de nieuwe baby een dutje kunnen doen – is dat het equivalent in de moderne tijd.
Voor deze moderne tijd met minder kinderen.
Ik zelf heb vaak gedacht dat het zo zonde is voor de jonge gezonde vrouw met veel energie om thuis te zitten om het betrekkelijk eenvoudige en lichte werk te doen, wat hoort bij het thuiszitten vanwege één of twee jonge kinderen.
Dat oma's (en opa's) met veel meer tijd en ervaring, maar met mindere lichamelijke conditie dat vaak gemakkelijk en vaak willen en/of kunnen overnemen of minstens in deeltijd.
Niet structureel in onze moderne maatschappij, waar oma's ook nog aan een eigen carrière zouden kunnen werken.
Maar in de praktijk wel heel vaak de zorg voor een kleinkinderen een paar dagdelen overnemen.

Daar waar dat normaal is in andere samenlevingen, waar de jonge moeders meedoen aan het arbeidsproces, zolang ze jong en sterk zijn tot het materieel onderhouden van de familie en de oma's voor de kinderen zorgen.

Er lijkt in het Westen een grote verschuiving te hebben plaatsgehad, maar dan vooral naar het inhuren van externe vakmensen voor de oppas van de kinderen.
Dit heel wisselend en plaatselijk verschillend.

Waar en hoe zal dit zich ontwikkelen in de toekomst?
Dit sociaal maatschappelijk gezien, maar ook belangrijk, economisch gezien.

En natuurlijk is het in onze maatschappij als "not done" gezien, alleen aan de oma's te denken.
Ten eerste zal het gaan om grootouders, die hun handen relatief vrij hebben en zichzelf graag in de rol zien van mede opvoeder.
Maar ook speelt de emancipatie, in de moderne tijden mogelijk geworden, hierin ook een grote rol.
En natuurlijk vooral hoe de eigenlijke ouders hier verder over denken.
Het is allemaal wat ingewikkelder, als er keuze is.

Evolutionair gezien moet ik ook sterk denken aan de olifanten tantes, die mede zorg dragen voor de lang jong blijvende kinderen.
Bij kuddedieren in het algemeen is er een grote taak en ook verantwoordelijkheid weggelegd voor de hele gemeenschap,maar speciaal daar waar de jongen er lang over doen zelf volwassen te worden.
"Quand Dieu se tait, on peut lui faire dire ce que l'on veut." - Sartre.
"Als God zwijgt kun je hem laten zeggen wat je wil."

Gebruikersavatar
Peter van Velzen
Moderator
Berichten: 15656
Lid geworden op: 02 mei 2010 10:51
Locatie: ampre muang trang thailand

Re: Het oma effect

Bericht door Peter van Velzen » 17 sep 2020 02:12

Wel Kesinee is al overgrootmoeder, maar is vaker de deur uit dan haar drie inwonende kleindochters. Ze voorziet de achterkleinkinderen van 40 bath zakgeld als ze naar school gaan (voor de lunch. neem ik aan) Dus vrouwen van in de 60 lijken heel belangrijk in Thailand. Oudtante en oudoom financierden de bruiloft van ons liefste kleinkind. Dus ja de oudere generatie draagt hier een steentje bij.
Ik wens u alle goeds

Gebruikersavatar
Frits
Forum fan
Berichten: 118
Lid geworden op: 09 mar 2019 15:41
Locatie: Łagów, Lubuskie, Polen

Re: Het oma effect

Bericht door Frits » 17 sep 2020 10:42

Maria schreef:
16 sep 2020 20:01
Daar waar dat normaal is in andere samenlevingen, waar de jonge moeders meedoen aan het arbeidsproces, zolang ze jong en sterk zijn tot het materieel onderhouden van de familie en de oma's voor de kinderen zorgen.

Er lijkt in het Westen een grote verschuiving te hebben plaatsgehad, maar dan vooral naar het inhuren van externe vakmensen voor de oppas van de kinderen.
Dit heel wisselend en plaatselijk verschillend.
Beste Maria,
Jouw constatering over jonge gezinnen en hun relatie met oma (ik zou de opa's er ook graag bij willen betrekken) herken ik. Ik wil jouw opmerkingen in een bredere context plaatsen, namelijk die van 'ouderen in onze huidige samenleving'; een onderwerp wat mij zeer aanspreekt en wellicht ook passend is als een reactie op jouw quote. Ik heb veel gereisd en nog steeds verblijf ik langere tijd in Polen, Spanje en Thailand. Twee dochters wonen in de UK en zijn gehuwd met een Indiër en een Griek. Vier kinderen wonen in Nederland. Ik zie een wereld van verschil tussen de culturen.

Over Thailand heeft Peter als iets geschreven. Hij is natuurlijk een ervaringsdeskundige bij uitstek. Ik herken zijn verhaal over familieverhoudingen. De familie komt op de eerste plaats en het respect voor oudere mensen stijgt met hun ouderdom. Ik word in Thailand als 'oudere' ook altijd met respect behandeld en iedereen van jong tot oud noemt mij 'papa' (met de klemtoon op de 2e pa). Als oudere zal je er niet aan je lot worden overgelaten, of je moet het wel erg bont gemaakt hebben.

In Polen zijn de familieverhoudingen over het algemeen nog tamelijk hecht, zeker op het platteland. Ik zie echter een 'verwestering' in de grote steden. Individualisering, afscheid van de kerk en lossere familierelaties. Maar Polen zijn met de kerst- en paasdagen thuis bij hun ouders! of ze nu in de UK, Nederland of elders in Europa wonen. Oma's en Opa's worden niet aan hun lot overgelaten, integendeel, zo mogelijk wordt ze gevraagd om een bijdrage te leveren en voor kleinkinderen te zorgen omdat hun ouders beiden (hard) werken. Oma woont bij de kinderen en zorgt als vanzelfsprekend voor kleinkinderen. Rond de Middellandse Zee (w.a. Spanje en Griekenland) zie ik dezelfde hechte familierelaties, wellicht één van de oorzaken dat Corona daar zo hard heeft toegeslagen (Spanje en Italië)!

In Nederland zie ik heel iets anders. Een vergaande individualisering (ik noem het hyperindividualisme), losse familieverbanden en maatschappelijke onthechting. De individuele mens stelt zichzelf centraal (super-egoïsme) wat leidt tot verval van de samenleving. Ook de segregatie (immigrantenwijken) is enorm en leid tot vereenzaming van ouderen in de grote steden. Ik ben geen socioloog, maar heb het verschijnsel wel bestudeerd voor een nieuw boek over ouderdom.

Simone de Beauvoir was in de vorige eeuw een autoriteit en heeft voor haar boek De Ouderdom veel etnologische gegevens verzameld. Zij schrijft dat de strijd om het bestaan in primitieve culturen bepalend is geweest hoe de ouderen in de primitieve gemeenschap werden behandeld. Als ouderen tot last werden en een risico vormden voor de overlevingskansen van de gemeenschap, werden ze soms op wrede wijze verstoten. Ouderen anticipeerden op hun lot, zoals bij sommige eskimo-stammen waar ze buiten gaan slapen in de vrieskou als er onvoldoende voedsel was. In het algemeen was het zo dat als ouderen van nut waren, ze meer aanzien en respect kregen. Nut voor de gemeenschap was direct gerelateerd aan aanzien en respect.
Hoewel fysieke kracht en vruchtbaarheid in onze moderne samenleving geen voorwaarden meer zijn om te overleven, vinden we nog wel de sporen van de oude primitieve gebruiken terug. Hulpbehoevende ouderen worden weliswaar niet meer in de sneeuw achtergelaten, maar verkommeren nu soms in hun eigen woning, omdat in de overgebleven zorg- of verpleegtehuizen onvoldoende plaatsen beschikbaar zijn, en de kinderen niet voor hun ouders kunnen of willen zorgen. De overheid heeft die rol destijds overgenomen. Toen dat onbetaalbaar werd riep Mark Rutte opeens dat onze verzorgingsstaat een 'participatiemaatschappij moest worden. Zodra ouderen geen economische bijdrage meer kunnen leveren aan de samenleving raken ze vaak in een sociaal isolement. Dus in antwoord op jouw vraag, een professioneel aanbod aan kinderopvang, maakt oma overbodig en niet andersom volgens mij. Hoewel ik mij realiseer dat je daar wel een 'boom' over op kan zetten.

(Bovenstaande is gebaseerd op de beschikbare literatuur en vergelijkende onderzoeken in het 'westen' en elders [Afrika])

In de discussies over de 'onbetaalbaarheid' van de zorg en de 'kwetsbare ouderen' tijdens de Corona-crisis heb ik op internet veel schrijnende voorbeelden gelezen over hoe er naar ouderen wordt gekeken. Bijvoorbeeld een columniste die ouderen 'dor hout' noemt dat gesnoeid moet worden en een 'influenzer' die 'losjes' spreekt over de 80+ers met hun obesitas. Ook in de pensioendiscussies is mij vooral duidelijk geworden hoe jongere generaties denken over ouderen. Er zijn natuurlijk ook veel goede voorbeelden, maar het gaat mij om de ontwikkeling.

Volgens mij is het onder de huidige omstandigheden niet meer mogelijk om de 'oma-rol' terug te krijgen. Wellicht een ingrijpende crisis die noodzaakt om weer meer voor elkaar te willen betekenen, van oud naar jong en andersom. Na mijn betoog vraag ik me nu wel af of 'ouderen in onze samenleving participeren op hun lot' en een elektrische fiets hebben gekocht, of dat ze ook egoïstisch zijn geworden en vinden dat hun kinderen het zelf maar op moeten knappen omdat ze liever gaan fietsen.

tot zover, groet Frits
Er bestaan geen feiten, alleen interpretaties (Nietzsche)

Gebruikersavatar
Maria
Site Admin
Berichten: 13744
Lid geworden op: 05 jul 2009 15:41
Locatie: Zeeland

Re: Het oma effect

Bericht door Maria » 17 sep 2020 16:36

Frits schreef:
17 sep 2020 10:42
Maria schreef:
16 sep 2020 20:01
Daar waar dat normaal is in andere samenlevingen, waar de jonge moeders meedoen aan het arbeidsproces, zolang ze jong en sterk zijn tot het materieel onderhouden van de familie en de oma's voor de kinderen zorgen.

Er lijkt in het Westen een grote verschuiving te hebben plaatsgehad, maar dan vooral naar het inhuren van externe vakmensen voor de oppas van de kinderen.
Dit heel wisselend en plaatselijk verschillend.
Beste Maria,
Jouw constatering over jonge gezinnen en hun relatie met oma (ik zou de opa's er ook graag bij willen betrekken) herken ik. Ik wil jouw opmerkingen in een bredere context plaatsen, namelijk die van 'ouderen in onze huidige samenleving'; een onderwerp wat mij zeer aanspreekt en wellicht ook passend is als een reactie op jouw quote.
Ik werd, zoals je wel begrepen zult hebben, in eerste instantie getriggerd door het artikel.
En zag daarna hoe dit zich via associaties zich steeds verder uitbreidde naar de mogelijke hedendaagse situatie.
Na jouw opmerking en bij het herlezen zag ik dat ik een paar woorden was vergeten.
Het lijkt op deze manier dan ook niet logische lopen.
Vandaar ook het latere "grootouders". :wink:
En natuurlijk is het in onze maatschappij als "not done" gezien, alleen aan de oma's te denken, maar ook aan de opa's.
Ten eerste zal het gaan om grootouders, die hun handen relatief vrij hebben en zichzelf graag in de rol zien van mede opvoeder.
Maar ook speelt de emancipatie, in de moderne tijden mogelijk geworden, hierin ook een grote rol.
En natuurlijk vooral hoe de eigenlijke ouders hier verder over denken.
Het is allemaal wat ingewikkelder, als er keuze is.
Ik denk dat je er meerdere richtingen mee uit kunt en dito boeken over zult kunnen schrijven.
Volgens mij is het onder de huidige omstandigheden niet meer mogelijk om de 'oma-rol' terug te krijgen. Wellicht een ingrijpende crisis die noodzaakt om weer meer voor elkaar te willen betekenen, van oud naar jong en andersom. Na mijn betoog vraag ik me nu wel af of 'ouderen in onze samenleving participeren op hun lot' en een elektrische fiets hebben gekocht, of dat ze ook egoïstisch zijn geworden en vinden dat hun kinderen het zelf maar op moeten knappen omdat ze liever gaan fietsen.
Ik denk ook niet, dat we de oude gewoonten weer terug zullen krijgen.
Mede omdat in het Westen al duidelijker is geworden, dat veel van de mogelijkheden en onmogelijkheden vanwege leeftijd naar 5 tot 10 jaar later zijn verschoven.
De meeste mensen zijn met 65 jaar nog niet versleten en hebben nog heel stuk leven voor zich.
Eerdere zul je culturele veranderingen krijgen, die hier weer op voort zullen bouwen.

Nu het "zorgen voor" steeds meer afhankelijk is van vrijwilligheid, zie je ook steeds meer clusters van woningen, waar het handiger is om voor elkaar te zorgen en taken en klusjes met elkaar te ruilen.
Is maar een voorbeeld. :)
"Quand Dieu se tait, on peut lui faire dire ce que l'on veut." - Sartre.
"Als God zwijgt kun je hem laten zeggen wat je wil."

Plaats reactie